Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kredytobiorców, wyrok o 272 448 zł zostaje

Wyrokiem z dnia 7 listopada 2024 r., po rozpoznaniu sprawy w następstwie

apelacji pozwanych, Sąd Apelacyjny w Białymstoku w punkcie pierwszym (I)

zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 8 września 2023 r. –

zasądzający od pozwanych na rzecz powodowego Banku kwotę 408.000 zł wraz z

odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 17 stycznia 2023 r. do dnia

zapłaty, z zastrzeżeniem, że zapłata w/w należności przez jednego z pozwanych

zwalnia drugiego do wysokości dokonanej zapłaty (pkt I), oddalający powództwo w

pozostałym zakresie (pkt II) i rozstrzygający o kosztach (pkt III) – w punkcie I. w ten

sposób, że zasądził od pozwanych na rzecz powoda kwotę 272.448,03 zł wraz z

I CSK 2632/25

2

ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty 260.000 zł od dnia 17 stycznia

2023 r. do dnia zapłaty zastrzegając, że zapłata tego świadczenia przez jednego z

pozwanych zwalnia drugiego do wysokości dokonanej zapłaty, w punkcie drugim

(lit. a) i umorzył postępowanie w zakresie kwoty 46.000 zł z ustawowymi odsetkami

za opóźnienie od dnia 22 września 2023 r. do dnia zapłaty i kwoty 102.000 zł z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 26 września 2023 r. do dnia zapłaty

(lit. b), w punkcie drugim (II) oddalił apelację w pozostałej części, a w punkcie

trzecim (III) orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego.

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, pozwani wskazali przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c. Ich zdaniem w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości, tj. art. 455 w związku z art. 60 k.c. oraz oceny,

czy na gruncie dyrektywy 93/13 - wobec obowiązku zapewnienia przez sądy

powszechne, aby ochrona wynikająca z tej dyrektywy była skuteczna i

zagwarantowana w sposób bezpośredni - konsument może być skutecznie

wezwany do zapłaty i pozwany o zwrot kapitału, gdy jednocześnie w wezwaniu do

zapłaty oraz w toku sprawy wytoczonej przez konsumenta o nieważność umowy

kredytowej i dalej w toku postępowaniu z powództwa banku, ten kategorycznie

twierdzi, że umowa kredytowa jest ważna.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują

pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga

kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie

przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,

I CSK 2632/25

3

wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w

interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i

stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z

uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, powołanie się na

przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania

przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i

znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie

lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania, w drodze

stosownego jurydycznego wywodu, na czym owe wątpliwości polegają, a także że

mają one poważny oraz rzeczywisty charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z

rozpatrywaną sprawą i jest istotne z punktu widzenia wyniku postępowania oraz

publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. Jeżeli podstawą wniosku w tym

zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym

rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu,

konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie,

że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (por.m.in. postanowienia z 15

października 2002 r., II CZ 102/02, niepubl.; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07,

niepubl.; z 8 lipca 2008 r. I CSK 111/08, niepubl.; z 20 listopada 2015 r., III CSK

269/15, niepubl.; z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, niepubl.; z 3 sierpnia 2017 r., IV

CSK 85/17, niepubl.; z 7 grudnia 2017 r., I CSK 499/17, niepubl.; z 26 kwietnia

2018 r., IV CSK 571/17, niepubl.).

Wątpliwości sformułowane przez pozwanych nie czynią zadość wskazanym

wymaganiom już dlatego, opierają się na założeniach, które nie znajdują oparcia w

materiale sprawy i ocenach Sądów. Wbrew bowiem sugestii pozwanych nie ma

podstaw, by uznać, że in casu działanie Banku stanowiło „szereg czynności

pozornych”, tzn. podjętych bez intencji wywołania skutków prawnych wynikających

z treści tych czynności. W niniejszej sprawie Bank nie twierdził „kategorycznie”, że

umowa kredytowa jest ważna; przeciwnie, dochodził roszczenia restytucyjnego

aktualizującego się właśnie w razie nieważności umowy. Stanowisko zajmowane

przez Bank w innych, wcześniejszych postępowaniach, podyktowane określoną

I CSK 2632/25

4

strategią procesową, jest pozbawione znaczenia, skoro in casu wymagalność jego

roszczenia restytucyjnego została powiązana przez Sądy z żądaniami pozwu i jego

doręczeniem pozwanym. Na marginesie warto też zauważyć, że ani prawo polskie,

ani prawo unijne nie sprzeciwia się podnoszeniu zarzutów (np. potrącenia czy

zatrzymania) na wypadek uznania przez sąd, że umowa kredytu jest nieważna (por.

