Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej powódki od wyroku w sporze z ośrodkiem pomocy rodzinie

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

I CSK 2615/25

2

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten

odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od

orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania

sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w

zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w

skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o

charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod

kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca powódka

M.W. powołała się na zagadnienie prawne dotyczące wykładni art. 29 ust. 3 w

związku z art. 8 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego

(Dz. U. z 2024 r., poz. 917, dalej – „u.o.z.p.”), wyrażające się w pytaniu, czy organ

pomocy społecznej może wystąpić z wnioskiem o przymusowe umieszczenie osoby

w szpitalu psychiatrycznym bez jej zgody, jeśli osoba ta nie została uprzednio

formalnie objęta „oparciem społecznym” w rozumieniu art. 8 u.o.z.p. ani nie korzy-

stała z pomocy społecznej w jakiejkolwiek formie. Wskazała również – w zbliżonym

kontekście – na potrzebę wykładni przepisów prawa, a także na oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej.

Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)

wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on

precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten

powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób

abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą; konieczne jest przy

tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002,

nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz.

151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK

623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK

547/14).

I CSK 2615/25

3

Bliższa analiza wniosku nie pozwalała uznać, by w sprawie zakończonej

zaskarżonym wyrokiem wystąpiła twierdzona przyczyna kasacyjna. Kwestia

legitymacji organu do spraw pomocy społecznej do złożenia wniosku o

przymusowe umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym na podstawie art. 29 ust. 3

u.o.z.p. była już przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego (por. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2012 r., II CSK 678/11, z dnia 5 lutego 2016 r.,

IV CSK 710/15, z dnia 10 lipca 2020 r., V CSK 168/20), w których wyjaśniono m.in.,

że odmowa przyjęcia pomocy społecznej w razie istnienia obiektywnie

uzasadnionych przesłanek jej udzielenia nie oznacza, że konkretna osoba nie może

być uznana za objętą oparciem społecznym w rozumieniu art. 29 ust. 3 w związku z

art. 8 u.o.z.p. We wniosku nie wykazano jednocześnie, aby w tym świetle art. 29

ust. 3 u.o.z.p. budził rozbieżności w orzecznictwie sądów w rozumieniu art. 3989 § 1

pkt 2 k.p.c., o czym nie mogły przesądzać ogólnikowe rozważania co do tego, że

„niektóre sądy”, jak in casu Sąd Okręgowy, prezentują węższą, „formalistyczną”

wykładnię rozważanej regulacji, inne zaś – podobnie jak Sąd Apelacyjny wydający

zaskarżone orzeczenie – przyjmują podejście „faktyczne i szerokie”.

Analiza motywów zaskarżonego postanowienia – w zestawieniu z

rozważaniami wniosku – nie przekonywała również o oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej. Przyczyna ta zachodzi wówczas, gdy zaskarżone orzeczenie wykazuje

oczywiste, elementarne wadliwości, dostrzegalne już prima vista, bez potrzeby

głębszej analizy (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia

2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 52, z dnia 22 marca 2001 r., V CZ

131/00, OSNC 2001, nr 10, poz. 156 i z dnia 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18).

Taka sytuacja nie miała miejsca w sprawie, w której zapadło zaskarżone

postanowienie, w szczególności z wniosku nie wynikało, aby Sąd Apelacyjny

zinterpretował miarodajne przepisy prawa w sprzeczności z utrwaloną linią

orzeczniczą Sądu Najwyższego lub jednolitym poglądem nauki prawa.

Ubocznie należało zauważyć, że powołując rozważaną przyczynę kasacyjną

skarżąca popadła w sprzeczność. Jasne jest bowiem, że albo w sprawie występuje

zagadnienie prawne, a więc kwestia trudna, dotychczas nierozstrzygnięta i

wymagająca pogłębionej analizy, ewentualnie – potrzeba wykładni relewantnych

przepisów na szczeblu Sądu Najwyższego z racji ich ponadprzeciętnego stopnia

I CSK 2615/25

4

trudności albo też skarga jest zasadna w sposób oczywisty, co zakłada

niewystępowanie w sprawie żadnych zagadnień prawnych, poważnych wątpliwości

interpretacyjnych lub rozbieżności w orzecznictwie (por. np. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2011 r., II UK 24/11, z dnia 29 lipca 2015 r.,

I CSK 980/14, i z dnia 18 października 2016 r., I UK 466/15).

Należało tym samym odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 102, art. 391 § 1,

art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego należnych pełnomocnikowi

reprezentującemu z urzędu powódkę orzeczono na podstawie § 8 pkt 6 w związku

z § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r.

w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu

terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z

urzędu (Dz. U. z 2026 r., poz. 87).

Paweł Grzegorczyk

(K.G.)

[a.ł]