Sąd Najwyższy nie przyjął skargi syndyka banku w sporze frankowiczów o ustalenie

1. Wyrokiem częściowym z 23 grudnia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach

oddalił apelację pozwanego syndyka masy upadłości Bank spółki akcyjnej w W. od

wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z 25 października 2022 r., w sprawie z

powództwa A.K. i M.K. o ustalenie, oraz pozostawił rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania do orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie.

I CSK 2976/25

2

2. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona

pozwana, wskazując na naruszenie art. 5 ust.1 pkt 6 w zw. z art. 16 ust.1 ustawy z

dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności

Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy, art. 56 k.c., a także art. 3851

§ 1 k.c.

3. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując

się na występowanie w sprawie przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Podał, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne i potrzeba wyjaśnienia

czy kryterium, na podstawie którego strona jest uprawniona do określenia

wysokości świadczenia, a w niniejszej sprawie – na podstawie którego bank jest

uprawniony do określenia kursu waluty obcej – może wynikać nie z treści samych

oświadczeń woli stron, a z innych czynników, które na podstawie art. 56 k.c.

współkształtują treść stosunku prawnego, tj. z zasad współżycia społecznego lub

ustalonych zwyczajów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na

ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także usunięcie z obrotu prawnego

orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście

wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji

skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie

służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej

jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

usprawiedliwione.

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

I CSK 2976/25

3

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do tych przesłanek (art. 3984 § 2 k.p.c.), gdyż tylko wówczas może

być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie

Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego

odpowiadają tym, o których mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Dla spełnienia wymagania z art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne jest zawarcie

w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania,

zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do wskazanych w art.

3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z nich występują w

sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego (postanowienie SN z 26 kwietnia

2006 r., II CZ 28/06). Ze względu na odmienny cel instytucji przedsądu i jej odrębne

oraz kwalifikowane przesłanki, wskazanie i uzasadnienie okoliczności decydujących

o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może

polegać na odwołaniu się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia.

W prawidłowo sporządzonej skardze kasacyjnej oba powyższe elementy muszą

pojawić się oddzielnie i autonomicznie. Sąd Najwyższy nie jest bowiem trzecią

instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę kasacyjną, będącą

szczególnym środkiem zaskarżenia, wnoszonym i rozpoznawanym nie tylko

w interesie skarżącego, ale przede wszystkim w interesie publicznym.

5. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego

wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,

przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w

stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń

(postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia SN:

I CSK 2976/25

4

z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, i

z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).

6. Skarga kasacyjna strony pozwanej nie zawiera argumentów

dostatecznych dla uznania, że skarżący skutecznie wykazał, że w sprawie zachodzi

powołana przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Przede wszystkim wypada zauważyć, że skarżący nie odzwierciedla

prawidłowo oceny prawnej wyrażonej w sprawie przez Sąd Apelacyjny. Stanowisko

Sądu drugiej instancji co do nieważności umowy łączącej strony procesu było

konsekwencją stwierdzenia istnienia w umowie klauzul umożliwiających stosowanie

do przeliczeń kursu kupna i sprzedaży franka szwajcarskiego, ustalonego według

tabeli kursowej banku. Jak ustaliły Sądy meriti tworzenie tabeli kursowej nie było

w ogóle omówione w spornej umowie, i na tej podstawie stwierdziły, że nie ma

przesłanek do uznania, iż kryterium, na podstawie którego bank był uprawniony do

określenia kursu waluty obcej na potrzeby umowy kredytu powiązanego z walutą

obcą, wynika z ustalonego zwyczaju. Oceny tej nie mogły zmienić argumenty

skarżącego jakoby w czasie obowiązywania umowy pozwany stosował kursy

nieodbiegające od kursów rynkowych, gdyż prawnie obojętne było to, w jaki sposób

umowa w zakresie abuzywnych postanowień była w rzeczywistości wykonywana

przez bank, w jaki sposób bank ustalał kursy franka szwajcarskiego względem

złotego oraz czy stosowane przez bank kursy kupna i sprzedaży były de facto

kursami rynkowymi, gdyż relewantnym dla oceny tego, czy dane postanowienie

umowy jest niedozwolone, jest stan z chwili zawarcia umowy. W okolicznościach

niniejszej sprawy niewątpliwie nie sprecyzowano w umowie kryteriów ustalania

kursu franka szwajcarskiego w taki sposób, aby był jednoznacznie weryfikowalny.

Trafnie zatem te klauzule przeliczeniowe zostały uznane przez Sądy meriti za

kształtujące prawa i obowiązki konsumenta (kredytobiorcy) w sposób sprzeczny

z dobrymi obyczajami, a także rażąco naruszające jego interesy, a w konsekwencji

niewiążące konsumenta.

