Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej w sporze o zasiedzenie nieruchomości

Postanowieniem z 10 stycznia 2023 r., wydanym w sprawie z wniosku J.P. i

Z.P. z udziałem A.G., N.G., P.D., M.P. o zasiedzenie, Sąd Rejonowy w Myślenicach

stwierdził, że wnioskodawcy nabyli przez zasiedzenie w złej wierze z dniem 20 lipca

2019 r. na prawach ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej, własność bliżej

opisanej nieruchomości, położonej w W., oznaczonej na mapie z projektem podziału i

opisem zmian sporządzonej przez geodetę uprawnionego, stanowiącej dotychczas

własność uczestników postępowania.

I CSK 264/25

2

Apelacja uczestników A.G., N.G., M.P. wniesiona od tego orzeczenia została

oddalona postanowieniem Sądu Okręgowego w Krakowie z 12 czerwca 2024 r.

Uczestnicy wnieśli skargę kasacyjną, opierając wniosek o jej przyjęcie do

rozpoznania na przyczynach kasacyjnych objętych art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia przysługującym

od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym ochronie interesu

publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania prawa, wkład

Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz eliminowanie z obrotu

prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym lub orzeczeń

oczywiście niezgodnych z prawem. Stosownie do 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez stronę, że w

sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz

założeń skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, rolą,,przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych wyżej

kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej przedstawienia

Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania.

Skarżący podnieśli, że w sprawie powstało istotne zagadnienie prawne

dotyczące tego, czy samoistne posiadanie w rozumieniu art. 336 k.c. może

zachodzić w sytuacji, w której przedmiot posiadania nie jest wyłączony z

korzystania przez inne niż samoistny posiadacz osoby. W ich ocenie wystąpiło

także istotne zagadnienie prawne oraz potrzeba wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, a

mianowicie, czy rozstrzygając o zasiedzeniu nieruchomości, w przypadku

wątpliwości co do istnienia przesłanek zasiedzenia, należy je rozstrzygnąć na

korzyść właściciela czy samoistnego posiadacza ze względu na ingerencję

zasiedzenia w konstytucyjnie chronione prawo własności.

I CSK 264/25

3

Odnosząc się do przywołanych przyczyn kasacyjnych należy podnieść, że w

świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz poglądów nauki,

istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

problem nowy i dotychczas niewyjaśniony, dotyczący ważnego abstrakcyjnego

zagadnienia jurydycznego, którego rozstrzygnięcie przez Sąd Najwyższy przy

okazji rozpoznania skargi kasacyjnej przyczyni się do rozwoju orzecznictwa i nauki

prawa oraz będzie miało znaczenie nie tylko dla tej konkretnej, jednostkowej

sprawy, ale także dla innych podobnych spraw (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK

376/14). Skarżący powinni sformułować to zagadnienie w sposób przyjęty przy

zwracaniu się przez sąd powszechny z pytaniem prawnym do Sądu Najwyższego

na podstawie art.390 k.p.c., zawrzeć we wniosku pogłębiony wywód prawny

usprawiedliwiający zgłoszone wątpliwości, wykazać argumentami ściśle

jurydycznymi zasadność proponowanego sposobu ich rozstrzygnięcia, a także

wadliwość rozwiązania przez Sąd drugiej instancji przedstawionego problemu

prawnego w sposób rzutujący na wynik sprawy (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2

grudnia 2014 r., II CSK 376/14 oraz z 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14).

Oparcie wniosku na drugiej przyczynie kasacyjnej obligowało skarżących do

szczegółowego opisania, na czym polegają wątpliwości interpretacyjne, określenia,

że mają poważny charakter, a ich rozwianie jest niezbędne do rozstrzygnięcia

skargi lub przedstawienia orzeczeń sądów, w których przeprowadzono różną

wykładnię tych przepisów rzutującą na wynik spraw, a ponadto wykazania, że

dokonanie wykładni przez Sąd Najwyższy jest niezbędne do rozstrzygnięcia tej

skargi i będzie przydatne także w przypadku innych podobnych spraw (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2008 r., I CSK 11/08 i z 12 grudnia

2008 r., II PK 220/08).

