Sąd Najwyższy odrzucił skargę kasacyjną w sprawie o zmianę opiekuna osoby ubezwłasnowolnionej

Uczestnicy postępowania T.P. i D.P. wnieśli skargę kasacyjną od

postanowienia Sądu Okręgowego w Gliwicach z 9 maja 2025 r. (sygn. akt XII Ca

39/25), którym oddalono ich apelację od postanowienia Sądu Rejonowego w

Tarnowskich Górach z 18 grudnia 2024 r. wydanego w sprawie o zmianę opiekuna

dla całkowicie ubezwłasnowolnionego S.P.. Skarżący oparli skargę kasacyjną na

zarzutach naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego. Wnieśli

również o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego. W uzasadnieniu tego

I CSK 2938/25

2

wniosku przedstawili trzy zagadnienia prawne obejmujące szereg pytań

szczegółowych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przedmiotem postępowania jest zmiana opiekuna osoby całkowicie

ubezwłasnowolnionej, a zatem sprawa z zakresu prawa opiekuńczego. W

postanowieniu Sądu Najwyższego z 16 listopada 2004 r., III CZ 102/04 wyjaśniono,

że sprawami z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli rozpoznawanymi

w postępowaniu nieprocesowym są sprawy uregulowane w art. 561-605 k.p.c., a

także sprawy o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej

pod opieką (art. 5981-59813 k.p.c.) (zob. też postanowienie Sądu Najwyższego z 28

maja 2014 r., I CZ 28/14). Zgodnie z art. 5191 § 2 k.p.c. skarga kasacyjna w

sprawach z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli przysługuje jedynie

w sprawach o przysposobienie oraz o podział majątku wspólnego po ustaniu

wspólności majątkowej między małżonkami. Katalog spraw wymienionych w tym

przepisie ma charakter wyczerpujący. Z art. 5191 § 2 k.p.c. wynika bowiem, że o

tym czy w sprawie przysługuje skarga kasacyjna decyduje kryterium formalne w

postaci zaliczenia konkretnej sprawy do „spraw z zakresu prawa rodzinnego,

opiekuńczego i kurateli” (postanowienie Sądu Najwyższego z 27 maja 2020 r., I CZ

9/20). Sprawa o zmianę opiekuna osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej nie

została nim objęta. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że sprawa o

zmianę opiekuna osoby ubezwłasnowolnionej jest sprawą z zakresu prawa

opiekuńczego, w której skarga kasacyjna nie przysługuje (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 27 września 2002 r., IV CZ 115/02). Podzielając to stanowisko

skarga kasacyjna, wobec nieodrzucenia jej przez Sąd drugiej instancji, podlegała

odrzuceniu przez Sąd Najwyższy na podstawie art. 3986 § 3 k.p.c. w zw. z art. 13 §

2 k.p.c. oraz art. 5191 § 2 k.p.c.

Stwierdzenie niedopuszczalności skargi kasacyjnej czyniło zbędnym badanie

powołanej przez skarżących przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania, ocenę

przedstawionych zagadnień prawnych oraz analizę podniesionych podstaw

kasacyjnych.

I CSK 2938/25

3

Wniosek o zasądzenie od skarżących na rzecz uczestniczki kosztów

postępowania, zawarty w punkcie drugim pisma z 2 listopada 2025 r.,

zatytułowanego „Odpowiedź na skargę kasacyjną”, podlegał oddaleniu. Zgodnie z

art. 3987 § 1 k.p.c., mającym zastosowanie także w postępowaniu nieprocesowym

na podstawie art. 13 § 2 k.p.c., strona może wnieść odpowiedź na skargę

kasacyjną w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia jej odpisu skargi. Odpis

skargi kasacyjnej został doręczony pełnomocnikowi uczestniczki 19 września 2025

r. (k. 290), natomiast pismo zawierające odpowiedź na skargę kasacyjną wpłynęło

do Sądu Najwyższego dopiero 5 listopada 2025 r. (k. 302), a więc po upływie

ustawowego terminu. Nie stanowiło ono zatem odpowiedzi na skargę kasacyjną w

rozumieniu art. 3987 § 1 k.p.c. W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego

przyjmuje się, że pismo wniesione po upływie terminu określonego w art. 3987 § 1

k.p.c. nie wywołuje skutków procesowych związanych z wniesieniem odpowiedzi na

skargę kasacyjną, w tym nie uzasadnia zasądzenia kosztów postępowania

kasacyjnego obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika za sporządzenie takiego

pisma (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 16 maja 2002 r., IV CKN 1071/00, z

14 marca 2003 r., V CKN 1733/00, z 7 maja 2003 r., IV CKN 113/01, z 2 marca

2010 r., II PK 241/09 i z 18 stycznia 2012 r., II PK 95/11, a także postanowienia

Sądu Najwyższego: z 8 stycznia 2014 r., IV CSK 217/13, z 29 maja 2018 r., I CSK

42/18 i z 27 lutego 2025 r., II CSKP 450/23). Z tej przyczyny zawarty w tym piśmie

wniosek o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego podlegał oddaleniu.

(A.G.)

[SOP]