Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi banku, który ma zwrócić kredytobiorcom koszty postępowania

Wyrokiem z 22 marca 2024 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach oddalił apelację

pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej z 17 stycznia 2022 r.,

w którym Sąd ustalił, że nie istnieje stosunek prawny wynikający z umowy kredytu

zawartej między powodami i pozwanym, a także zasądził zwrot świadczenia

spełnionego w wykonaniu tej umowy.

I CSK 2662/24

2

Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego,

zaskarżając ten wyrok w całości. Wskazał, że w sprawie występują istotne

zagadnienia prawne, które dotyczyły: możliwości zastępowania klauzul

niedozwolonych przepisami dyspozytywnymi, stanu prawnego, który powinien być

brany pod uwagę przy badaniu możliwości utrzymania umowy kredytu w mocy po

wyeliminowaniu klauzul abuzywnych, znaczenia oświadczenia kredytobiorcy i celów

dyrektywy 93/13 w kontekście możliwości uznania umowy kredytu za nieważną,

a także roli aneksu do umowy kredytu, w którym przyznano kredytobiorcom

możliwość spłaty rat bezpośrednio w walucie obcej.

Skarżący powołał się również na potrzebę wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c.

mającego – zdaniem skarżącego – wywoływać rozbieżności w orzecznictwie Sądu

Najwyższego dotyczące możliwości rozstrzygania o niedozwolonym charakterze

całej klauzuli przeliczeniowej, w sytuacji gdy abuzywna jest wyłącznie klauzula

spreadowa (kursowa).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie wnieśli m.in. o odmowę

przyjęcia skargi do rozpoznania oraz zasądzenie od pozwanego na ich rzecz

kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, w tym kosztów

zastępstwa procesowego i opłat skarbowych od udzielonych pełnomocnictw.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

Każde ze sformułowanych przez skarżącego zagadnień prawnych znalazło

już rozstrzygnięcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, przez co nie mają one

waloru istotnych. W szczególności za niedopuszczalne uznano zastępowanie

klauzul abuzywnych przepisami dyspozytywnymi. W punkcie pierwszym uchwały

pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP

25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), Sąd Najwyższy bowiem wskazał, że w razie

uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego

I CSK 2662/24

3

odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone

postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie

można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia

kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Na podstawie art.

87 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym uchwała ta ma moc zasady prawnej i wiąże

Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie.

W zakresie zagadnienia prawnego dotyczącego roli aneksów zawieranych po

wejściu w życie tzw. ustawy antyspreadowej, należy wskazać, że samo wejście

w życie wskazanej ustawy, którą dodano ustęp 3 do art. 69 Prawa bankowego, nie

wpłynęło na ocenę abuzywności postanowień umów kredytu zawartych wcześniej

oraz konsekwencji prawnych wynikających z tej oceny (zob. wyroki SN: z 11

grudnia 2019 r., V CSK 382/18. OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20, z 10 maja 2022 r.,

II CSKP 285/22, i z 287 października 2022 r., II CSKP 894/22; oraz postanowienie

SN z 17 maja 2024 r., I CSK 443/23). Stworzyło to jedynie podstawy do zmiany

postanowień umowy co do sposobu waloryzacji na przyszłość niespłaconych

jeszcze rat kredytu. Oceny abuzywności postanowienia umownego dokonuje się

natomiast według stanu z chwili zawarcia umowy, a nie następczo (zob. uchwałę

składu siedmiu sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1,

poz. 2). Ocena ta musi przełożyć się na określenie stanu prawnego decydującego

o tym, czy po usunięciu z umowy postanowień niedozwolonych umowa może

obowiązywać w pozostałej części. Stąd związane z tym kolejne zagadnienie

sformułowane przez skarżącego i tak nie mogłoby mieć znaczenia dla

rozstrzygnięcia sprawy, gdyż opierało się na niemożliwym do przyjęcia założeniu

o możliwości uzupełnienia umowy przepisami dyspozytywnymi.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego rozstrzygnięto już także, że między

klauzulami ryzyka walutowego i spreadu walutowego występuje ścisłe powiązanie

(zob. m.in. wyroki SN: z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 7 lutego 2024 r.,

II CSKP 1045/22, i z 6 marca 2024 r., II CSKP 2223/22). Jeżeli z umowy usunięte

zostałyby postanowienia określające sposób ustalenia kursu waluty, do

zastosowania tzw. klauzuli ryzyka (zastosowania mechanizmu indeksacji)

konieczne byłoby zastąpienie takich postanowień innym sposobem określenia

kursu. Taki zabieg jest zaś niedopuszczalny w świetle przywołanego punktu

I CSK 2662/24

4

pierwszego uchwały z 25 kwietnia 2024 r. Nie można zatem na tle ostatnio

wspomnianej kwestii dopatrzeć się podnoszonej przez skarżącego konieczności

dokonania wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c.

Z kolei formułowany przez niego problem znaczenia oświadczenia

kredytobiorcy i celów dyrektywy 93/13 w kontekście rozważania uznania umowy

kredytu za nieważną nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd Najwyższy

rozstrzygnął już bowiem w punkcie drugim przywoływanej wyżej uchwały z 25

kwietnia 2024 r., że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty

obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże

także w pozostałym zakresie.

Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11, 3 i 4 oraz art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2, § 2 pkt 7 oraz § 20

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych, uwzględniając opłaty skarbowe od

pełnomocnictw. Suma zwrotu została rozdzielona na powodów w częściach

równych (zob. uchwałę SN z 16 listopada 2023 r., III CZP 54/23, OSNC 2024, nr 6,

poz. 57).

Marcin Krajewski

(E.M.)

[SOP]