Bank przegrał w SN z powódką o kredyt frankowy, zapłaci 5400 zł kosztów

Wyrokiem z 23 maja 2023 r., I C 748/21, Sąd Okręgowy w Gorzowie

Wielkopolskim ustalił nieważność umowy kredytu zawartej pomiędzy poprzednikiem

prawnym pozwanego banku a powódką, zasądził od banku na jej rzecz 32 077,25 zł

i 13 096,13 CHF z odsetkami od 10 czerwca 2021 r. i umorzył postępowanie

w pozostałym zakresie.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Szczecinie

oddalił apelację banku.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 22 lipca 2008 r. powódka zawarła

z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu w wysokości 122 000

zł, indeksowanego o franka szwajcarskiego (CHF). Spłata kredytu miała nastąpić

w 480 miesięcznych równych ratach. Kredyt został uruchomiony w dwóch transzach,

12 sierpnia 2008 r. w wysokości 70 000 zł, co stanowiło równowartość 36 248,77

CHF, i 13 lutego 2009 r. w wysokości 52 000 zł, co stanowiło równowartość

17 675,05 CHF. Strony 23 maja 2013 r. zawarły aneks, w którym postanowiły, że

spłata udzielonego kredytu będzie następowała w CHF. Integralną częścią umowy

kredytu stanowił regulamin, zgodnie z którym kredyt indeksowany do waluty obcej to

kredyt oprocentowany według stopy procentowej opartej na stopie referencyjnej

dotyczącej waluty innej niż złote, którego wypłata oraz spłata odbywa się w złotych,

w oparciu o kurs waluty obcej według tabeli banku. W wykonaniu umowy w okresie

od 12 sierpnia 2008 r. do 13 maja 2013 r. kredytobiorca spłacił należność kredytową

z tytułu kapitału i odsetek w wysokości 30 233,25 zł, a od 14 maja 2013 r. do

7 kwietnia 2021 r. w łącznej wysokości 13 096,13 CHF.

Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy kredytu dotyczące

indeksacji mogą być uznane za abuzywne, o ile nie zostały sformułowane w sposób

jednoznaczny (art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c.), czyli nie zostały wyrażone prostym

i zrozumiałym językiem. Brak jest podstaw, aby uznać, że klauzule waloryzacyjne

zostały wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny i precyzyjny. Przede wszystkim

kredytobiorca, jako konsument nie został przed zawarciem umowy poinformowany

przez przedsiębiorcę o ryzyku kursowym w sposób, który mógłby uzasadniać

I CSK 2707/25

3

przyjęcie, że główne świadczenie zostało sformułowane w sposób jednoznaczny.

Bez znaczenia jest fakt złożenia przez kredytobiorcę oświadczenia, iż jest świadomy

ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu waluty indeksacyjnej w stosunku do

złotego, w całym okresie kredytowania i akceptuje to ryzyko. Formalne

poinformowanie strony powodowej o ryzyku kursowym nie jest wystarczające dla

uznania postanowień umowy dotyczących mechanizmu indeksacji za transparentne.

Skutkiem zawarcia w umowie klauzul indeksacyjnych jest ryzyko kursowe,

ponoszone przez obie strony umowy, przy czym ryzyko ponoszone przez

przedsiębiorcę jest ograniczone, zaś ryzyko konsumenta nie jest niczym

ograniczone. Sąd drugiej uznał za niedozwolone postanowienia umowne, zawarte

w umowie z konsumentem, które uzależniają wysokość sumy, w jakiej kredyt ma być

wypłacony i zwrócony, od decyzji tylko jednej ze stron, w dodatku strony silniejszej.

Wobec konkluzji, że umowa kredytu zawierająca abuzywne klauzule obejmujące

główne świadczenia stron jako nieważna (bezskuteczna) ex lege nie wiąże stron ze

skutkiem ex tunc, roszczenie kredytobiorcy o zwrot spełnionego świadczenia było

zasadne w świetle art. 410 k.c.

Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na potrzebę wykładni:

1) art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65, 354, 358 § 2, art. 3851

§ 1 i 2 i art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr.bank.;

2. art. 189 k.p.c.;

3. art. 410 § 1 i § 2 w zw. z art. 405 k.c. w zw. z art. w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7

ust. 1 dyrektywy 93/13, w zakresie w jakim przepisy te odnoszą się do zasad

rozliczeń stron nieważnej umowy kredytu ( tj. do zastosowania tzw. teorii dwóch

kondykcji lub teorii salda), w świetle wyroku TSUE z 19 czerwca 2025 r., C-396/24;

oraz występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych:

1) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych,

nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)

warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro

klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem

I CSK 2707/25

4

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie

stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych;

2) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do

indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki

umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako konsekwencji

wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania

umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej

i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku

nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do

podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych w

walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR;

3) czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania

spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej lub

częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie art. 69 ust. 3

pr.bank., wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności krajowego ustawodawcy,

uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub indeksowane do waluty

innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych polskich.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Bank nie objął wnioskiem o przyjęcie skargi do rozpoznania zagadnienia

abuzywności postanowień umowy przewidujących dokonywanie przeliczeń złotych

na CHF i odwrotnie kursami ustalanymi jednostronnie przez bank. Natomiast

uchwałą całego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do rangi

zasady prawnej podniesiono tezy:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

I CSK 2707/25

5

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w

pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

przyjęcie skargi kasacyjnej w oparciu o powyższe podstawy, gdyż wykluczają

istnienie stosunku prawnego po usunięciu z treści umowy kredytu indeksowanego

źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu drugiej instancji o

nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych ustanowionych w umowie lub

zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu denominowanego do waluty obcej lub

indeksowanego w walucie obcej.

Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania

art. 3851 k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN

z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r., III

CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany

nieważnej umowy lub stanu prawnego (jak wejście w życie art. 69 ust. 3 pr.bank.),

chyba że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów.

Wykładni nie wymaga art. 189 k.p.c. co do tego, czy w sytuacji, gdy

kredytobiorcy przysługuje roszczenie o zapłatę, ma on interes prawny do wytoczenia

powództwa wyłącznie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego. Wprawdzie art.

189 k.p.c. nie może być podstawą ustalenia nieważności umowy, gdyż nieważność

umowy jest jedynie przesłanką rozstrzygnięcia o innych żądaniach, w tym o żądaniu

ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku kredytu. Jednak w praktyce orzeczniczej

przyjęło się orzekanie o ważności umowy rozumianej jako skrótowe określenie

istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego mającego powstać na mocy spornej

umowy. Przy tym dopóki nieważna umowa nie zostanie wykonana w całości lub z

innych przyczyn nie przestanie wiązać, strona umowy ma interes prawny w ustaleniu

nieistnienia stosunku kredytu, tj. nieważności umowy kreującej ten stosunek,

niezależnie od roszczeń powstałych w związku z wykonaną częścią umowy.

Teoria salda została odrzucona w punkcie trzecim uchwały pełnego składu

Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w którym

zaakceptowano konkurencyjną tzw. teorię dwóch kondykcji, stwierdzając, że jeżeli

w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru

I CSK 2707/25

6

jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu,

a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne roszczenia o zwrot

nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron. Na podstawie art. 87 § 1 ustawy

z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym uchwała ta ma moc zasady prawnej

i wiąże Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie. Wydanie przytoczonego przez

skarżącego wyroku przez TSUE nie doprowadziło do ustania związania Sądu

Najwyższego przyjętą wcześniej zasadą prawną.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 k.p.c. kredytobiorcy przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

(G.G.)

[r.g.]