Zarządca nieruchomości w B. chciał ją zasiedzieć. SN odmówił przyjęcia skargi

Wnioskodawca – Z. w B. wniósł o stwierdzenie, że nabył przez zasiedzenie z

dniem 31 stycznia 1982 r. prawo własności nieruchomości gruntowej zabudowanej,

położonej w B. przy ul. […], dla której Sąd Rejonowy w Bydgoszczy prowadzi

księgę wieczystą nr […]. W uzasadnieniu wniosku podał, że prowadzi działalność

gospodarczą, której przedmiotem jest prowadzenie zarządu nieruchomościami. Na

mocy pełnomocnictwa z 30 stycznia 1952 r. F. i W.B. (ówcześni właściciele

nieruchomości) przekazali zarząd nad nieruchomością objętą powyższym

wnioskiem Przymusowemu Z. w B. (poprzednikowi prawnemu wnioskodawcy).

Wnioskodawca pobierał czynsz z tytułu najmu lokali, podejmował czynności

związane z administrowaniem nieruchomością. Ponadto dnia 22 kwietnia 1978 r.

właściciel nieruchomości – B.N. powierzył wnioskodawcy administrację

nieruchomością położoną w B. przy ul. [...] na czas nieoznaczony. Pismem z 6

lutego 2024 r. wnioskodawca sprostował informację zawartą we wniosku,

wskazując, że wszedł on w posiadanie przedmiotowej nieruchomości na podstawie

pełnomocnictwa udzielonego 15 listopada 1952 r. przez K.J. i A.N. Objęta

przedmiotowym wnioskiem nieruchomość położona w B. przy ul. […] (poprzednio

ul. […]), stanowi własność uczestników postępowania, tj.: J.N., T.N. i J.J., co

wynika z prowadzonej dla tej nieruchomości księgi wieczystej nr […], przy czym,

jako uprzedni jej właściciele w dziale II tej księgi wpisani byli – K.J. (R.) oraz B.N.

Uczestnicy postępowania nabyli odpowiednie udziały w prawie własności objętej

wnioskiem nieruchomości w wyniku spadkobrania po śmierci K.J. (R.) oraz B.N.,

którzy w latach pięćdziesiątych i siedemdziesiątych ubiegłego wieku powierzyli

administrowanie przedmiotową nieruchomością wnioskodawcy. Z. w B. na

przestrzeni lat systematycznie zlecało przeglądy instalacji gazowej i kominowej.

Zawarło także umowę ubezpieczenia nieruchomości. Organy administracyjne oraz

instytucje w sprawach związanych z nieruchomością kontaktowały się ze

Zrzeszeniem i informowały je o toczących się postępowaniach. W decyzjach

dotyczących podatku od nieruchomości wnioskodawca określany był jako

administrator. Wnioskodawca zawierał także umowy najmu mieszkań znajdujących

się w nieruchomości, w których figurował jako zarządca. Zrzeszenie nie

I CSK 2897/25

3

podejmowało działań nakierowanych na ustalenie spadkobierców właścicieli. Nie

miało też wiedzy o śmierci B.N. oraz K.R.

W odpowiedzi na wniosek uczestnicy postępowania – J.N., T.N. oraz J.J.

wnieśli o jego oddalenie i tytułem uzasadnienia wskazali, że w realiach sprawy nie

została spełniona podstawowa przesłanka prowadząca do zasiedzenia, tj.

posiadanie samoistne nieruchomości.

W wyniku rozpoznania sprawy Sąd Rejonowy w Bydgoszczy

postanowieniem z 14 czerwca 2024 r. oddalił w całości wniosek o zasiedzenie

objętej nim nieruchomości, gdyż, w ocenie Sądu, brak było podstaw do przyjęcia,

że wnioskodawca – Z. w B. był posiadaczem samoistnym nieruchomości objętej

wnioskiem.

