Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi banku, który musi zwrócić koszty kasacyjne powodom

Pozwany Bank w W. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego

Warszawa-Praga w Warszawie z 12 stycznia 2024 r. Wniosek o jej przyjęcie do

rozpoznania uzasadnił wystąpieniem istotnych zagadnień prawnych (art. 3989 § 1

pkt 1 k.p.c.), tj.: 1) związanego z wykładnią art. 3851 § 1 zd. drugie k.c. w związku z

art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 oraz art. 3852 § 2 k.c. w związku z motywem

dwudziestym pierwszym dyrektywy 93/13 i sprowadzającego się do odpowiedzi na

I CSK 2715/24

2

pytanie, czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych w

umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych

nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)

warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro

klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie

stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych?; 2) związanego z

wykładnią art. 69 ust. 3 pr.bank. i sprowadzającego się do odpowiedzi na pytanie,

czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty denominowane lub

indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania spłaty rat kapitałowo-

odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty

kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej powołanego art. 69 ust. 3

pr.bank., wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności krajowego ustawodawcy,

uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub indeksowane do waluty

innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych polskich, skoro

dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty kapitałowo- odsetkowej albo dokonanie

przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio

w walucie, do której denominowany lub indeksowany jest kredyt, prowadzi do

skutecznego spełnienia świadczenia wynikającego ze stosunku zobowiązaniowego

w postaci umowy kredytu oraz zaspokojenia wierzyciela w osobie kredytodawcy,

bez konieczności dokonywania jakichkolwiek przeliczeń bądź innych operacji

walutowych wpłacanych przez kredytobiorcę środków w walucie innej, niż waluta

krajowa?; 3) związanego z wykładnią art. 3851 § 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1

dyrektywy 93/13 oraz w związku z motywem dwudziestym pierwszym dyrektywy

93/13 i sprowadzającego się do odpowiedzi na pytanie, czy w przypadku uznania

w wyniku kontroli incydentalnej obecnych w umowie o kredyt indeksowany do

waluty obcej klauzul odnoszących się do indeksacji kredytu kursem waluty obcej za

niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku

umowy jako konsekwencji wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując

się zasadą utrzymania umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat

przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on

w przypadku braku nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie

I CSK 2715/24

3

się, jako do podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych

wyrażonych w walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR, skoro w umowie

wiążącej strony stawka ta występuje i jest ona definiowana jako odnosząca się do

kredytów nieindeksowanych, wyrażonych w walucie polskiej?

Skarżący wskazał także na potrzebę wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) tj.: art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, art. 6 ust. 1

dyrektywy 93/13, art. 65 k.c., art. 354 k.c., art. 358 § 2 k.c., art. 3851 § 1 i 2 k.c.,

art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr.bank.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie M.M. i E.M. wnieśli o

wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sformułowane przez skarżącego wątpliwości interpretacyjne nie czynią

zadość wymogom stawianym istotnym zagadnieniom prawnym w rozumieniu

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania. W uchwale składu całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r.,

III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), Sąd Najwyższy wyjaśnił bowiem, że

w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie

kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie. Stanowisko to odzwierciedla dominujący w orzecznictwie

Sądu Najwyższego pogląd, że w przypadku umowy kredytu indeksowanego

kursem CHF, po wyeliminowaniu z niej klauzul przeliczeniowych, nie jest możliwe

utrzymanie takiej umowy w mocy.

Utrwalone zostały dotychczasowe poglądy orzecznicze, że wyeliminowanie

abuzywnych klauzul przeliczeniowych nie prowadzi do utrzymania w mocy umowy

kredytu indeksowanego kursem CHF jako kredytu złotowego oprocentowanego

według stawki LIBOR (zob. wyroki SN: z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22;

z 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22; z 26 kwietnia 2022 r., II CSKP 550/22;

z 30 maja 2023 r., II CSKP 1536/22). Niemożliwe jest także zastosowanie stawki

referencyjnej WIBOR (zob. wyrok SN z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22

i postanowienia SN: z 27 kwietnia 2023 r., I CSK 2707/22; z 2 czerwca 2023 r.,

I CSK 2715/24

4

I CSK 4115/22, i z 18 sierpnia 2023 r., I CSK 4216/22). Czy też, że

niedopuszczalne jest zastosowanie art. 358 § 2 k.c. w celu uzupełnienia umowy

kredytowej po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych (zob. m.in. wyroki SN:

