Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi w sporze o spadek po L.G.

1. Postanowieniem z 8 sierpnia 2024 r. Sąd Rejonowy w Giżycku stwierdził,

że spadek po T.G. nabyli z dobrodziejstwem inwentarza mąż L.G. w 1/4 części, syn

K.G. w 1/4 części, syn M.G. w 1/4 części, córka M.B. w 1/4 części oraz stwierdził, że

spadek po L.G. nabyli z dobrodziejstwem inwentarza: wnuk P.G. w 1/2 części i wnuk

D.G. w 1/2 części.

2. Na skutek apelacji uczestnika K.G. Sąd Okręgowy w Olsztynie

postanowieniem z 25 lutego 2025 r. zmienił zaskarżone postanowienie w pkt. 2 w ten

I CSK 2835/25

2

sposób, że stwierdził, że spadek po L.G., nabyły na podstawie na podstawie ustawy

z dobrodziejstwem inwentarza dzieci: K.G., M.G., M.B. córka L. i T., po 1/3 części

każde z nich.

3. Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiódł

wnioskodawca M.G.. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

powołując się na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

4. Uczestnik K.G. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie

od wnioskodawcy na rzecz uczestnika zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego

według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już

wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej

(zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,

że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu

publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz

prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie

zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie

sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji

tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach

której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap

postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś merytorycznej

ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek,

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas usprawiedliwione.

6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna nie

zawiera argumentów wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona została

I CSK 2835/25

3

przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., uzasadniająca przyjęcie skargi do

rozpoznania.

7. Jako zagadnienie prawne strona skarżąca wskazała potrzebę wyjaśnienia

czy brak daty w testamencie własnoręcznym, przy możliwości ustalenia jedynie

przybliżonej daty rocznej jego sporządzenia, skutkuje jego nieważnością na

podstawie art. 949 § 2 k.c., jeżeli brak ten nie wywołuje realnych wątpliwości co do

zdolności testowania ani co do treści rozporządzenia, a ustalenie wartości lub

tożsamości części majątku nie jest możliwe, lecz nie przekreśla ogólnej możliwości

urzeczywistnienia woli testatora, zgodnie z zasadą favor testamenti oraz czy

niemożność ustalenia tożsamości i wartości jednego ze składników majątku

wskazanego przez spadkodawcę w testamencie własnoręcznym może być uznana

za wątpliwość co do treści testamentu w rozumieniu art. 949 § 2 k.c., skutkującą jego

nieważnością. Należy jednak podkreślić, że tak sformułowany problem prawny nie

ma ścisłego związku z rozstrzygnięciem przyjętym przez Sąd Okręgowy. Sąd

podkreślił, że postępowanie dowodowe nie doprowadziło do usunięcia wątpliwości

co do treści testamentu a wynikają one z nieopatrzenia testamentu datą. W ocenie

Sądu odwoławczego brak daty w testamencie spadkodawcy powoduje, iż nie sposób

ustalić okoliczności dotyczących majątku spadkowego w chwili testowania co

pozwoliłoby na prawidłową subsumpcję art. 961 k.c. Podkreślił jednocześnie, że

postępowanie dowodowe nie doprowadziło do ustalenia daty sporządzenia

testamentu a tylko jego roku i to w przybliżeniu. Na tej podstawie Sąd uznał, że

nieopatrzenie testamentu datą uniemożliwia określenie stanu i wartości spadku w

zakresie w jakim przepis art. 961 k.c. nakazuje poczytywać w razie wątpliwości za

powołanych do całego spadku w częściach ułamkowych odpowiadających

stosunkowi wartości przeznaczonych im przedmiotów. W ocenie Sadu Najwyższego

powyższe rozstrzygnięcie jest trafne, realizuje wskazania wynikające z uchwały

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 23 października 1992 r. (III CZP 90/92, OSNC

1993, nr 1-2, poz. 4). Żadne z zagadnień prawnych nie odnosi się wprost do

przedstawionej oceny prawnej.

8. Z powyższych względów brak jest również podstaw do przyjęcia, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Oczywistość naruszenia ma miejsce

wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej

wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania

I CSK 2835/25

4

pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich

znaczenia. Z przedstawionych względów taka sytuacja nie zachodzi w rozważanej

sprawie.

9. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

10. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

11. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520

§ 2 k.p.c.

(Ł.W.)

[r.g.]