Sąd Najwyższy nie przyjął skargi banku w sprawie kredytu frankowego

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Gdańsku z 7 sierpnia 2024 r. pozwany wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania

na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

I CSK 283/25

2

Zdaniem skarżącego w sprawie występują następujące istotne zagadnienia

prawne związane z wykładnią:

1) art. 69 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (dalej:

pr. bank.) sprowadzające się do odpowiedzi na pytanie, czy wobec umożliwienia

kredytobiorcom posiadającym kredyty denominowane lub indeksowane do waluty

innej niż waluta polska dokonywania spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz

dokonania przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu

bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej powołanego art. 69 ust. 3 pr. bank.,

wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności krajowego ustawodawcy,

uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub indeksowane do waluty

innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych polskich,

skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty kapitałowo - odsetkowej albo

dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu

bezpośrednio w walucie, do której denominowany lub indeksowany jest kredyt,

prowadzi do skutecznego spełnienia świadczenia wynikającego ze stosunku

zobowiązaniowego w postaci umowy kredytu oraz zaspokojenia wierzyciela

w osobie kredytodawcy, bez konieczności dokonywania jakichkolwiek przeliczeń

bądź innych operacji walutowych wpłacanych przez kredytobiorcę środków

w walucie innej, niż waluta krajowa?

2) art. 3851 § 1 zd. drugie k.c. w zw. z art. 4 ust. 2 dyrektywy Rady

93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach

konsumenckich (dalej: „dyrektywa 93/13”) oraz art. 3851 § 2 k.c. w zw. z motywem

dwudziestym pierwszym dyrektywy 93/13, sprowadzające się do odpowiedzi

na pytanie, czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych

nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)

warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro

klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie

stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych?

I CSK 283/25

3

Skarżący podniósł ponadto, że istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie, tj.: 1) art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65, art. 354,

art. 3851 k.c. i art. 3851 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr. bank.; 2) art. 4 ust. 2 dyrektywy

93/13 oraz art. 3851 i art. 3852 k.c.; art. 189 k.p.c.

Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę przyjęcia

jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez

prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek

o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły

stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej

do rozpoznania.

Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje

się zagadnienie dotychczas nierozstrzygnięte w orzecznictwie, a zatem takie, które

cechuje się przymiotem nowości i którego wyjaśnienie może sprzyjać rozwojowi

prawa (zob. np. postanowienia SN: z 21 stycznia 2022 r., I CSK 1285/22;

z 24 kwietnia 2023 r., I CSK 4950/22; z 20 grudnia 2023 r., I CSK 4003/23).

Powołanie się na przyczynę kasacyjną wymienioną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on znaczenie

dla rozwoju prawa lub precedensowy charakter. Zagadnienie prawne powinno

przy tym zostać oparte na konkretnych, powołanych we wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania przepisach prawa, które jednocześnie pozostają

w związku z podstawami wniesionego środka prawnego. Zagadnienie takie musi

I CSK 283/25

4

zostać ujęte w sposób abstrakcyjny - tak, aby jego rozstrzygnięcie mogło uzyskać

ogólniejsze znaczenie, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą.

Konieczne jest także powołanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych

ocen przedstawionego problemu i zaprezentowanie możliwych kierunków

interpretacyjnych (zob. np. postanowienia SN: z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07;

z 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13; z 16 grudnia 2021 r., V CSK 289/21;

z 23 grudnia 2022 r., I CSK 3245/22; z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1253/23;

z 4 września 2023 r., I CSK 1862/23; z 31 stycznia 2024 r., I CSK 2718/23).

Ponadto zagadnienie prawne musi mieć charakter ściśle jurydyczny dający

się przedstawić w sposób syntetyczny i oderwany od kontrowersji dotyczących

ustaleń faktycznych lub oceny dowodów (zob. postanowienia SN: z 13 stycznia

2023 r., I CSK 1826/22, i z 26 maja 2023 r., I CSK 4904/22) oraz nie może mieć

charakteru kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi

odnośnie do kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej

zaskarżonego orzeczenia (zob. np. postanowienia SN: z 30 kwietnia 2015 r.,

V CSK 598/14, i z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 720/20).

Problemy przedstawione przez skarżącego, na tle ustaleń faktycznych

poczynionych w przedmiotowej sprawie, nie spełniają powyższych wymagań,

ponieważ na obecnym etapie rozwoju orzecznictwa sądowego w sprawach

dotyczących konsumenckich kredytów hipotecznych denominowanych lub

indeksowanych do waluty obcej (w szczególności franka szwajcarskiego) nie mają

już one przymiotu nowości.

Pierwsze zagadnienie prawne nie jest powiązane ze sporem

w przedmiotowej sprawie ani z twierdzeniami i przesłankami, które doprowadziły

do wydania zaskarżonego orzeczenia. Skarżący przedstawiając to zagadnienie

nie dostrzegł, że oceny czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851

§ 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (zob. uchwała

siedmiu sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2).

