SN nie przyjął skargi banku w sporze o rozliczenie unieważnionego kredytu hipotecznego

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi

z 8 maja 2025 r. pozwany podniósł, że wnosi o przyjęcie skargi do rozpoznania,

ponieważ dotyczy ona istotnego zagadnienia prawnego a także istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów krajowych z orzecznictwem europejskim,

w tym zwłaszcza z wyrokiem TSUE z 19 czerwca 2025 r., C-396/24 (art. 3989 § 1

I CSK 2918/25

2

pkt 2 k.p.c.), a to przepisów art. 410 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. w zw. z art. 6

ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r.

w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, sprowadzające się

do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy w przypadku uznania klauzul

waloryzacyjnych za abuzywne, co prowadzi do nieważności umowy kredytu

hipotecznego w całości, kredytobiorcy służy roszczenie pieniężne oparte na tej

podstawie, że obu stronom przysługują odrębne, niezależne roszczenia o zwrot

świadczeń wzajemnie spełnionych w wykonaniu umowy o kredyt hipoteczny,

czy też po unieważnieniu umowy bezpodstawnie wzbogacona jest tylko jedna

strona - ta, która spełniła łącznie świadczenia niższe od sumy świadczeń

spełnionych na jej rzecz przez drugą stronę.

Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę przyjęcia

jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania

lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje

się zagadnienie dotychczas nierozstrzygnięte w orzecznictwie, a zatem takie, które

cechuje się przymiotem nowości i którego wyjaśnienie może sprzyjać rozwojowi

prawa (zob. np. postanowienia SN: z 21 stycznia 2022 r., I CSK 1285/22;

z 24 kwietnia 2023 r., I CSK 4950/22; z 20 grudnia 2023 r., I CSK 4003/23).

Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów budzących poważne

wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis

prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo

niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności

w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych,

które należy przytoczyć (zob. m.in. postanowienia SN: z 28 marca 2007 r., II CSK

I CSK 2918/25

3

84/07; z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 31 października 2023, I CSK

2890/23; z 30 listopada 2023 r., I CSK 5560/22, i z 21 grudnia 2023 r., I CSK

3439/23). Konieczne jest opisanie tych wątpliwości lub rozbieżności, wskazanie

argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także

przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (zob. np. postanowienia SN:

z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 9 listopada 2023 r., I CSK 6588/22).

Analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wspólnego dla przesłanek przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. wskazuje, że

pozwany traktuje je zamiennie – co nie jest uprawnione (zob. postanowienia SN:

z 28 marca 2023 r., I CSK 4659/22, i z 13 lipca 2023 r., I CSK 4954/22).

Wskazane przesłanki mają bowiem odmienny charakter, szczególnie

w sytuacji, gdy istnienie przesłanki przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. zostało

uzasadnione rozbieżnościami w orzecznictwie. Nie można zatem budować

w oparciu o rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego istotnego zagadnienia

prawnego, które charakteryzuje się tym, że jest nowe, jeszcze nierozstrzygnięte

przez Sąd Najwyższy. Ponadto każda z tych przesłanek wymaga innej metody

uzasadnienia (zob. postanowienia SN: z 29 kwietnia 2016 r., I CSK 641/15;

z 15 grudnia 2016 r., I CSK 315/16; z 21 maja 2020 r., I CSK 784/19, i z 6 lipca

2022 r., I CSK 3203/22).

W konsekwencji uzasadnienie przedmiotowego wniosku nie może być

uznane za prawidłowe.

Wywody skarżącego nie czynią zadość wskazanym wymaganiom; problem

nakreślony przez pozwanego oparty o wskazane w skardze przepisy został już

bowiem wyjaśniony przez Sąd Najwyższy.

Istniejące przez pewien czas rozbieżności w wykładni i stosowaniu

przepisów regulujących zasady wzajemnych rozliczeń stron nieważnej umowy

kredytu w oparciu o teorię dwóch kondykcji co do jej aktualności i stosowania, które

mogły powstać na gruncie wyroku TSUE z 19 czerwca 2025 r., C-396/24 zostały

wyjaśnione. W tym zakresie należy odwołać się do wyroku z 8 sierpnia 2025 r.,

II CSKP 705/23, w którym Sąd Najwyższy stwierdził, że uzasadnienie ww. wyroku

TSUE nie odnosi się ani do teorii salda, ani do teorii dwóch kondykcji jako dwóch

I CSK 2918/25

4

konkurujących ze sobą sposobów rozliczenia stron nieważnej umowy kredytu

frankowego, lecz koncentruje się na zasadzie aktualności wzbogacenia

przewidzianej w art. 409 k.c. Do zastosowania teorii salda może dojść jedynie

na korzyść konsumenta, gdy przedsiębiorca występuje przeciwko niemu o zwrot

świadczeń spełnionych na podstawie nieważnej umowy kredytowej. Z kolei teoria

dwóch kondykcji obowiązuje w sytuacji, gdy konsument występuje o zwrot takich

świadczeń (zob. postanowienie SN z 25 czerwca 2026 r., I CSK 386/26).

W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd

Najwyższy bierze także pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu

(art. 39813 § 1 k.p.c.).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1

i 3 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za

czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964). Suma zwrotu

kosztów została rozdzielona na powodów w częściach równych zgodnie z uchwałą

Sądu Najwyższego z 16 listopada 2023 r., III CZP 54/23 (OSNC 2024, nr 6,

poz. 57).

(K.W.)

[SOP]