Sąd Najwyższy nie przyjął skargi banku w sporze o kredyt hipoteczny, bank płaci koszty

1. Wyrokiem z 29 listopada 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie ustalił,

że umowa o kredyt hipoteczny zawarta pomiędzy powodami M.F. i S.S. a

poprzednikiem prawnym pozwanego jest nieważna i zasądził od na rzecz powodów

M.F. i S.S. kwotę 68 668,90 zł oraz kwotę 16 800,36 CHF wraz z ustawowymi

odsetkami za opóźnienie od 21.07.2020 r. do dnia zapłaty z tym że spełnienie

świadczenia powinno nastąpić za jednoczesnym zaoferowaniem przez M.F. i S.S.

Bank w W. zapłaty kwoty 188 000 zł albo zabezpieczeniem roszczenia Bank w W.

I CSK 2671/25

2

o zapłatę tej kwoty, oddalił powództwo w pozostałym zakresie i orzekł o kosztach

procesu.

2. Na skutek apelacji strony pozwanej Sąd Apelacyjny w Warszawie

wyrokiem z 6 sierpnia 2024 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił

powództwo co do ustawowych odsetek za opóźnienie od zasądzonych kwot

za okres od 21 lipca 2020 r. do 26 maja 2021r. oraz oddalił apelację w pozostałym

zakresie i rozstrzygnął o kosztach postępowania apelacyjnego.

3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona

pozwana. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując

się na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

4. Powodowie wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już

wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej

(zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,

że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę

interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa

oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych,

nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający

rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg

pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.;

I CSK 2671/25

3

nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia

co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

jest wówczas usprawiedliwione.

6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna

powoda nie zawiera argumentów wystarczających dla uznania, że w sprawie

spełniona została przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 i k.p.c., uzasadniająca przyjęcie

skargi do rozpoznania.

7. Należy podkreślić, że problemy prawne przedstawione przez skarżącego

nie mają cech nowości wymaganej od istotnego zagadnienia prawnego

uzasadniającego przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Kwestie te

były przedmiotem wielokrotnych wypowiedzi Sądu Najwyższego w orzeczeniach

wydanych, często w odniesieniu do zbliżonych treścią umów kredytowych, nie tylko

na etapie wstępnej oceny. Wszystkie te zagadnienia zostały omówione

i rozstrzygnięte w orzecznictwie sądowym, które często zapadało już po wniesieniu

skargi kasacyjnej, ponieważ dotyczą one starszych spraw. W tzw. międzyczasie

ukształtowało się orzecznictwo dotyczące tych problemów i w świetle obecnych

orzeczeń, skarga jest nieaktualna, co uniemożliwia jej przyjęcie do rozpoznania.

Podobnie należy ocenić przytoczone we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania wątpliwości co do wykładni przepisów prawa.

8. W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości

abuzywny charakter zawartych w umowach kredytu frankowego typowych klauzul

odsyłających do tabel kursowych banku przy przeliczeniu waluty obcej na złote

polskie i odwrotnie. Tego typu klauzule nie wskazują obiektywnych kryteriów

ustalania kursu waluty obcej, który jest jednostronnie ustalany przez bank,

co pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza

kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron

umowy kredytu (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22,

wyrok Sądu Najwyższego z 21 listopada 2023 r., II CSKP 1602/22, wyrok Sądu

Najwyższego z 14 lutego 2025 r., II CSKP 1545/22). Ocena niedozwolonego

charakteru postanowienia, jak i konsekwencje wynikające z jego eliminacji,

I CSK 2671/25

4

wymagają odniesienia do chwili zawarcia umowy (zob. uchwała składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17). Co do zasady

wyłączona jest też możliwość zastąpienie niedozwolonego postanowienia

umownego odnoszącego się do sposobu określania kursu waluty obcej (w umowie

kredytu indeksowanego czy denominowanego) innym sposobem określenia kursu

waluty obcej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 14 lutego 2025 r., II CSKP 1545/22,

wyrok Sądu Najwyższego z 28 lutego 2025, II CSKP 1277/24). Brak jest też

jakichkolwiek podstaw do rozdzielenia postanowień dotyczących przeliczania

waluty obcej na złote polskie i dokonywania ich odrębnej oceny prawnej (zob.

wyrok Sądu Najwyższego z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, wyrok Sądu

Najwyższego z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22).

9. Dodatkowo należy wskazać, że w aktualnym orzecznictwie Sądu

Najwyższego nie budzi wątpliwości możliwość uznania, że kredytobiorcom

przysługuje interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. Podkreśla się, że interes

prawny w żądaniu ustalenia istnienia albo nieistnienia stosunku prawnego powinien

być postrzegany elastycznie. Powyższy interes należy oceniać, uwzględniając cele,

którym służy sądowa ochrona prawna oraz przedmiotowe granice prawomocności

materialnej wyroku, wynikające z art. 365 w zw. z art. 366 k.p.c. (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, wyrok Sądu Najwyższego

z 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22). Należy wskazać, że umowa kredytu

hipotecznego zostaje zawarta na wiele lat, znaczna część płatności jeszcze nie jest

wymagalna w czasie bieżącego sporu. Ponadto, zgodnie z art. 365§1 k.p.c.

wynikający z wyroku stan związania ograniczony jest, co do zasady, tylko do

rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia i nie obejmuje jego motywów.

Stąd też, nawet w przypadku zasądzenia na rzecz strony powodowej dochodzonej

przez nią kwoty, bez umieszczenia w sentencji stosownej wzmianki odnośnie do

ustalenia nieważności umowy, wiązać ją dalej będzie sporna umowa kredytu. Samo

rozstrzygnięcie w kwestii żądania zapłaty nie wiąże w kwestii oceny nieważności

umowy w kolejnych sprawach między stronami, zatem nie usuwa niepewności

prawnej w związku z zawarciem wadliwej umowy. W konsekwencji, wyrok

odnoszący się jedynie do roszczenia dotyczącego zapłaty nie kończy w definitywny

sposób powstałego między stronami sporu. Nie budzi wątpliwości, że kredytobiorca

I CSK 2671/25

5

może mieć interes prawny w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego

nawet jeśli przysługuje roszczenie o zapłatę (zob. wyrok Sądu Najwyższego

z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, wyrok Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2022 r.,

II CSKP 701/22, wyrok Sądu Najwyższego z 23 czerwca 2022 r., II CSKP 616/22).

To stanowisko zostało potwierdzone w wyroku TSUE z 23 listopada 2023 r., C-

321/22, ZL, KU, KM przeciwko Provident Polska S.A., w którym Trybunał

Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził, że dyrektywa 93/13 sprzeciwia się

takiej wykładni przepisów krajowych, która negowałaby interes prawny jako

przesłankę powództwa zmierzającego do stwierdzenia bezskuteczności

nieuczciwego warunku umownego z tego tylko powodu, że konsumentowi może

przysługiwać powództwo o zwrot nienależnego świadczenia, lub gdy może się on

powołać na tę bezskuteczność podejmując obronę przed powództwem

zmierzającym do zasądzenia świadczenia opartego na takim warunku umownym.

10. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

11. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

12. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108

§ 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

Krzysztof Grzesiowski

(Ł.W.)

[SOP]