Spór o zapłatę z umowy ubezpieczenia. SN nie przyjął skargi kasacyjnej powoda

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten

odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od

orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania

sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w

I CSK 2838/24

2

zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w

skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o

charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod

kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, pozwany L.P.

powołał się na występujące w sprawie zagadnienia prawne dotyczące ważności

umowy ubezpieczenia zawartej z samym sobą, dopuszczalności zastrzeżenia

wyłączenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń w umowie ubezpieczenia

majątkowego, znaczenia sposobu wykorzystania przedmiotu ubezpieczenia jako

ewentualnej podstawy odmowy wypłaty odszkodowania przez zakład ubezpieczeń,

a także reguł powoływania faktów i dowodów w postępowaniu odrębnym w

sprawach gospodarczych. Wskazał również na oczywistą zasadność skargi

kasacyjnej.

Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)

wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on

precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten

powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób

abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą; konieczne jest przy

tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002,

nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz.

151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK

623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK

547/14).

Wątpliwości sformułowane przez skarżącego nie spełniały wskazanych

wymagań. Z wniosku nie wynikało przede wszystkim, z czego mógłby wynikać ich

wpływ na wynik postępowania kasacyjnego, zważywszy, że Sąd Apelacyjny nie

uznał, iżby umowa ubezpieczenia między stronami, stanowiąca podstawę ochrony

ubezpieczeniowej w chwili wypadku, była nieważna na podstawie art. 108 k.c.

Jednocześnie, wątpliwości związane z dopuszczalnością określonych wyłączeń z

zakresu ubezpieczenia, względnie podstawą odmowy wypłaty odszkodowania,

I CSK 2838/24

3

powód wiązał w pierwszej kolejności z art. 3851 k.c., podczas gdy z materiału

sprawy nie wynikało, aby powód, zawierając umowę, działał w charakterze

konsumenta.

W skardze nie wyjaśniono ponadto, z jakich przyczyn do rozwiązania

sformułowanych we wniosku wątpliwości nie są wystarczające dotychczasowe

wypowiedzi orzecznictwa i nauki na tle umowy ubezpieczenia, nie przedstawiono

alternatywnych kierunków rozstrzygnięcia tych wątpliwości ani wspierającej je

argumentacji i nie uzsadniono, dlaczego ich rozstrzygnięcie przez Sąd Najwyższy

może przyczynić się do realizacji publicznoprawnego celu skargi kasacyjnej.

Ubocznie tylko należało dostrzec, że w skardze kasacyjnej nieprawidłowo

scalono argumenty mające przemawiać za jej przyjęciem do rozpoznania z

uzasadnieniem podstaw kasacyjnych, podczas gdy – zgodnie z ugruntowanym

poglądem – wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jego

uzasadnienie, stanowi, obok podstaw skargi kasacyjnej i ich uzasadnienia (art. 3984

§ 1 pkt 2 k.p.c.), odrębne i samodzielne wymaganie konstrukcyjne skargi kasacyjnej

(art. 3984 § 2 k.p.c.). Wymaga to od skarżącego przedstawienia redakcyjnie

wyodrębnionego i samodzielnego wywodu prawnego, zmierzającego do

uzasadnienia przyczyn kasacyjnych oraz – osobno – uzasadnienia podstaw

kasacyjnych. Dystynkcja ta wiąże się z odrębnym i samodzielnym celem wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, polegającym na przytoczeniu prawnych

racji warunkujących merytoryczne rozstrzygnięcie skargi kasacyjnej, z

uwzględnieniem publicznoprawnych, ponadindywidualnych zadań tego środka

zaskarżenia.

Z wniosku nie wynikało również, żeby skarga kasacyjna była oczywiście

uzasadniona, co wymaga wykazania, że zaskarżone orzeczenie jest wadliwe w

stopniu oczywistym i widocznym już na pierwszy rzut oka (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 52,

z dnia 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr 10, poz. 156 i z dnia 15

czerwca 2018 r., III CSK 38/18). Wniosek ujawniał zresztą w tej materii

argumentacyjną sprzeczność, jasne jest bowiem, że albo w sprawie występuje

istotne zagadnienie prawne, a więc kwestia trudna, dotychczas nierozstrzygnięta i

I CSK 2838/24

4

wymagająca pogłębionej analizy prawnej albo też skarga jest zasadna w sposób

oczywisty, co zakłada niewystępowanie w sprawie żadnych zagadnień prawnych

(por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2011 r., II UK 24/11, z

dnia 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14 i z dnia 18 października 2016 r., I UK 466/15).

Należało tym samym odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1,

art. 391 § 1, art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

(K.G.)

[SOP]