Sąd Najwyższy odrzucił skargę kasacyjną powódki w sporze o pożyczkę

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze

kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący

wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w

art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i

uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –

zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi

kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach

I CSK 2911/24

2

Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu

z 12 lutego 2024 r. (sygn. akt II Ca 874/22), pełnomocnik powódki P.W., w ramach

podstawy określonej w art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c., zarzucił rażące naruszenie art. 233

§ 1 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. oraz art. 378 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c., upatrując

uchybienia w przyjęciu przez Sąd drugiej instancji za własne ustaleń faktycznych

Sądu pierwszej instancji bez merytorycznego odniesienia się do zarzutów

apelacyjnych kwestionujących ocenę materiału dowodowego.

W piśmie z 23 lipca 2024 r., złożonym w wykonaniu zarządzenia o

uzupełnienie braków skargi kasacyjnej, pełnomocnik powódki uzasadnił wniosek o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania przesłankami określonymi w art. 3989 §

1 pkt 4 i 2 k.p.c., twierdząc, że skarga jest oczywiście uzasadniona oraz że

zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być

zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Przepis ten wyznacza

granice kontroli kasacyjnej, wyłączając spod kontroli Sądu Najwyższego zarzuty

zmierzające do podważenia dokonanej przez sądy meriti oceny materiału

dowodowego oraz opartych na niej ustaleń faktycznych. Według utrwalonego

orzecznictwa Sądu Najwyższego zakaz wynikający z art. 3983 § 3 k.p.c. obejmuje

również zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. jako przepisu wprost regulującego

sposób oceny dowodów przez sądy meriti (zob. m.in. postanowienia Sądu

Najwyższego z 23 września 2005 r., III CSK 13/05, z 30 maja 2006 r., I PK 300/05,

z 29 października 2008 r., IV CSK 228/08, z 24 czerwca 2009 r., III CSK 73/09, z 23

stycznia 2015 r., III CSK 328/14, z 10 sierpnia 2018 r., I CSK 221/18, z 6 listopada

2017 r, III CSK 219/17, z 17 grudnia 2021 r., IV CSK 271/21, z 25 lipca 2024 r., I

CSK 1743/23 i z 29 października 2024 r., I CSK 3552/23, także zob. np. wyroki

Sądu Najwyższego z 17 czerwca 1999 r., I CKN 51/98, z 9 października 2014 r., I

CSK 544/14 i z 22 listopada 2017 r., IV CSK 63/17). Za niedopuszczalny należy

I CSK 2911/24

3

uznać każdy zarzut naruszenia prawa procesowego lub materialnego, który w swej

istocie zmierza do kontroli kasacyjnej oceny dowodów albo ustaleń faktycznych.

Analiza treści wniesionej skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że

rzeczywistym celem podniesionego zarzutu nie jest wykazanie autonomicznego

uchybienia Sądu Okręgowego w zakresie sprawowania kontroli instancyjnej, lecz

zakwestionowanie dokonanej przez Sądy obu instancji oceny materiału

dowodowego oraz poczynionych na jej podstawie ustaleń faktycznych dotyczących

charakteru środków pieniężnych przekazywanych przez powódkę pozwanemu. Nie

prowadzi do odmiennego wniosku stanowisko skarżącej wyrażone w piśmie z 23

lipca 2024 r., zgodnie z którym podstawa skargi nie sprowadza się „stricte” do

kwestionowania ustaleń faktycznych oraz oceny materiału dowodowego, lecz do

wskazania, że Sąd drugiej instancji nie dokonał kontroli instancyjnej i nie rozpoznał

meritum sprawy. O rzeczywistym charakterze podniesionego zarzutu nie decyduje

sama deklaracja strony. Zarówno uzasadnienie podstawy kasacyjnej, jak i

argumentacja przedstawiona na poparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania koncentrują się na wykazywaniu, że Sądy obu instancji wadliwie

oceniły zgromadzony materiał dowodowy i powinny były poczynić odmienne

ustalenia faktyczne dotyczące zawarcia przez strony umowy pożyczki. W

szczególności skarżąca wywodzi, że potwierdzenia przelewów opatrzone tytułem

„pożyczka” powinny zostać uznane za wystarczający dowód zawarcia umowy

pożyczki, a Sądy obu instancji błędnie odmówiły tym dokumentom takiego

znaczenia dowodowego. Argumentacja ta zmierza zatem do wykazania, iż

zgromadzonemu materiałowi dowodowemu należało przypisać inną wartość oraz

wyprowadzić z niego odmienne wnioski faktyczne. Skoro zatem argumentacja

skarżącej sprowadza się do twierdzenia, że sądy meriti powinny były odmiennie

ocenić zgromadzony materiał dowodowy i wyprowadzić z niego odmienne wnioski

co do zawarcia przez strony umowy pożyczki, to podniesiony zarzut pozostaje

objęty zakazem wynikającym z art. 3983 § 3 k.p.c. W postanowieniu z 17 grudnia

2021 r., IV CSK 271/21, Sąd Najwyższy wskazał, że zakaz wynikający z art. 3983 §

3 k.p.c. obejmuje również zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., a

