SN nie przyjął skargi o zmianę stwierdzenia nabycia spadku z dobrodziejstwem inwentarza

1. Postanowieniem z 7 października 2022 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy -

Mokotowa w Warszawie, w sprawie z wniosku A.G., z udziałem C.S., U.N. i H.S. o

zmianę stwierdzenia nabycia spadku, zmienił prawomocne postanowienie wydane

14 września 2015 roku przez Sąd Rejonowy dla Warszawy Mokotowa w Warszawie

II Wydział Cywilny, w sprawie o sygn. akt II Ns 900715 o stwierdzeniu nabycia spadku

po zmarłym E.S. w ten sposób, że stwierdził, iż spadek po E.S., zmarłym […] 2015

roku w D., ostatnio stale przed śmiercią zamieszkałym w W. przy ul.[…], na

podstawie testamentu notarialnego z dnia 17 kwietnia 2009 roku otwartego i

ogłoszonego w Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Mokotowa Wydział II Cywilny w

dniu 17 lutego 2016 roku, nabyła A.G. córka H.W. w całości wprost. W kolejnych

punktach orzekł o kosztach postępowania.

2. Na skutek apelacji uczestnika H.S. Sąd Okręgowy w Warszawie

postanowieniem z 17 stycznia 2025 r. zmienił zaskarżone postanowienie w ten tylko

sposób, że w jego punkcie pierwszym słowo „wprost” zastąpić słowami „z

dobrodziejstwem inwentarza” i rozstrzygnął o kosztach postępowania apelacyjnego.

3. Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiódł uczestnik

H.S.. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się

na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

4. Wnioskodawczyni A.G. wniosła o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej,

ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już

wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej

(zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,

że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

I CSK 2966/25

3

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu

publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz

prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie

zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie

sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji

tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach

której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap

postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś merytorycznej

ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek,

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas usprawiedliwione.

6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna nie

zawiera argumentów wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona została

przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., uzasadniająca przyjęcie skargi do

rozpoznania.

7. Jako zagadnienie prawne przesądzające jednocześnie o oczywistej

zasadności skargi wskazano ocenę czy sporządzenie testamentu w formie

notarialnej nie konstytuuje wyższego prawdopodobieństwa ważności testamentu

notarialnego zwłaszcza gdy od dnia jego sporządzenia do dnia jego otwarcia i

ogłoszenia upłynęło kilkanaście lat, co uniemożliwia przeprowadzenie dowodu z

zeznań świadka - notariusza na okoliczność zdolności prawnej testatora w dniu

sporządzenia testamentu, co implikuje zgodnie z art. 252 k.p.c. zwiększony ciężar

dowodowy wobec osób, które kwestionuję ważność testamentu notarialnego

(dokumentu urzędowego), a równocześnie wymagana jest wzmożona weryfikacja

oświadczenia woli składanego w ramach testamentu (art. 945 § 1 pkt 1 k.c.) w

porównaniu do ogólnych przesłanek wad oświadczeń woli (art. 82 k.c.), bowiem

weryfikacja ważności testamentu wymaga zbadania nie tylko, czy w momencie

sporządzenia testamentu testator dotknięty był chorobę (np. alkoholową)

uniemożliwiającą swobodne i świadome powzięcie decyzji, ale także czy w związku

z występującymi w różnych okresach chorobami i wynikającym z tego ogólnym

stanem zdrowia wystąpiło osłabienia aktywności testatora i siły jego woli, w taki

sposób, że był zdolny, mimo posiadania świadomości, do przeciwstawienia się

I CSK 2966/25

4

naciskom osób, pod których opiekę pozostaje, nalegających na określony sposób

testowania, co w konsekwencji skutkować powinno zgromadzeniem w toku

postępowania szerokiego materiału dowodowego rozstrzygającego wszelkie

wątpliwości w tym zakresie, a zatem brak jest podstaw do pomijania jakichkolwiek

dowodów jako nieistotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i jako przedłużających

postępowanie.

8. Należy jednak podkreślić, że tak sformułowany problem prawny nie ma

ścisłego związku z rozstrzygnięciem przyjętym przez Sąd meriti. Ocena zdolności

spadkodawcy do testowania została powiązana ze szczegółową analizą wszystkich

okoliczności sprawy. Sąd meriti wskazał, że została ona potwierdzona w opinii

biegłego lekarza psychiatry. W tym okresie spadkodawca korzystał z pomocy

medycznej w warunkach szpitalnych, skompletowana w związku z tym dokumentacja

medyczna nie wskazuje żadnych odchyleń od normy czy zaburzeń. W okresie

sporządzania testamentu nie stwierdzono również występowania u spadkodawcy

objawów związanych z chorobą alkoholową. W świetle powyższych argumentów Sąd

Okręgowy prawidłowo uznał, że w dacie sporządzenia testamentu notarialnego nie

pozostawał w stanie wyłączającym swobodne lub świadome powzięcie decyzji i

wyrażenie woli. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej, nie miała tu

przesądzającego znaczenia okoliczność, że testament został sporządzony przez

notariusza.

9. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

10. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

11. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520

§ 1 k.p.c. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej na rzecz

skarżącego z urzędu w postepowaniu kasacyjnym orzeczono zgodnie z przepisami

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie

ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów

pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu.

[SOP]

I CSK 2966/25

5