Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi powoda na nakaz zapłaty z 2018 r.

Wyrokiem z 23 stycznia 2025 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku oddalił apelację

powoda W.M. od wyroku Sądu Rejonowego w Gdyni z 22 maja 2024 r., którym

oddalone zostało jego powództwo skierowane przeciwko M. spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością w C. o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności -

I CSK 2699/25

2

prawomocnego nakazu zapłaty Sądu Rejonowego w Gdyni z 2 marca 2018 r., VI

GNc 936/18 zasądzającego od powoda na rzecz pozwanego kwotę 35 894,93 zł z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie i kosztami procesu na podstawie art. 299 § 1

k.s.h.

Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez powoda.

Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na

przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 i 3 k.p.c.

Jego zdaniem istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne

wątpliwości, z uwagi na naruszenia przepisów prawa procesowego, zwłaszcza art.

233 § 1 w zw. z art. 391 oraz art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c., polegającego na przyjęciu

przez Sąd drugiej instancji za własne ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji

bez merytorycznych rozważań w tej kwestii, w sytuacji gdy apelacja wskazywała na

sprzeczność ustaleń Sądu pierwszej instancji ze zgromadzonym materiałem

dowodowym, który należało ponadto uzupełnić poprzez przesłuchanie powoda w

charakterze strony celem wyjaśnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia.

Konieczne jest zatem dokonanie wykładni przepisów budzących poważne

wątpliwości co do warunków jakie muszą być spełnione, aby Sąd drugiej instancji

mógł przyjąć za własne ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej

instancji bez własnych merytorycznych rozważań w tej materii.

Skarżący podniósł także zarzut nieważności postępowania (art. 379 pkt 5

k.p.c.), poprzez pozbawienie go możliwości obrony jego praw. Brak przesłuchania

powoda przez Sądy obu instancji, w szczególności w kontekście faktycznego

niedoręczenia powodowi nakazu zapłaty wydanego w sprawie VI GNc 936/18 i

spowodowanej tym niemożności zaskarżenia tego nakazu, winny być poczytane

jako pozbawienie powoda możliwości obrony swoich praw przed Sądem i

skutkować stwierdzeniem nieważności postępowania.

Pozwany w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej

do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej

I CSK 2699/25

3

doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi

swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej

okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne

i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją

sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania

prawa w każdej indywidualnej sprawie.

Sąd Najwyższy nie dopatrzył się żadnych podstaw do przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na mającą mieć miejsce nieważność

postępowania wynikającą z pozbawienia skarżącego możliwości obrony jego praw

(art. 379 pkt 5 k.p.c.)

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że pozbawienie

strony możliwości obrony swoich praw należy oceniać przez pryzmat konkretnych

okoliczności sprawy. Dotyczy ona zasadniczo przypadków, w których w

następstwie wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej strona nie mogła

brać lub nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części, jeżeli skutki tych

wadliwości nie mogły być usunięte na następnych rozprawach przed wydaniem

wyroku w danej instancji. Stwierdzenie, czy taki stan nastąpił, wymaga rozważenia,

czy w konkretnej sprawie nastąpiło naruszenie przepisów procesowych, czy

uchybienie to miało wpływ na możność działania strony oraz, czy pomimo

zaistnienia tych dwóch przesłanek strona mogła bronić swoich praw. Tylko przy

kumulatywnym spełnieniu tych wszystkich przesłanek można mówić o skutkującym

nieważnością postępowania pozbawieniu strony możliwości obrony swoich praw.

Nie każde zatem naruszenie przepisów proceduralnych może być w ten sposób

traktowane ( zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 4 września 1997 r., II CKN

I CSK 2699/25

4

302/97; z 19 listopada 1997 r., I PKN 377/97, OSNAPUS 1998, nr 17, poz. 509;

z 12 grudnia 2000 r., II UKN 121/00, OSNAPUS 2002, nr 17, poz. 421;

z 18 października 2001 r., IV CKN 478/00; z 17 stycznia 2002 r., I CK 166/02; z

6 listopada 2003 r., II CK 171/02; z 19 lipca 2012 r., II UK 336/11; z 19 lutego

2014 r., V CSK 189/13; z 7 lipca 2016 r., I PK 39/16; z 23 kwietnia 2015 r., V CSK

573/14; i z 26 października 2016 r., III SK 75/15).

Sytuacja taka w sprawie nie zachodzi oddalenie wniosków dowodowych

nie jest bowiem pozbawieniem strony możności obrony swych praw i nie uzasadnia

zarzutu nieważności postępowania (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 10 maja

1974 r., II CR 155/74, OSPiKA 1975, z. 3, poz. 66 i z 20 sierpnia 2015 r., II CSK

637/14 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2000 r., II UKN 121/00,

OSNP 2002, nr 17 poz. 421).