Wniosek uczestników o przyjęcie skargi do rozpoznania nie spełnia tych

powszechne aprobowanych w nauce i orzecznictwie wymagań. Pierwsze

zagadnienie nie ma związku z realiami tej sprawy, pozostając w oderwaniu od

ustaleń, stanowiących podstawę faktyczną zaskarżonego orzeczenia.

Zasygnalizowany problem został już ponadto rozstrzygnięty w orzecznictwie Sądu

I CSK 264/25

4

Najwyższego, z którego wynika, że brak ogrodzenia działki gruntu, tolerowanie

korzystania z niej przez osoby trzecie, a nawet przejściowe zaprzestanie

korzystania z działki, nie pozbawia samoistnych posiadaczy tego przymiotu, jeśli z

towarzyszących temu okoliczności faktycznych nie wynika, aby zrezygnowali oni z

zamiaru władania nieruchomością dla siebie. Nie musi zatem oznaczać, że

dotychczasowi władający nieruchomością utracili atrybuty posiadania, to jest corpus

i animus charakteryzujące posiadacza samoistnego (zob. wyroki Sądu

Najwyższego z 3 czerwca 1966 r., III CR 108/66, OSP 1967, Nr 10, poz. 234 i z 16

czerwca 1972 r., III CRN 121/72; postanowienia Sądu Najwyższego z 7 kwietnia

1994, III CRN 18/94, z 4 marca 2016 r., I CSK 519/15, z 1 grudnia 2017 r., I CSK

78/17, z 6 grudnia 2013 r., I CSK 137/13). Nie ma zatem racjonalnej potrzeby

kolejnej wypowiedzi Sądu Najwyższego na ten temat.

Drugie z poruszonych zagadnień także jest oderwane od okoliczności tej

sprawy, skoro z orzeczeń Sądów meriti nie wynika, aby Sądy te, dokonując

drobiazgowej oceny przeprowadzonych dowodów z dokumentów oraz źródeł

osobowych, powzięły jakiekolwiek wątpliwości co do istnienia w tej sprawie

przesłanek zasiedzenia. Trzeba przy tym przypomnieć, że w orzecznictwie Sądu

Najwyższego wielokrotnie wskazywano na związek kwalifikacji posiadania

samoistnego i zależnego ( stanowiącej kwestię prawną) z okolicznościami

faktycznymi konkretnej sprawy (zob. uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z 26 października 2007 r., III CZP 30/07, OSNC 2008, Nr 5, poz. 43,

uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 6 grudnia 1991 r., III CZP

108/91, OSNCP 1992, Nr 4, poz. 48, uchwała Sądu Najwyższego z 28 marca 2014

r., III CZP 8/14, OSNC 2015, Nr 1, poz. 6 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z

14 kwietnia 1961 r., CR 961/60, NP. 1962, nr 12, s. 1688, z 7 maja 1986 r., III CRN

60/86, OSNCP 1987, Nr 9, poz. 138, z 4 października 1979 r., III CRN 163/79,

OSNCP 1980, Nr 5, poz. 95, z 9 października 1996 r., III CKU 8/96, OSNC 1997, Nr

4, poz. 38, z 16 stycznia 2001 r., II CKN 901/00, z 1 kwietnia 2011 r., III CSK

184/10, OSNC-ZD 2012, nr B, poz. 24, z 11 marca 2009 r., I CSK 360/08, z 17

czerwca 2015 r., I CSK 309/14, z 19 lutego 2015 r., III CSK 188/14, z 3

października 2014 r., V CSK 579/13, z 7 kwietnia 2011 r., IV CSK 425/10, OSNC-

ZD nr B/2012, poz. 27, z dnia 9 grudnia 2014 r., III CSK 336/13, OSNC-ZD 2016, Nr

I CSK 264/25

5

1, poz. 16, z 12 grudnia 2014 r., IV CSK 271/13, z 20 marca 2014 r., II CSK 279/13,