Apelację od powyższego postanowienia Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z

14 czerwca 2024 r. wywiódł wnioskodawca – Z. w B. domagając się jego zmiany

poprzez uwzględnienie wniosku o zasiedzenie nieruchomości gruntowej

zabudowanej, położonej w B. przy ul. […], w całości, podnosząc jednocześnie

sprecyzowane w treści apelacji zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tzn.:

art. 233 § 2 k.p.c. oraz zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.: art.

172 § 1 k.c.

W odpowiedzi na apelację uczestnicy postępowania wnieśli o jej oddalenie.

W ocenie Sąd II instancji, apelacja wnioskodawcy była bezzasadna.

Zdaniem Sądu Okręgowego w Bydgoszczy zasadnicze znaczenie dla

rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy miała ocena charakteru władania przez

wnioskodawcę (a wcześniej przez jego poprzedników prawnych) nieruchomością

stanowiącą przedmiot zasiedzenia. Jak podkreślił Sąd II instancji niezbędną

przesłanką zasiedzenia nieruchomości jest samoistne posiadanie nieruchomości

przez czas określony w ustawie. Tymczasem, wbrew zarzutom wnioskodawcy,

takiego rodzaju posiadanie w realiach przedmiotowej sprawy nie wystąpiło. Otóż,

jak wskazał Sąd odwoławczy, poprzednik prawny wnioskodawcy – P. - wszedł w

posiadanie nieruchomości na mocy pełnomocnictwa z 15 listopada 1952 r., które

zostało udzielone przez ówczesnych właścicieli przedmiotowej nieruchomości. Na

mocy tego pełnomocnictwa poprzednik prawny wnioskodawcy został upoważniony

do zarządzania i opiekowania się nieruchomością położoną przy ul. […] (obecnie ul.

I CSK 2897/25

4

[…]). W konsekwencji, jak wskazał Sąd Okręgowy, ówczesne właścicielki

przedmiotowej nieruchomości przekazały Zrzeszeniu zarząd nad przedmiotową

nieruchomością, które to władanie stanowiło jedynie posiadanie zależne. W

późniejszym okresie charakter tego posiadania nie zmienił się. Objęcie rzeczy w

posiadanie za zgodą właściciela i posiadanie jej w zakresie przez właściciela

określonym świadczy o posiadaniu zależnym, choćby posiadacza z właścicielem

nie łączył żaden stosunek prawny. Zdaniem Sądu II instancji nie ulegało

wątpliwości, że posiadacz zależny może dokonać zmiany rodzaju posiadania z

zależnego na samoistne, lecz w takim przypadku musiałby tę okoliczność na

zewnątrz wyraźnie zamanifestować i to na wnioskodawcy ciążył, obowiązek

wykazania tego faktu. W przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu II instancji,

wnioskodawca takich okoliczności nie wykazał. W tej sytuacji stwierdzić należało,

że wnioskodawca w żaden sposób nie zamanifestował w stosunku do właścicieli

zmiany sposobu posiadania nieruchomości. W efekcie, jak stwierdził Sąd II

instancji, Sąd Rejonowy w Bydgoszczy zasadnie uznał, iż wnioskodawca nie

wykazał, ażeby zmienił zakres i rodzaj poprzedniego posiadania nieruchomości

objętej wnioskiem. Ostatecznie Sąd Okręgowy w Bydgoszczy stwierdził, że wniosek

o zasiedzenie przedmiotowej nieruchomości był niezasadny, ponieważ

wnioskodawca był posiadaczem zależnym, a nie samoistnym w rozumieniu art. 172

k.c. W konsekwencji istniejący po stronie wnioskodawcy brak posiadania

samoistnego był przeszkodą do stwierdzenia zasiedzenia na jego rzecz

nieruchomości objętej przedmiotowym wnioskiem, o czym orzekł Sąd Rejonowy w

Bydgoszczy postanowieniem z 16 stycznia 2025 r. oddalając apelację Z. w B.

