Grunt pod bocznicę kolejową bez zasiedzenia. SN odmówił przyjęcia skargi spółki P.

I CSK 2766/25

2

W związku ze skargą kasacyjną wnioskodawcy P. S.A. w G.

od postanowienia Sądu Okręgowego w Gdańsku z 20 lutego 2025 r. Sąd

Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakteru skargi

kasacyjnej (zob. np. postanowienia SN: z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18;

z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 43/21; z 25 sierpnia 2021 r., II CSK 216/21;

z 23 maja 2024 r., I CSK 364/24). Wskazano m.in., że skarga kasacyjna została

ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny

środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez

zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni,

a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu

dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny

środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej

instancji sądowej.

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja

tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem

Najwyższym jest ograniczony – co należy podkreślić – wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej

oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek,

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł

na przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Przesłanka ta nie została

jednak spełniona.

I CSK 2766/25

3

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Odwołanie się do tej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga – jak wynika z orzecznictwa Sądu

Najwyższego – sformułowania tego zagadnienia z przytoczeniem wiążących się

z nim konkretnych przepisów prawnych oraz przedstawienia argumentów

świadczących o rozbieżnych ocenach prawnych (zob. np. postanowienia SN:

z 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05; z 25 maja 2021 r., II CSK 96/21; z 20 sierpnia

2024 r., I CSK 981/24). Ponadto w judykaturze utrwalił się pogląd, że wskazanie

przyczyny określonej w powołanym przepisie nakłada na skarżącego obowiązek

przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami

prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono

rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie

nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych

spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Nie może mieć charakteru

kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie

do kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej

zaskarżonego orzeczenia (zob. m.in. postanowienia SN: z 11 stycznia 2002 r.,

III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151; z 30 kwietnia 2015 r., V CSK 598/14;

z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 720/20). Występowanie w sprawie istotnego

zagadnienia prawnego w zasadzie powinno spełniać wymagania stawiane

zapytaniu przedstawianego przez sąd drugiej instancji w razie powstania

poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c.), których nie można rozwiązać za

pomocą powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (zob. np. postanowienia SN:

z 24 października 2012 r., I PK 129/12; z 8 maja 2015 r., III CZP 16/15).

Zagadnienie to nie może być przy tym pozorne, czyli m.in. nie może stanowić

próby obejścia dokonanych przez sądy ustaleń faktycznych i oceny dowodów

(art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.).

Występowania istotnego zagadnienia prawnego w powyższym rozumieniu

skarżący upatruje w konieczności udzielenia odpowiedzi na pytanie: „Czy zarząd,

na który wskazały Sądy obu instancji, powstaje z mocy prawa czy należy powierzyć

go w formie umowy albo czy zarząd był powierzony w formie domniemanej?”.

I CSK 2766/25

4

Skarżący nie sformułował żadnego zagadnienia prawnego w formule wyżej

przedstawionej, jego wywód nie zawiera istotnej argumentacji prawnej. W istocie

zagadnienie prawne wskazane przez skarżącego jest pytaniem o trafność

stanowiska Sądu Okręgowego wyrażonego w związku z rozstrzygnięciem tej

konkretnej sprawy i polemiką z tym stanowiskiem, związaną z zastosowaniem

konkretnych przepisów prawa (a nie problemem związanym z istotnością

zagadnienia prawnego). Zostało ono odniesione do stanu faktycznego i przebiegu

postępowania w tej sprawie, a skarżący nie wykazał jego bardziej ogólnego

znaczenia.

W świetle powyższego należy uznać, że nie stanowi zagadnienia prawnego

stwierdzenie o potrzebie dokonania oceny prawnej w określonym zakresie

w sytuacji, gdy skarżący nie przedstawił argumentów, które świadczyłyby

o możliwych rozbieżnościach interpretacyjnych, innych niż ocena, którą przyjął Sąd

drugiej instancji. To samo dotyczy sytuacji, gdy skarżący nie wykazał wskazanego

powyżej elementu „istotności” ani „nowości”, ograniczając się do przedstawienia

argumentacji stanowiącej w istocie polemikę ze stanowiskiem tego Sądu.

W niniejszej sprawie ograniczono się do zgłoszenia wątpliwości, które w istocie

stanowią pozór występowania w sprawie zagadnienia prawnego.