niedopuszczalności tak skonstruowanej podstawy nie usuwa powiązanie tego

przepisu z art. 382 k.p.c. Za niedopuszczalny należy bowiem uznać każdy zarzut,

I CSK 2911/24

4

który w swej istocie zmierza do kasacyjnej kontroli oceny dowodów albo ustaleń

faktycznych (por. też postanowienie Sądu Najwyższego z 6 listopada 2017 r, III

CSK 219/17). Nie zmienia tej oceny odwołanie się przez skarżącą do art. 378 § 1

k.p.c. i art. 382 k.p.c. oraz twierdzenie, że Sąd Okręgowy nie przeprowadził

faktycznie kontroli instancyjnej. Co do pozostałych zarzutów skarżąca, wbrew

zakazowi wyrażonemu w art. 3983 § 3 k.p.c., dąży w istocie do zakwestionowania

dokonanych przez Sądy meriti ustaleń faktycznych oraz oceny materiału

dowodowego. Zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. mógłby być usprawiedliwiony

jedynie wówczas, gdyby skarżąca wykazała, że w sprawie wystąpiły okoliczności

wymagające ponowienia lub uzupełnienia postępowania dowodowego przez Sąd

drugiej instancji, czego zaniechano albo że Sąd ten pominął istotną część materiału

dowodowego przy ustalaniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Takich

okoliczności skarga jednak nie zawiera. Sam fakt przyjęcia przez Sąd drugiej

instancji za własne ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji nie świadczy

jeszcze o naruszeniu art. 382 k.p.c. Jeżeli sąd drugiej instancji podziela ustalenia

faktyczne, ocenę dowodów i ocenę prawną dokonaną przez sąd pierwszej instancji,

może je zaakceptować bez potrzeby ich ponownego szczegółowego

przedstawiania w uzasadnieniu własnego orzeczenia. Również z przewidzianego w

art. 378 § 1 k.p.c. obowiązku rozpoznania sprawy w granicach apelacji nie wynika

konieczność odrębnego omawiania każdego argumentu podniesionego przez

stronę. Wystarczające jest takie odniesienie się do zarzutów apelacyjnych, które

pozwala stwierdzić, że zostały one rozważone przed wydaniem rozstrzygnięcia.

Skarżąca nie wykazała natomiast, aby w rozpoznawanej sprawie doszło do

całkowitego pominięcia któregokolwiek z zarzutów apelacyjnych. Przeciwnie, z

uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Okręgowy przedstawił motywy

uznania apelacji za niezasadną oraz wyjaśnił przyczyny podzielenia ustaleń

faktycznych i oceny dowodów dokonanych przez Sąd pierwszej instancji. Sam fakt,

że sąd drugiej instancji nie podzielił stanowiska skarżącej, nie oznacza jeszcze

nierozpoznania zarzutów apelacyjnych ani naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. W

konsekwencji należało uznać, że jedyna rzeczywista podstawa skargi kasacyjnej

została oparta na zarzutach dotyczących oceny dowodów i ustaleń faktycznych,

które zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. nie mogą stanowić podstawy skargi kasacyjnej.

I CSK 2911/24

5

Z tych względów skarga kasacyjna jako niedopuszczalna podlega

odrzuceniu na podstawie art. 3986 § 3 k.p.c.

Wniosek o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów

postępowania, zawarty w punkcie trzecim pisma z 29 sierpnia 2024 r.,

zatytułowanego „Odpowiedź na skargę kasacyjną”, podlegał oddaleniu. Zgodnie z

art. 3987 § 1 k.p.c., strona może wnieść odpowiedź na skargę kasacyjną w terminie

dwóch tygodni od dnia doręczenia jej odpisu skargi. Odpis skargi kasacyjnej

złożonej przez pełnomocnika powódki i odpis pisma procesowego powódki z 23

lipca 2024 r. wraz z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia odpowiedzi na

skargę oraz o treści art. 871 k.p.c. został doręczony pozwanemu 8 sierpnia 2024 r.

(k. 544), wobec czego termin do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną

upłynął 22 sierpnia 2024 r. Pismo zawierające odpowiedź na skargę kasacyjną

wpłynęło natomiast do Sądu Okręgowego w Poznaniu dopiero 29 sierpnia 2024 r.

(k. 545), a więc po upływie ustawowego terminu. Pismo to nie wywołało zatem

skutków procesowych właściwych dla odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesionej

w terminie. W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że

pismo wniesione po upływie terminu określonego w art. 3987 § 1 k.p.c. nie wywołuje

skutków procesowych związanych z wniesieniem odpowiedzi na skargę kasacyjną,

w tym nie uzasadnia zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego obejmujących

wynagrodzenie pełnomocnika za sporządzenie takiego pisma (zob. m.in. wyroki

Sądu Najwyższego: z 16 maja 2002 r., IV CKN 1071/00, z 14 marca 2003 r., V CKN

1733/00, z 7 maja 2003 r., IV CKN 113/01, z 2 marca 2010 r., II PK 241/09 i z 18

stycznia 2012 r., II PK 95/11, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 8

stycznia 2014 r., IV CSK 217/13, z 29 maja 2018 r., I CSK 42/18, z 27 lutego 2025

r., II CSKP 450/23). Z tej przyczyny zawarty w tym piśmie wniosek o zasądzenie

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego podlegał oddaleniu.

(A.G.)

[SOP]

I CSK 2911/24

6