Przymusowa hospitalizacja na wniosek ojca. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Postanowieniem z 13 grudnia 2023 r., wydanym w sprawie z wniosku S.M. (ojca

uczestniczki) z udziałem A.M., Sąd Rejonowy w Cieszynie stwierdził potrzebę

przyjęcia uczestniczki A.M. do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody, ze względu

na chorobę psychiczną (schizofrenię paranoidalną), stwierdzoną przez biegłych

lekarzy psychiatrów.

Postanowieniem z 7 marca 2024 r. Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej oddalił

apelację uczestniczki od tego orzeczenia, podzielając ustalenia faktyczne i oceny

prawne Sądu pierwszej instancji.

Uczestniczka A.M., reprezentowana w postępowaniu przed Sądem Rejonowym

i Sądem Okręgowym przez pełnomocnika zawodowego z urzędu, wniosła

sporządzoną przez fachowego pełnomocnika z urzędu skargę kasacyjną, opierając

wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na art. 3989 § 1 pkt 3 i 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia przysługującym

od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym ochronie interesu

publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania prawa, wkład

Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz eliminowanie z obrotu

prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym lub orzeczeń oczywiście

niezgodnych z prawem.

Stosownie do 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania w razie wykazania przez stronę, że w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,

zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz założeń skargi kasacyjnej jako

nadzwyczajnego środka zaskarżenia, rolą „przedsądu” jest wstępna selekcja skarg

pod kątem spełniania wymienionych wyżej kryteriów (przyczyn kasacyjnych)

kwalifikujących skargę do jej przedstawienia Sądowi Najwyższemu w celu

merytorycznego rozpoznania.

I CSK 2639/26

3

Uczestniczka zarzuciła nieważność postępowania przed Sądem pierwszej

instancji z powodu pozbawienia możności obrony przysługujących jej praw (art. 379

pkt 5 k.p.c.). Podniosła także, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona ze

względu na naruszenie wskazanych we wniosku przepisów postępowania, mające

wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie, zwłaszcza art. 381 k.p.c. i oddalenie

zgłoszonych przez jej pełnomocnika wniosków dowodowych, podczas gdy w

sprawach prowadzonych na podstawie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego,

przepis ten, w ocenie skarżącej, nie znajduje zastosowania.

Odnosząc się do przywołanych we wniosku przyczyn kasacyjnych należy w

pierwszym rzędzie podnieść, że Sąd Najwyższy bierze pod uwagę, na zarzut strony

lub z urzędu, w granicach zaskarżenia kasacyjnego, jedynie nieważność w

postępowaniu drugoinstancyjnym (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 7 maja

2009 r., II CSK 80/09 i z 7 czerwca 2013 r., II CSK 720/12). Tymczasem skarżąca

zarzuciła nieważność postępowania przed Sądem pierwszej instancji i to

bezzasadnie, skoro była reprezentowana w tym postępowaniu przez zawodowego

pełnomocnika procesowego, ustanowionego z urzędu, w osobie adwokata M. N.

(zob. k. 5 i 13 akt), który uczestniczył w postępowaniu, stawiał się na posiedzenia

sądu i składał pisma z twierdzeniami i wnioskami oraz środki odwoławcze. Podobnie

aktywnie pełnomocnik z urzędu uczestniczył w postępowaniu odwoławczym.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania na oczywistej zasadności

nakładało natomiast na skarżącą powinność wykazania kwalifikowanej postaci

naruszenia przytoczonych we wniosku o przyjęcie skargi przepisów prawa

materialnego lub procesowego, naruszenia dostrzegalnego prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez odwoływania się do podstaw

kasacyjnych i ich uzasadnienia, które nie podlegają badaniu na etapie tak zwanego

przedsądu (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2000, V CKN

1780/00, OSNC 2001, Nr 3, poz. 52; z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001,

Nr 10, poz. 156 oraz z 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18). Należy też przypomnieć,

że zgodnie z powszechnie aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa poglądem,

o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje per se nawet oczywiste

naruszenie konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu

oczywiście sprzecznego z prawem i nieprawidłowego orzeczenia, które z tych

przyczyn nie może się ostać w obrocie prawnym (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 r., Nr 13, poz. 230).

I CSK 2639/26

4

Skarżąca nie wykazała tak rozumianej oczywistości skargi kasacyjnej. Teza o

oczywistej zasadności skargi opiera się, w istocie, na negowaniu przez skarżącą,

oceny przeprowadzonych w sprawie dowodów oraz poczynionych na ich podstawie

ustaleń faktycznych, stanowiących przesłanki hospitalizacji uczestniczki bez jej

zgody, co ma przecież na celu poprawę jej zdrowia psychicznego i funkcjonowania

społecznego.

W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach

postępowania kasacyjnego w odniesieniu do pełnomocnika uczestniczki z urzędu w

osobie adwokata G.T., znajduje oparcie w art. 29 ust. 1 ustawy z 26 maja 1982 r.-

Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz.1564) oraz § 16 ust.4 pkt 2 w

zw. z §14 ust. 1 pkt 3 i § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14

maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu

terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z

urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz.763). Sąd Najwyższy przyznał wynagrodzenie także

poprzedniemu pełnomocnikowi uczestniczki z urzędu w osobie adwokata M.N., który

sporządził skargę kasacyjną datowaną 1 lipca 2024 r., odrzuconą następnie

postanowieniem Sądu Okręgowego, które zostało z kolei uchylone postanowieniem

Sądu Najwyższego z 18 maja 2026 r. w sprawie III CZ 48/26. Skoro praca została

wykonana, pełnomocnikowi z urzędu należy się od Skarbu Państwa wynagrodzenie,

na co nie może mieć wpływu różnica poglądów orzecznictwa w kwestii

dopuszczalności złożenia, po dniu 1 lipca 2023 r., przez pełnomocnika z urzędu

ustanowionego postanowieniem Sądu, wydanym przed tą datą, skargi kasacyjnej, na

podstawie art. 91 pkt 1 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym po dniu 1 lipca 2023 r.

(A.D.)

[r.g.]