Należy również wyjaśnić, że w orzecznictwie wyjaśniono, iż w czasie

obowiązywania zasady jednolitej własności państwowej wywodzonej z art. 128 k.c.,

w brzmieniu obowiązującym do 1 lutego 1989 r., państwowe osoby prawne nie

miały żadnych praw podmiotowych do zarządzanego przez nie mienia, które

mogłyby przeciwstawić państwu. Skarb Państwa był jedynym podmiotem

uprawnień dotyczących mienia państwowego, a państwowe osoby prawne

wykonywały jedynie te uprawnienia w imieniu własnym, ale na rzecz tego podmiotu.

Władztwo wykonywane przez przedsiębiorstwo państwowe do 31 stycznia 1989 r.

nie było posiadaniem samoistnym, gdy zaś miało prowadzić do zasiedzenia cudzej

nieruchomości – własność nabywał Skarb Państwa. Problematyka doliczenia

okresu samoistnego posiadania wykonywanego przez Skarb Państwa przez

przedsiębiorstwo państwowe wystąpi zatem w sytuacji, gdy zasiedzenie biegnie

przeciwko osobie trzeciej, a nie Skarbowi Państwa. Państwowa osoba prawna

może w takiej sytuacji doliczyć do okresu samoistnego posiadania wykonywanego

I CSK 2766/25

5

po 1 lutego 1989 r. okres posiadania Skarbu Państwa sprzed tej daty, jeżeli

nastąpiło przeniesienie posiadania. Natomiast w okresie, w jakim nieruchomość

stanowiła własność Skarbu Państwa, Skarb Państwa z natury rzeczy nie mógł

wykonywać czynności zmierzających do jej zasiedzenia, a tym samym być

poprzednikiem prawnym obecnego posiadacza tej nieruchomości w rozumieniu

art. 176 § 1 k.c. Nabycie przez zasiedzenie własności może dotyczyć tylko

rzeczy cudzej. Władanie rzeczą przez właściciela jest posiadaniem w rozumieniu

art. 336 k.c., lecz pozbawione jest ono doniosłości prawnej dla zasiedzenia.

Uchylenie reguły jednolitej własności państwowej od 1 lutego 1989 r.

nie spowodowało przy tym automatycznie uzyskania przez przedsiębiorstwo

państwowe statusu posiadacza samoistnego (zob. m.in. postanowienia SN:

z 10 sierpnia 2005 r., I CK 50/05; z 20 stycznia 2015 r., V CSK 106/14; z 4 kwietnia

2017 r., I CSK 631/16; z 11 marca 2022 r., II CSKP 96/22; z 16 listopada 2022 r.,

II CSKP 767/22; z 11 maja 2023 r., I CSK 3776/22; z 29 maja 2024 r., I CSK

1884/23).

Z motywów zaskarżonego orzeczenia wynikało ponadto, że treść decyzji

nr […] z 6 września 1972 r. daje podstawy do uznania, iż przekazanie

nieruchomości w użytkowanie nastąpiło odpłatnie, z przeznaczeniem pod budowę

bocznicy kolejowej. Przekazanie nastąpiło na czas nieograniczony z uprawnieniem

do korzystania z prawa z wyłączeniem innych osób, zgodnie ze wskazanym

przeznaczeniem wynikającym z planu zagospodarowania przestrzennego.

Jak trafnie spostrzegł Sąd Okręgowy, odpłatne użytkowanie spornej nieruchomości

stanowiło w rozumieniu ówczesnego systemu prawa jedynie zarząd

nieruchomością państwową. Rozważania tego Sądu pozostawały zatem trafne,

nie zostało bowiem wykazane, że poprzednicy prawni wnioskodawcy i sam

wnioskodawca posiadali nieruchomość jako posiadacze samoistni. Poprzednik

prawnik wnioskodawcy bowiem objął nieruchomość jedynie w posiadanie zależne.

Nie została zatem spełniona jedna z przesłanek zasiedzenia, posiadanie

nieruchomości nie było bowiem samoistne. Ma to oparcie materiale dowodowym,

Sąd Okręgowy jednoznacznie podkreślił, że nie doszło do przekształcenia

posiadania (co najwyżej) zależnego w posiadanie samoistne (stosownego

zamanifestowania w stosunku do osób trzecich), a te kwestie pozostają w sferze

I CSK 2766/25

6

faktów, co – jak wskazano – pozostaje domeną sądów meriti i nie może być

kwestionowane na etapie postępowania kasacyjnego. Przedstawione zagadnienie

prawne nie miało więc tak naprawdę wpływu na treść rozstrzygnięcia w realiach

tej sprawy.

Z powyższych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2

k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać

pod uwagę z urzędu.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 520 § 2 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 k.p.c. w zw. z § 5 pkt 1 w zw. § 2

pkt 9 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Tomasz Szanciło

[P.L.]

[a.ł]