Sąd Najwyższy nie przyjął skargi banku w sporze kredytobiorców o zwrot świadczeń

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten

odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od

orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania

sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w

I CSK 2913/25

2

zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w

skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o

charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod

kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca Bank S.A.

powołała się na potrzebę wykładni przepisów prawnych, tj. art. 410 § 1 i 2 w

związku z art. 405 k.c. i art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z

dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach

konsumenckich (Dz. Urz. WE L 95, s. 29, dalej – „dyrektywa 93/13”) i istotne

zagadnienie prawne sprowadzające się do odpowiedzi na pytanie, czy w razie

nieważności umowy kredytu w związku ze stwierdzeniem abuzywności jej

postanowień kredytobiorcy służy roszczenie pieniężne oparte na tej podstawie, że

obu stronom przysługują odrębne, niezależne roszczenia o zwrot nienależnie

spełnionych świadczeń.

W świetle utrwalonego stanowiska, w celu uzasadnienia potrzeby wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) konieczne jest

wykazanie, że określony przepis prawa lub zespół tych przepisów, mimo że budzi

poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia

wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w judykaturze

w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy

przytoczyć (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r.,

III CSK 104/08 i z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07).

Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)

wymaga natomiast sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on

precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten

powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób

abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą; konieczne jest przy

tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002,

nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz.

I CSK 2913/25

3

151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK

623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK

547/14).

Bliższa analiza wniosku nie pozwalała uznać, by w sprawie zakończonej

zaskarżonym wyrokiem wystąpiły twierdzone przyczyny kasacyjne.

Przytoczone we wniosku wątpliwości odnosiły się do konsekwencji upadku

umowy kredytu zawartej z konsumentem na skutek stwierdzenia abuzywności jej

postanowień. Problematyka ta nie stanowi novum i była wielokrotnie podejmowana

w judykaturze Sądu Najwyższego. W szczególności w uchwale z dnia 7 maja 2021

r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56 (zasada prawna), rozważając

szczegółowo argumenty mogące przemawiać za tzw. teorią salda i koncepcją

dwóch niezależnych kondykcji, Sąd Najwyższy stwierdził, że jeżeli bez

bezskutecznego – na skutek abuzywności – postanowienia umowa kredytu nie

może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o

zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (por. m.in. także

wcześniejszą uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20,

OSNC 2021, nr 6, poz. 40).

Argumentacja wniosku sprowadzała się do próby zakwestionowania tego

stanowiska z powołaniem się na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

z dnia 19 czerwca 2025 r., C-396/24, Lubreczlik, w którym stwierdzono, że art. 7

ust. 1 dyrektywy 93/13 stoi na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z

którym w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi

do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu

całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych

przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty

kwoty. Należało jednak zauważyć, że powołany wyrok Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej został wydany w konfiguracji procesowej, w której – co znalazło

wyraz wprost w jego sentencji – z roszczeniem wobec konsumenta wystąpił

przedsiębiorca (bank), domagając się zwrotu wypłaconej kwoty kredytu. Jakkolwiek

z uzasadnienia rozważanego wyroku nie wynika w pełni jasno, jakie racje zaważyły

– w tym układzie procesowym – o kolizji stanowiska wyrażonego w uchwale Sądu

I CSK 2913/25

4

Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, z prawem Unii, niemniej jednak

wskazanie jako źródła tego konfliktu art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 skłania do

wniosku, że podłoża tej niezgodności należy upatrywać w przekonaniu o

niedostatecznej efektywności krajowych mechanizmów mających na celu

zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach

konsumenckich w sytuacji, w której – gdy abuzywność postanowień umowy kredytu

nie pozwala na jej dalsze wykonywanie – przedsiębiorca mógłby żądać od

konsumenta zwrotu całości spełnionego świadczenia pieniężnego, bez

uwzględnienia wzajemnego świadczenia pieniężnego, które spełnił na jego rzecz

uprzednio konsument – kredytobiorca. W każdym jednak razie rozważany wyrok

odnosi się do zakresu roszczenia restytucyjnego przysługującego przedsiębiorcy

(bankowi), Trybunał nie wypowiadał się w nim natomiast o roszczeniu

restytucyjnym dochodzonym przez konsumenta przeciwko przedsiębiorcy, a tym

bardziej nie stwierdził, aby na zakres tego roszczenia ex lege wpływało

świadczenie uzyskane przez konsumenta na podstawie umowy, która okazała się

trwale bezskuteczna.

Uwzględniając ten kontekst, a także prokonsumencką aksjologię dyrektywy

93/13, której interpretację wyraża rozważany wyrok, racje przytoczone we wniosku

nie były wystarczające do uznania, iżby kwestię zakresu roszczenia restytucyjnego

konsumenta wobec przedsiębiorcy dochodzonego na skutek niemożności dalszego

wykonywania umowy kredytu na skutek abuzywności jej postanowień – w związku

z wydaniem rzeczonego wyroku Trybunału i w zestawieniu z dotychczasowym

orzecznictwem Sądu Najwyższego – należało zakwalifikować jako novum,

pociągające za sobą istotne zagadnienie prawne, względnie, ażeby na tym tle

wystąpiła potrzeba wykładni przepisów prawnych w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c.

Należało tym samym odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1,

art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

I CSK 2913/25

5

Paweł Grzegorczyk

(K.G.)

[SOP]