Wnioskodawca – Z. w B. - skargą kasacyjną zaskarżył postanowienie Sądu

Okręgowego w Bydgoszczy z 16 stycznia 2025 r. w całości. Skargę kasacyjną od

powyższego postanowienia Sądu II instancji wnioskodawca oparł na zarzutach

naruszenia przepisów postępowania, tzn.: art. 233 § 1 k.p.c.; art. 387 § 21 pkt. 1 i 2

k.p.c.; oraz na zarzutach naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.: art. 6 k.c. w

zw. z art. 232 zd. pierwsze k.p.c.; art. 172 § 2 k.c. w zw. z art. 176 § 1 k.c.; art. 172

§ 2 k.c. w zw. z art. 176 § 1 k.c.

We wnioskach skarżący domagał się, w szczególności, przyjęcia

wywiedzionej skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na przesłankę istotnego

I CSK 2897/25

5

zagadnienia prawnego oraz ze względu na jej oczywistą zasadność (art. 3984 § 2

k.p.c. w zw. z art. 3989 § 1 pkt 1 oraz 4 k.p.c. oraz w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Celem

wykazania przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. skarżący zaprezentował

wywód, którym stwierdził, że w realiach stanu faktycznego sprawy bezsporna była

okoliczność, iż wnioskodawca uzyskał posiadanie przedmiotowej nieruchomości na

podstawie udzielonego mu pełnomocnictwa. Skarżący stwierdził, w ramach

podniesionych zarzutów, że pełnomocnictwo to stanowiło o posiadaniu zależnym,

jednakże wnioskodawca z biegiem czasu zaczął posiadać przedmiotową

nieruchomość jako posiadacz samoistny, albowiem mocodawca nie interesował się

przedmiotową nieruchomością. Wnioskodawca nie wiedział również o śmierci

mocodawcy, w związku z tym nie mógł posiadać przedmiotowej nieruchomości na

podstawie przepisów prowadzenia cudzych spraw bez zlecenia. Wnioskodawca

nigdy nie prowadził zarządu nieruchomością na podstawie cudzych spraw bez

zlecenia, albowiem nie wiedział o śmierci właściciela (mocodawcy), a jego

władztwo z zależnego przerodziło się we władztwo samoistne, zarówno co do

wewnętrznego przekonania wnioskodawcy, iż czuje się jak właściciel oraz

zewnętrznego postrzegania go jako właściciela, a świadczy o tym ta okoliczność, iż

wnioskodawca nie składał sprawozdań z zarządu, pobierał pożytki jako swoje, nie

rozliczał się z nich i poczynił nakłady na przedmiotową nieruchomość z własnych

środków. W ocenie skarżącego powyższy wywód miał dowieść o wykazaniu

przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

W dalszej kolejności skarżący zaprezentował rozważania odnośnie do

przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Zdaniem Zrzeszenia, pomimo, iż

wnioskodawca przedstawił ku temu odpowiedni materiał dowodowy, to ostatecznie

Sąd II instancji wadliwie uznał wnioskodawcę za posiadacza zależnego, a nie

samoistnego w rozumieniu art. 172 k.c., a w konsekwencji oddalił apelację z tego

względu. Sąd II instancji, w ocenie skarżącego, nie dostrzegł, że w sprawie o

zasiedzenie stosowany jest odwrócony ciężar dowodu, polegający na tym, że to na

uczestnikach postępowania spoczywa ciężar dowodu i obowiązek wykazania, że

wnioskodawca nie zasiedział nieruchomość. Nadto, jak wskazał skarżący, Sąd II

instancji negował podejmowanie przez wnioskodawcę czynności wykraczających

poza zwykły zarząd nieruchomością, a także zakres działań właścicielskich. Sąd

I CSK 2897/25

6

Okręgowy w Bydgoszczy zarzucał, jakoby wnioskodawca nie dokonał zmiany

rodzaju posiadania z zależnego na samoistne poprzez wyraźnie zamanifestowanie

tej okoliczności na zewnątrz, poprzez podejmowanie czynności związanych z

zarządem nieruchomością w niezmienionym kształcie, co nie odpowiadało

okolicznościom stanu faktycznego sprawy. Wszystkie te okoliczności, zdaniem

strony skarżącej, determinowały potrzebę przyjęcie jej skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

W dalszej kolejności skarżący wniósł, między innymi, o uchylenie

zaskarżonego postanowienia Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 16 stycznia 2025

r. oraz jego zmianę poprzez uwzględnienie wniosku o zasiedzenie złożonego przez

Z. w B., ewentualnie wniósł „o uchylenie sprawy i przekazanie jej do ponownego

rozpoznania”.