Mamy zatem do czynienia ze skutkiem ex tunc, co oznacza, że zdarzenia

o charakterze następczym w stosunku do daty zawarcia umowy zawierającej

I CSK 283/25

5

klauzule abuzywne pozostają bez znaczenia dla takiego charakteru tych

postanowień umownych (wyjątek stanowi wola konsumenta).

Abuzywności poszczególnych klauzul zawartych w umowach kredytu nie

wyeliminowało zatem wprowadzenie w 2011 r. ust. 3 do art. 69 pr. bank., w wyniku

czego kredytobiorcy uzyskali w ramach umowy o kredyt denominowany

lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska możliwość dokonywania spłat rat

kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej

lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w walucie obcej.

Co do drugiego zagadnienia prawnego wskazać należy, że klauzule

walutowe, czy też indeksacyjne, to postanowienia przewidujące przeliczenie

oddawanej do dyspozycji kwoty kredytu oraz spłacanych rat na inną walutę,

podczas gdy klauzula spreadowa określa sposób indeksacji, który może przybierać

różne formy, przy czym w praktyce najczęściej odsyła do tabel kursowych

ustalanych jednostronnie przez bank. Jak wskazano w postanowieniu SN

z 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22, w razie eliminacji klauzul spreadowych,

zniesiony zostaje nie tylko mechanizm indeksacji oraz różnic kursów walutowych,

ale również - pośrednio - zanika ryzyko kursowe, przez co dochodzi do zmiany

charakteru głównego przedmiotu umowy i jej upadku.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje stanowisko, że klauzule

określające sposób ustalenia kursu, według którego następuje przeliczenie waluty

indeksacji w umowie kredytu powiązanej z walutą obcą i wyrażone w takiej umowie

klauzule ryzyka walutowego są ze sobą ściśle związane, ponieważ klauzula ryzyka

walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli kursowej określającej sposób

przeliczenia zobowiązań stron w celu ustalenia ich wysokości. Oba typy warunków

umownych stanowią zatem nierozłączne składniki mechanizmu indeksacji,

a eliminacja jednego z nich rzutuje na istotę drugiego; nie mogą one

zatem stanowić odrębnego przedmiotu oceny pod kątem abuzywności (zob. np.

postanowienie SN z 10 stycznia 2025 r., I CSK 4354/23).

Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów budzących poważne

wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis

prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo

I CSK 283/25

6

niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności

w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych,

które należy przytoczyć (zob. m.in. postanowienia SN: z 28 marca 2007 r., II CSK

84/07; z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 31 października 2023 r., I CSK

2890/23; z 30 listopada 2023 r., I CSK 5560/22, i z 21 grudnia 2023 r., I CSK

3439/23). Konieczne jest opisanie tych wątpliwości lub rozbieżności, wskazanie

argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także

przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (zob. np. postanowienia SN:

z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 9 listopada 2023 r., I CSK 6588/22).

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 września 2023 r., I CSK

5136/22, potrzeba, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. oznacza, że określony

przepis, istotny z punktu widzenia podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia,

może być rozumiany na różne sposoby, a orzecznictwo i nauka prawa albo nie

wypracowały w tym przedmiocie żadnego poglądu, albo prezentują rozbieżne

stanowiska. W konsekwencji przyjąć należy, że nie istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawa, podobnie jak nie występuje w sprawie istotne zagadnienie

prawne, jeżeli Sąd Najwyższy co do podnoszonych kwestii wyraził już swój pogląd

we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające

zmianę przyjętego stanowiska (zob. m.in. postanowienia SN: z 23 kwietnia 2015 r.,

I CSK 691/14; z 30 listopada 2023 r., I CSK 6472/22).

Wywody skarżącego nie czynią zadość wskazanym wymaganiom; przepisy

przywołany przez pozwanego zostały już bowiem wielokrotnie omówione przez Sąd

Najwyższy.

W szczególności trzeba zwrócić uwagę na uchwałę całej Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118),

w której Sąd ten wyjaśnił m.in. że w razie uznania, że postanowienie umowy

kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu

określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie

jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego

postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający

z przepisów prawa lub zwyczajów oraz przyjął, że w razie niemożliwości ustalenia

I CSK 283/25

7

wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego

lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

Na podstawie art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym uchwała ta ma moc zasady prawnej i wiąże Sąd Najwyższy

w niniejszej sprawie.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy, postanowienia określające główne świadczenia

stron nie podlegają kontroli pod kątem ich abuzywności pod warunkiem, że zostały

sformułowane w sposób jednoznaczny (art. 3851 § 1 zd. 2 k.c.). Takie rozwiązanie,

wywodzące się z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, opiera się na założeniu, zgodnie

z którym postanowienia określające główne świadczenia stron zazwyczaj

odzwierciedlają rzeczywistą wolę konsumenta, gdyż do ich treści strony

przywiązują z reguły największą wagę i zasada ochrony konsumenta musi ustąpić

ogólnej zasadzie autonomii woli obowiązującej w prawie cywilnym. Wyłączenie

spod kontroli nie może jednak obejmować postanowień nietransparentnych, gdyż

w ich przypadku konsument nie ma możliwości łatwej oceny rozmiarów swojego

świadczenia i jego relacji do rozmiarów świadczenia drugiej strony (zob. np. wyroki

SN: z 22 listopada 2023 r., II CSKP 184/23, i z 5 listopada 2025 r., II CSKP

1118/23).