co do dopuszczalności ewentualnego zarzutu potrącenia wyrok Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 22 stycznia 2026 r., C-902/24, Herchoski,

pkt 68-72). Zarzut taki zostaje złożony w związku z prowadzonym postępowaniem

sądowym, w sytuacji niepewności prawnej co do tego, czy umowa jest nieważna, a

tym samym, czy stronie przeciwnej w rzeczywistości przysługuje roszczenie o zwrot

świadczenia. Niepewność ta ustaje dopiero z chwilą wydania prawomocnego

wyroku, a uwzględnienie zarzutu zatrzymania przez sąd jest możliwe tylko wtedy,

gdy sąd ostatecznie uzna, że doszło do nieważności umowy. Nie ma też podstaw,

by niepewność tę utożsamiać ze zdarzeniem przyszłym i niepewnym (art. 89 k.c.),

ponieważ chodzi tu o stan już obiektywnie istniejący, a niepewność ma jedynie

charakter procesowy. Nie zachodzi tu również kolizja z zakazem warunkowych

czynności procesowych, gdyż nie uniemożliwia on jednoczesnego korzystania

przez pozwanego z kilku, pozostających w zależności sposobów obrony; w takiej

sytuacji pozwany podnosi zarzuty w sposób ewentualny, na wypadek gdyby zarzuty

podnoszone przez niego w pierwszej kolejności okazały się bezzasadne (por. co do

dopuszczalności ewentualnego zarzutu zatrzymania wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 8 marca 2024 r., II CSKP 183/23, niepubl.; co do potrącenia por. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 14 listopada 2008 r., V CSK 169/08, niepubl., z dnia 9

listopada 2011 r., II CSK 70/11, niepubl., z dnia 6 czerwca 2023 r., II CSKP

1183/22, niepubl.). W niniejszej sprawie zaś żądanie pozwu miało charakter

bezwarunkowy, choćby zostało wytoczone w celu zapobieżenia przedawnieniu

roszczenia, czyli uniknięcia naruszenia godnego ochrony interesu. Stwierdzenie, że

interes ten jest godny ochrony nie powinno budzić wątpliwości, zważywszy, iż

bankowi przysługuje co do zasady – wymaga tego zasada proporcjonalności oraz

dążenie do bezpodstawnego wzbogacenia konsumenta - roszczenie o zwrot

wypłaconego kapitału (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z

dnia 16 kwietnia 2026 r., Jangielak, C-752/24, pkt 34-35, z dnia 10 września 2026

I CSK 2632/25

5

r., C-510/25, Adazik, pkt 51-52), zwłaszcza że – stosownie do poczynionych w

sprawie ustaleń - in casu Bank zaspokoił roszczenie restytucyjne konsumentów.

Ponadto zasada równości broni wymaga przyznania bankowi możliwości wniesienia

powództwa o zwrot wypłaconego kapitału - odrębnego od równoległego

postępowania w sprawie ustalenia nieważności umowy kredytu zawierającej

nieuczciwe warunki - mającego na celu przerwanie biegu przedawnienia jego

roszczenia (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 16

kwietnia 2026 r., Jangielak, C-752/24, pkt 36-38, 44).

Pozwani wywodzą też w skardze, że roszczenie Banku o zapłatę kwoty

kapitału byłoby zasadne, o ile nie okazałaby się zasadny zarzut przedawnienia. W

tym ostatnim względzie wychodzą jednak poza podstawę faktyczną zaskarżonego

wyroku – co jest niedopuszczalne w postępowaniu kasacyjnym (por. art. 39813 § 2

k.p.c.) – wskazując, że bieg terminu przedawnienia roszczenia Banku rozpoczął się

w dniu 4 października 2019 r., w związku ze złożeniem 3 października 2019 r.

informacji o kwestionowaniu przez pozwanych ważności umowy kredytu.

Tymczasem stosownie do ustaleń pozwani (kredytobiorcy) powołali się na

abuzywność postanowień przedmiotowej umowy najwcześniej w odpowiedzi na

pozew złożonej w sprawie I C 974/20 (I ACa 345/22), która została wszczęta w

2022 r. (k. 5).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy

postanowił, jak w sentencji.

(K.L.)

I CSK 2632/25

6

[SOP]