Wnioskodawczyni chciała zmienić stwierdzenie nabycia spadku. SN nie przyjął skargi

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten

odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od

orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania

sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w

I CSK 2810/24

2

zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w

skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o

charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod

kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca

wnioskodawczyni M.P. powołała się na występujące w sprawie istotne zagadnienia

prawne dotyczące podstaw zmiany prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu

nabycia spadku w przypadku, w którym wnioskodawcą jest osoba będąca w

przeszłości uczestnikiem prawomocnie zakończonego postępowania (art. 679 § 1

zdanie drugie k.p.c.), sposobu przesłuchania uczestników postępowania o zmianę

prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, a także koniecznej

treści postanowienia, którym sąd oddala wnioski dowodowe. Wskazała również na

oczywistą zasadność skargi kasacyjnej.

Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)

wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on

precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten

powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób

abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą i mieć wpływ na jej

rozstrzygnięcie; konieczne jest przy tym wskazanie argumentów, które prowadzą

do jego rozbieżnych ocen (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja

2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN

570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia

10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia

9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14).

Wątpliwości przedstawione we wniosku nie spełniały wskazanych wymagań.

Problematyka kognicji sądu przy badaniu podstaw zmiany prawomocnego

postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, w tym w aspekcie art. 670 k.p.c.,

który nakłada na sąd obowiązek ustalenia kręgu spadkobierców, była rozważana w

orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z

dnia 14 października 2009 r., V CSK 118/09, z dnia 21 grudnia 2011 r., IV CSK

199/11 i z dnia 13 maja 2024 r., I CSK 791/23). We wniosku nie wykazano

I CSK 2810/24

3

natomiast, z jakich przyczyn – w zestawieniu z powołanym orzecznictwem –

przedstawione wątpliwości należy uznać za precedensowe, dlaczego nie są one

możliwe do rozstrzygnięcia z wykorzystaniem dotychczasowych wypowiedzi

judykatury i doktryny, jak również, z jakich względów ich rozstrzygnięcie przyczyni

się do realizacji publicznoprawnych, ponadindywidualnych funkcji skargi kasacyjnej.

Niezależnie od tego należało wskazać, że wątpliwości ujęte pod lit. a) – c)

nawiązywały ściśle do konkretnej sprawy i stanowiły w istocie pytanie o zasadność

stanowiska prawnego prezentowanego przez skarżącą w toku postępowania.

Zostały one ponadto oparte na założeniu, że spadkobiercy zataili informację o

znanej im woli spadkodawcy, podczas gdy okoliczność taka nie wynikała z wiążącej

Sąd Najwyższy podstawy faktycznej zaskarżonego postanowienia (art. 39813 § 2

k.p.c.).

W zestawieniu z motywami zaskarżonego postanowienia skarga kasacyjna

nie była również oczywiście uzasadniona, co wymaga wykazania, że zaskarżone

orzeczenie jest wadliwe w stopniu oczywistym i widocznym już na pierwszy rzut oka

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00,

OSNC 2001, nr 3, poz. 52, z dnia 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr

10, poz. 156 i z dnia 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18). Sytuacja taka w

okolicznościach sprawy nie miała miejsca, a niezależnie od tego wniosek ujawniał

w tej materii argumentacyjną sprzeczność, jasne jest bowiem, że albo w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, a więc kwestia trudna, dotychczas

nierozstrzygnięta i wymagająca pogłębionej analizy prawnej albo też skarga jest

zasadna w sposób oczywisty, co zakłada niewystępowanie w sprawie żadnych

zagadnień prawnych (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia

2011 r., II UK 24/11, z dnia 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14 i z dnia 18 października

2016 r., I UK 466/15).

Ubocznie tylko – w kontekście wymagania wpływu powołanych we wniosku

wątpliwości na wynik sprawy i twierdzenia o oczywistej zasadności skargi –

należało zauważyć, że kasacyjny zarzut naruszenia art. 679 § 1 k.p.c. nie może

polegać na „przyjęciu jako podstawy orzeczenia błędnych ustaleń faktycznych i

oddaleniu apelacji”, a zarzuty naruszenia art. 361 w związku z art. 325 k.p.c. nie

I CSK 2810/24

4

zostały odpowiednio powiązane z przepisami o postępowaniu apelacyjnym (por. np.

wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2015 r., III CSK 153/14, OSNC 2016,

nr 1, poz. 14, i z dnia 11 lutego 2016 r., V CSK 344/15, OSNC-ZD 2017, nr A, poz.

12).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 98 § 11, art. 108 § 1,

art. 520 § 3, art. 391 § 1, art. 39821 i art. 13 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w

sentencji.

(K.G.)

[SOP]