W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyjaśniono, że

wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem nakazuje,

by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu,

do którego odnosi się ów warunek, a także, w zależności od przypadku, związek

między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach,

tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe

kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne

(zob. wyroki SN: z 4 czerwca 2024 r., II CSKP 149/24; z 6 grudnia 2024 r.,

II CSKP 827/23, i cytowane tam orzeczenia TSUE). Innymi słowy umowa musi

zawierać takie postanowienia, które pozwalają ustalić treść stosunku

zobowiązaniowego – w szczególności rozmiar przyszłego świadczenia konsumenta

przy wykorzystaniu zobiektywizowanych kryteriów. Nie chodzi tu zatem wyłącznie

I CSK 283/25

8

o jednoznaczność językową umowy (zob. m.in. wyrok SN z 3 lutego 2022 r.,

II CSKP 415/22, i tam powołane orzecznictwo).

Nie można uznać za jednoznacznie sformułowaną klauzulę zamieszczoną

w umowie kredytu, na podstawie której, bank mógł swobodnie (dowolnie) ustalić

wysokość oddanej do dyspozycji powodów kwoty kredytu w CHF, a oni nie byli

w stanie z góry oszacować kwoty, którą mieli obowiązek świadczyć, skoro zasady

przewalutowania określał jednostronnie bank (zob. np. wyrok SN z 21 marca

2025 r., II CSKP 62/24).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że nie jest wystarczające

wskazanie w umowie, iż ryzyko związane z zmianą kursu waluty ponosi

kredytobiorca oraz odebranie od niego oświadczenia o standardowej treści, że

został poinformowany o ponoszeniu ryzyka wynikającego ze zmiany kursu waluty

oraz przyjął do wiadomości i akceptuje to ryzyko. Wprowadzenie do umowy kredytu

zawieranej na wiele lat mechanizmu działania ryzyka kursowego, wymagało

szczególnej staranności banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń

wiążących się z oferowanym kredytem, tak by konsument miał pełne rozeznanie

konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy. W takim stanie rzeczy

przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien

zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający

konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego,

że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne (zob. wyroki SN:

z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, i z 14 lutego 2025 r., II CSKP 917/23).

Do sądu krajowego należy dokonanie niezbędnych ustaleń w tym zakresie

(zob. wyrok TSUE z 20 września 2017 r., C-186/16, Ruxandra Paula Andriciuc i in.

przeciwko Banca Românească SA, wyrok SN z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18).

Podkreśla się przy tym, że swoista nierówność informacyjna stron,

a w szczególności sytuacja, w której konsument dowiaduje się o poziomie

zadłużenia ratalnego, już spłaconego w związku z podjęciem odpowiedniej sumy

z jego rachunku jest nie do zaakceptowania w świetle art. 3851 k.c. (zob. wyrok SN

z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18).

I CSK 283/25

9

Zauważyć trzeba ponadto, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego

ugruntował się już pogląd, zgodnie z którym interes prawny w rozumieniu art. 189

k.p.c. należy rozumieć szeroko. Może on wynikać z bezpośredniego zagrożenia

prawa powoda lub zmierzać do zapobieżenia temu zagrożeniu. Uwzględnić należy

sytuację prawną żądającego, ocenianą w płaszczyźnie zarówno obecnych, jak

i przyszłych, ale obiektywnie prawdopodobnych stosunków prawnych z jego

udziałem. Wskazuje się, że przez interes prawny należy rozumieć istniejącą po

stronie podmiotu prawa chęć uzyskania określonej korzyści w sferze jego sytuacji

prawnej, a korzyść ta polega na stworzeniu stanu pewności prawnej co do aktualnej

sytuacji prawnej powoda, wzmacniającego możliwość ochrony tej sytuacji przez

stworzenie prejudycjalnej przesłanki skuteczności tej ochrony (zob. np.: wyroki SN:

z 10 maja 2022, II CSKP 163/22; z 18 maja 2022 r., II CSKP 1030/22,

i postanowienie SN z 29 grudnia 2021 r., I CSK 336/21).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11 i 3 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

przy uwzględnieniu § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat

za czynności adwokackie. Suma zwrotu kosztów została rozdzielona na powodów

w częściach równych zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 16 listopada 2023 r.,

III CZP 54/23 (OSNC 2024, nr 6, poz. 57).

Maciej Kowalski

(a.z.)

[SOP]