Niezależnie od powyższego w okolicznościach sprawy Sądy meriti podały

przekonujące przyczyny odmowy przeprowadzenia dowodu z zeznań skarżącego

(art. 299 w zw. z art. 2352 § 1 pkt 2 k.p.c.). Nie ma bowiem żadnych wątpliwości, że

dowodem nieistotnym dla rozstrzygnięcia sprawy o pozbawienie tytułu

wykonawczego chronionego powagą rzeczy osądzonej, jest próba

zakwestionowania za jego pomocą obowiązku nim stwierdzonego (art. 840 § 1 pkt

1 k.p.c.).

Powództwo opozycyjne skierowane przeciwko prawomocnemu orzeczeniu

sądu, nie może bowiem naruszać powagi rzeczy osądzonej. Może być ono oparte

jedynie na zdarzeniach, które nastąpiły po powstaniu tytułu egzekucyjnego

(zamknięciu rozprawy) wskutek których zobowiązanie wygasło lub nie może być

egzekwowane. W konsekwencji, podstawą pozbawienia wykonalności tytułu

wykonawczego nie może być brak zobowiązania powoda wynikający z

prawomocnego nakazu zapłaty. Prawomocności nakazu zapłaty ze względu na

pryncypia procesowe w żadnym wypadku nie można kwestionować (art. 365 § 1 i

366 k.p.c.).

Nie budzi przy tym wątpliwości, że do nakazów zapłaty (art. 3532 k.p.c.)

znajdują bezpośrednie zastosowanie przepisy o wyrokach w zakresie

prawomocności, mocy wiążącej i powagi rzeczy osądzonej (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego z 7 października 2010 r., I CZ 63/10 i z 7 czerwca 2013 r.,

I CSK 2699/25

5

I CSK 644/12). Prekluzyjny skutek prawomocności i powagi rzeczy osądzonej

obejmuje okoliczności i zarzuty, które istniały i dały się sformułować w chwili

zamknięcia rozprawy, lecz strona skutecznie ich nie przytoczyła. Nie ma przy tym

znaczenia czy ponosiła winę w zaniechaniu skutecznego podniesienia właściwych

zarzutów i okoliczności lub doprowadzeniu do uprawomocnienia niekorzystnego dla

niej rozstrzygnięcia (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego –

zasada prawna – z 23 października 1954 r., I CO 41/54, OSN 1956, nr 1, poz. 3

oraz uchwały Sądu Najwyższego z 5 czerwca 1954 r., II CO 26/54, OSN 1955, nr 2,

poz. 30, z 21 lipca 2010 r., III CZP 477/10, OSNC 2010r., nr 2, poz. 165, z 2 lutego

2011 r., III CZP 128/10, OSNC 2011, nr 10, poz.108, i z 23 maja 2012r., III CZP

16/12, OSNC 2012, nr 11, poz.129).

Zasada ta znajduje pełne zastosowanie do powództwa opozycyjnego,

którego podstawą nie mogą być zarzuty skierowane przeciwko orzeczeniu,

zmierzające do zmiany jego treści. W konsekwencji przedmiotem rozpoznania w

sprawie zainicjowanej powództwem opozycyjnym nie mogą być zdarzenia

istniejące przed powstaniem tytułu korzystającego z powagi rzeczy osądzonej,

prowadziłoby to bowiem do zanegowania tej powagi i zakwestionowania

prawomocnych orzeczeń (zob. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z 15 października

1968 r., III CZP 86/68, OSNCP 1969, nr 4, poz.63 oraz orzeczenia Sądu

Najwyższego z 8 lutego 1937 r., C III 357/35, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i

Socjologiczny” 1938, nr 3, str. 680, z 2 kwietnia 1962 r., 2 CR 549/61, „ Nowe

Prawo” 1964, nr 3, str. 305, z 5 czerwca 1997r., I CKN 83/97, z 4 lutego 1998 r.,

II CKN 591/97, z 16 września 1999 r., II CKN 475/98, i z 19 stycznia 1999 r.,

II CKN 188/98).

Oparcie natomiast wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga

wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie

doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć. Przez rozbieżność w

orzecznictwie sądów uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania należy

I CSK 2699/25

6

rozumieć istnienie zróżnicowanych lub sprzecznych rozstrzygnięć, w sprawach o

takich samych lub bardzo podobnych stanach faktycznych, w których mają

zastosowanie te same przepisy prawne, wyłożone lub zastosowane w sposób

prowadzący do wydania odmiennych orzeczeń lub innych decyzji procesowych.