OSNC 2015, Nr 3, poz. 35). W tego rodzaju sprawach istotne znaczenie dla

kwalifikacji posiadania jako samoistnego lub zależnego i dokonania subsumcji

ustalonych faktów pod określoną normę prawną, ma zatem dokonanie przez Sąd

meriti uprzedniej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, będących podstawą

ustaleń faktycznych, które to oceny i ustalenia nie podlegają kontroli kasacyjnej

Sądu Najwyższego Sąd Najwyższy pozostaje bowiem związany ustaleniami,

stanowiącymi podstawę faktyczną zaskarżonego kasacyjnie orzeczenia ( (art. 39813

§ 2 i art. 3983 § 3 k.p.c.).

Skarżący podnieśli ponadto, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona

(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), albowiem Sądy obu instancji w sposób rażąco

jednostronny zrekonstruowały ewidentnie błędny stan faktyczny, z którego wywiodły

niekorzystne dla skarżących skutki prawne.

Oparcie wniosku na tej przyczynie kasacyjnej obligowało uczestników do

wykazania, że Sąd drugiej instancji dopuścił się oczywistego naruszenia

przytoczonych we wniosku o przyjęcie skargi przepisów prawa materialnego lub

procesowego, dostrzegalnego prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej. Oczywiste jest tylko to, co można dostrzec bez potrzeby głębszej

analizy sprawy. Zarzucane uchybienia muszą mieć zatem kwalifikowany charakter,

dotyczyć konkretnych przepisów prawa i być dostrzegalne w sposób jednoznaczny i

oczywisty, na pierwszy rzut oka, co skarżący winien wykazać we wniosku bez

odwoływania się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, które nie podlegają

badaniu na etapie tak zwanego przedsądu (zob. postanowienia Sądu Najwyższego

z 12 grudnia 2000, V CKN 1780/00, OSNC 2001, Nr 3, poz. 52; z 22 marca 2001 r.,

V CZ 131/00, OSNC 2001, Nr 10, poz. 156 oraz z 15 czerwca 2018 r., III CSK

38/18). Skarżący powinien zawrzeć w skardze wyodrębniony wywód prawny

wskazujący, na czym polega ,,oczywistość” skargi w przedstawionym wyżej

rozumieniu, czego nie może łączyć z subiektywnym odczuciem strony, że

zaskarżone orzeczenie jest oczywiście niezasadne lub niesprawiedliwe (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego z 5 września 2008 roku, I CZ 64/08; z 19 grudnia

2001 r., IV CZ 200/01 i z 9 czerwca 2008 r.., II UK 37/08). Należy też przypomnieć,

że zgodnie z powszechnie aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa poglądem,

I CSK 264/25

6

o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje per se nawet oczywiste

naruszenie konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu

oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15; z 13

kwietnia 2016 r., V CSK 622/15.; z 2 czerwca 2016 r., III CSK 113/16; z 27

października 2016 r., III CSK 217/16; z 29 września 2017 r., V CSK 162/17; z 7

marca 2018 r., I CSK 664/17; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17 z 5 października

2018 r., V CSK 168/18).

Skarżący nie wykazali oczywistej, widocznej prima vista wadliwości

zaskarżonego orzeczenia Sądu drugiej instancji w przedstawionym wyżej

rozumieniu, koncentrując się, w istocie, na kwestionowaniu przeprowadzonej przez

Sąd oceny dowodów oraz ustaleń, stanowiących podstawę faktyczną zaskarżonego

wyroku. Wskazuje na to jednoznacznie procesowa podstawa kasacyjna naruszenia

art. 233 § 1 k.p.c., ewidentnie niedopuszczalna w postępowaniu kasacyjnym. (art.

39813 § 2 i art. 3983 § 3 k.p.c.).

W tym stanie rzeczy, orzeczono, jak w sentencji. O kosztach

postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 1 k.p.c.

Agnieszka Piotrowska

(A.D.)

[a.ł]