z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22 i 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22;

postanowienie Sądu Najwyższego z 26 lutego 2024 r., I CSK 6543/22).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest też pogląd, że

zastrzeżone w umowie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej

klauzule, a zatem także klauzule zamieszczone we wzorcach umownych

kształtujące mechanizm indeksacji, określają główne świadczenie kredytobiorcy

(zob. np. wyroki SN: z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r.,

I CSK 242/18; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20;

z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22,

i z 4 czerwca 2024 r., II CSKP 1213/22).

Sąd Najwyższy wielokrotnie wypowiadał się również na temat ścisłego

powiązania klauzuli ryzyka walutowego i klauzuli spreadu walutowego. Klauzula

ryzyka walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli kursowej określającej

przeliczenie zobowiązań stron celem ustalenia wysokości ich świadczenia. Z kolei

klauzula spreadowa nie ma racji bytu w umowie, w której nie zastosowano

mechanizmu przeliczeniowego i wynikającej z niego narażenia konsumenta na

ryzyko kursowe. W konsekwencji klauzule te składające się na przyjęty w umowach

kredytowych mechanizm przeliczeniowy są ze sobą ściśle powiązane, a ich

rozszczepienie byłoby zabiegiem sztucznym (zob. wyroki SN: z 8 listopada 2022 r.,

II CSKP 1153/22; z 8 listopada 2023 r., II CSKP 2099/22; z 7 lutego 2024 r.,

II CSKP 1045/22; z 21 lutego 2024 r., II CSKP 225/23).

Wejście w życie „ustawy antyspreadowej” także nie wpłynęło też na ocenę

abuzywności postanowień we wcześniej zawartych umowach kredytu i ich

konsekwencji dla bytu tych umów (zob. np. wyrok SN z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18). Abuzywności poszczególnych klauzul zawartych w umowie kredytu

nie wyeliminowało zatem wprowadzenie w 2011 r. ust. 3 do art. 69 ustawy Prawo

bankowe, w wyniku czego kredytobiorcy posiadający umowy o kredyt

denominowany lub indeksowany do waluty obcej uzyskali możliwość dokonywania

spłat rat kredytu w tej walucie. Ta nowelizacja miała na celu wyeliminowanie

I CSK 2715/24

5

tzw. spreadów bankowych, a nie zmiany istoty umowy kredytowej. Innymi słowy,

nie doszło do przekształcenia takiej umowy w umowę o kredyt walutowy

(zob. wyrok SN z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22).

Powołanie się na przyczynę kasacyjną z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga

wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia

zakresu koniecznej wykładni, wykazania, że wątpliwości interpretacyjne mają

poważny charakter i wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy, a jeżeli

podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących

w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez

sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń,

dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni

przepisu (zob. postanowienia SN: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02;

z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07; z 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07; z 15 kwietnia

2021 r., IV CSK 617/20).

Skarga kasacyjna powyższych kryteriów nie spełnia. Skarżący odwołując

się do kilku przepisów wymagających wykładni z uwagi na zgłaszane i wywołujące

rozbieżności w orzecznictwie, powinien przedstawić odrębne uzasadnienie dla

każdego z nich. Pozwany sporządził natomiast jedno wspólne uzasadnienie.

Przyczyna kasacyjna uzasadniona potrzebą wykładni przepisów prawa ma na celu

analizę konkretnych przepisów i do tego się ogranicza, a więc nie polega na

jednoczesnej wykładni kilku przepisów i poszukiwaniu na tej podstawie określonej

normy prawnej, która mogła albo nie mogła zostać zastosowana

w zindywidualizowanej sprawie objętej skargą kasacyjna (zob. postanowienie SN

z 13 stycznia 2022 r., I CSK 1467/22). Wykładnia wskazanych przez skarżącego

przepisów częściowo odpowiada również zakresowi przedstawionych zagadnień

prawnych, do których Sąd Najwyższy odniósł się wyżej.

Z powyższych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie znajdując również

okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu,

w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 2 pkt 6

I CSK 2715/24

6

w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Mariusz Łodko

[wr]

[SOP]