Wielokierunkowość stosowania prawa oraz różnorodność orzecznictwa nie

stanowią podstawy kasacyjnej przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. (zob. m.in.

postanowienie Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2015 r., III CSK 59/15, OSNC

2016, nr 2, poz. 29). Ponadto ze względu na publiczne cele jakie ma do spełnienia

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej, skarżący powinien także

wykazać celowość dokonania wykładni przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu

na potrzeby praktyki sądowej.

Wątpliwości orzecznicze sformułowane przez powoda nie spełniają wyżej

sprecyzowanych w judykaturze Sądu Najwyższego wymagań. Uzasadnienie

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie zawiera argumentacji

jurydycznej wskazującej na występowanie odmiennych ocen przedstawionego

problemu oraz na to, że przepisy dotyczące tej kwestii nie doczekały się wykładni

albo niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do

identycznych lub podobnych stanów faktycznych. Skarżący poza przedstawionymi

wątpliwościami nie zaprezentował odpowiedniego wywodu prawnego i nie dokonał

w najmniejszym nawet zakresie analizy orzecznictwa i poglądów doktryny, z której

wynikałyby jakiekolwiek rozbieżności i nierozstrzygnięte problemy prawne. Nie jest

natomiast rolą Sądu Najwyższego domyślanie się lub poszukiwanie okoliczności

(w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych), które uzasadniałyby przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z

9 czerwca 2008 r., sygn. akt II UK 38/08, i z 14 grudnia 2004 r., II CZ 142/04). Na

etapie przedsądu Sąd Najwyższy bada bowiem tylko wniosek o przyjęcie skargi do

rozpoznania a nie podstawy skargi kasacyjnej i ich uzasadnienie.

W konsekwencji skarżący nie wykazał, że w sprawie ujawniły się

zagadnienia wykładnicze o problemowym czy precedensowym charakterze, których

wyjaśnienie wymaga zaangażowania Sądu Najwyższego i będzie sprzyjało

rozwojowi prawa. Uzasadnienie wniosku przekonuje natomiast, że skarżący

zmierza w istocie do dokonania przez Sąd Najwyższy oceny trafności

I CSK 2699/25

7

zaskarżonego orzeczenia, a nie rozstrzygnięcia istotnych wątpliwości prawnych

mających szersze znaczenie.

Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że z obowiązku

wynikającego z art. 378 § 1 k.p.c. nie wynika konieczność osobnego omówienia

przez sąd w uzasadnieniu orzeczenia każdego argumentu podniesionego w

apelacji. Za wystarczające należy uznać odniesienie się do sformułowanych w

apelacji zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że zostały one przez sąd

drugiej instancji w całości rozważone, przed wydaniem orzeczenia (zob. m.in.

wyroki Sądu Najwyższego z 24 marca 2010 r., V CSK 296/09, M.Pr.Bank. 2012,

nr 4, s. 19, z 26 kwietnia 2012 r., III CSK 300/11, OSNC 2012 r., nr 12, poz.144, i z

4 września 2014 r., II CSK 478/13, OSNC –ZD 2015 r., nr D, poz. 64).

Dostrzeżenia także wymaga, że w przypadku, gdy sąd odwoławczy – tak jak

to miało miejsce w okolicznościach sprawy - podziela ustalenia i oceny sądu

pierwszej instancji, to nie ma procesowego obowiązku szczegółowego rozważenia

w uzasadnieniu swojego orzeczenia dowodów omówionych przez sąd pierwszej

instancji, lecz wystarczy, że skoncentruje się na rozważeniu tych dowodów i ocen,

które są kwestionowane w apelacji. Jeżeli sąd drugiej instancji podziela stanowisko

sądu pierwszej instancji, to treść tej części uzasadnienia może ograniczyć się do

stwierdzenia, że przyjmuje jego ustalenia i wnioski jako swoje (zob. m.in. wyroki

Sądu Najwyższego z 11 maja 2016 r., I CSK 326/15 i z 23 czerwca 2010 r., II CSK

689/09, OSNC – ZD 2011, nr B, poz. 28 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z

10 listopada 1998 r, III CKN 792/98, OSNC 1999, nr 4, poz. 83 i z 16 marca 2012 r.,

IV CSK 373/11, PiM, 2016, nr 1, str. 149).

W okolicznościach sprawy sytuacja taka miała miejsce. Sąd Okręgowy w

motywach rozstrzygnięcia wyjaśnił bowiem podstawę faktyczną i prawną

rozstrzygnięcia i aprobując stanowisko Sądu pierwszej instancji odniósł się w

niezbędnym zakresie do zarzutów apelacji. Okoliczność, że wyniki tej oceny nie są

satysfakcjonujące dla skarżącego nie dowodzi wykazania przesłanek

uzasadniających przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Z tych względów na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

I CSK 2699/25

8

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 1 i 3 oraz art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 398²¹ k.p.c. i

§ 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023,

poz. 1964, ze zm.).

[A.T.]

[a.ł]