W odpowiedzi na skargę, uczestnicy postępowania wnieśli o wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej wnioskodawcy do

rozpoznania, a w razie jej przyjęcia o oddalenie skargi kasacyjnej; o obciążenie

kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwa procesowego, wnioskodawcę,

według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje

publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta

do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje

sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W

judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji

I CSK 2897/25

7

zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności

kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę

postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00,

OSNC 2001, Nr 4, poz. 53).

Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu

publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego

w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4

lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).

Przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej

nie może ograniczać się do ich ogólnikowego powołania czy przytoczenia (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00,

OSNC 2001, nr 3, poz. 52). Sąd Najwyższy nie ma obowiązku zastępowania

skarżącego i poszukiwania argumentów przemawiających za przyjęciem skargi

kasacyjnej do rozpoznania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego

2007 r., I UZ 47/06, OSNP 2008, nr 7-8, poz. 118). Uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznana stanowi jej element samodzielny -

wyodrębniony w oddzielnej jednostce normatywnej i nie może być utożsamiany z

innymi wymogami formalnymi skargi kasacyjnej, w tym jej podstawami i ich

uzasadnieniem (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 2008 r.,

II UZ 18/08, nie publ, z dnia 10 marca 2016 r., II CSK 10/16, nie publ., z dnia 8

stycznia 2019 r., IV CSK 243/18, nie publ.).

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, przedstawienie

okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na

przesłankę istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) polega na

sformułowaniu tego zagadnienia, wskazaniu przepisu, na tle którego ono powstało i

przedstawieniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym

chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które

zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych

podobnych spraw (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz.11, z 11 stycznia 2002, III CKN 570/01, OSNC 2002,

I CSK 2897/25

8

nr 12, poz. 151, z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, nie publ. i z 15 czerwca 2016

r., V CSK 4/16, nie publ.).

Skarżący nie sprostał powyższym wymaganiom i nie sformułował

zagadnienia prawnego wraz z powołaniem stosownego przepisu prawa, jak również

nie przedstawił argumentów, które prowadzą w tej materii do rozbieżnych ocen.

Niezależnie od tego wnioskodawca nie wykazał nie tylko istotności opisanego we

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania problemu prawnego, ale

także i jego nowości. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania skarżący w ogóle nie odwołuje się do orzecznictwa Sądu

Najwyższego.

Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt. 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi

kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz

szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają

uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje

prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to

twierdzenie. Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia

prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie,

przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz.

49, z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 75, z dnia 26

kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, nie publ., z dnia 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14,

nie publ.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 nie

publ. i przywołane tam orzecznictwo).

Ogólnikowa treść uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt. 4 k.p.c. nie pozwala na podzielenie

tezy, iż zaskarżone postanowienie jest oczywiście nieprawidłowe w

przedstawionym wyżej rozumieniu.

I CSK 2897/25

9

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., a o

kosztach postępowania kasacyjnego orzekł zgodnie z art. 520 § 3 k.p.c. w zw. z art.

99 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398²¹ k.p.c. oraz 13 § 2 k.p.c., przy uwzględnieniu

§ 5 pkt. 1 w zw. z § 2 pkt 6, § 10 ust. 4 pkt. 2 i § 20 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2023 poz.1935 ze zm). Orzeczenie o

odsetkach od zasądzonych kosztów postępowania kasacyjnego znajduje

uzasadnienie w art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 19 ust. 1 i art. 31 ustawy z dnia 9

marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. poz. 614) oraz przy uwzględnieniu § 2a rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie określenia brzmienia

klauzuli wykonalności.

Władysław Pawlak

[PG]

[SOP]