Należy zgodzić się ze skarżącym, że w uzasadnieniu uchwały z 28 kwietnia

2022 r., III CZP 40/22 (OSNC 2022, nr 11, poz. 109), Sąd Najwyższy przyjął, iż

kryterium, na podstawie którego strona jest uprawniona do określenia wysokości

I CSK 2976/25

5

świadczenia, a w analizowanym przypadku – na podstawie którego bank jest

uprawniony do określenia kursu waluty obcej – będzie w szczególnych sytuacjach

wynikało nie z treści samych oświadczeń woli stron, a z innych czynników, które na

podstawie art. 56 k.c. współkształtują treść stosunku prawnego, tj. z zasad

współżycia społecznego lub ustalonych zwyczajów. Uszło jednak uwagi

skarżącego, że Sąd Najwyższy zastrzegł jednocześnie, iż kwestia ta wymaga

analizy w konkretnym przypadku. Już zatem choćby z tego względu należy przyjąć,

że problematyka stosowania art. 56 k.c. w przypadku tzw. umów frankowych nie ma

charakteru uniwersalnego, ponieważ każdorazowo jest ściśle powiązana

z okolicznościami rozpoznawanej sprawy. Nie jest również zagadnieniem nowym.

Stanowisko dotyczące możliwości zastosowania art. 56 k.c. było również

analizowane w wyroku Sądu Najwyższego z 6 października 2023 r.

(II CSKP 863/23, OSNC 2024, nr 7-8, poz. 70). W tym wyroku Sąd Najwyższy

zauważył, że o treści stosunku prawnego powstałego w wyniku zawarcia umowy

kredytu bankowego decyduje nie tylko treść samych oświadczeń woli i mającego

zastosowanie wzorca umownego ustalonego przez bank, ale decydują także

przepisy prawa, zasady współżycia społecznego i ustalone zwyczaje (art. 56 k.c.).

Strony składające oświadczenia woli w ramach czynności prawnej kreującej

stosunek prawny powinny brać (i zwykle biorą) pod uwagę także elementy

kształtujące treść stosunku prawnego, nieobjęte wprost ich oświadczeniami woli.

Stąd też stosując zawarte w art. 65 k.c. dyrektywy wykładni oświadczenia woli, w

szczególności dążąc do ustalenia rzeczywistej i zgodnej woli stron, nie można

abstrahować od wymienionych wyżej elementów stosunku prawnego. Jeżeli zatem

nawet z samej umowy i mającego zastosowanie regulaminu nie wynikają

precyzyjnie sformułowane kryteria ustalenia kursu waluty, ocenie (zwłaszcza w

stosunkach niekonsumenckich) powinny być poddane inne elementy kształtowania

treści stosunku prawnego wynikającego z zawartej umowy kredytu (tak również

Sąd Najwyższy w postanowieniu z 21 października 2025 r., I CSK 1772/25).

Dodatkowo należy zauważyć, że w uzasadnieniu uchwały składu całej Izby

Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), Sąd

Najwyższy, odnosząc się do zwyczajów jako hipotetycznego źródła kształtowania

kursu waluty, zaznaczył, iż trudno jest przyjąć, aby przy zawieraniu umów kredytu

I CSK 2976/25

6

ukształtował się zwyczaj odwoływania się do takiego kursu. Obserwacja praktyki

bankowej prowadzi bowiem do wniosku, że w analizowanych stosunkach prawnych

powszechnie przyjętym zwyczajem było raczej zastrzeganie niedozwolonych

postanowień, w których określenie kursu waluty pozostawiano bankowi, a nie

stosowanie jakiegoś konkretnego, „niezależnego od stron”, kursu, np. kursu

średniego NBP.

Mając na względzie powyższe rozważania, należy stwierdzić, że

problematyka podana przez skarżącego nie ma waloru nowości i była już

przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego. Skarżący nie przedstawił natomiast

nowych argumentów, świadczących o potrzebie dokonania kolejnej analizy. W

istocie zagadnienie prawne sformułowane przez skarżącego jest pytaniem o

trafność stanowiska Sądu odwoławczego wyrażonego w związku z

rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy i polemiką z tym stanowiskiem, związaną z

zastosowaniem konkretnych przepisów prawa, a nie problemem związanym z

istotnością zagadnienia prawnego.

7. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

8. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 1 a contrario k.p.c.). Orzeczenie o kosztach postępowania

kasacyjnego pozostawiono zgodnie z art. 108 § 1 w zw. z art. 398²¹ i art. 391 § 1

k.p.c. sądowi, który wyda orzeczenie kończące postępowanie w sprawie. Natomiast

rozstrzygnięcie o zwrocie części opłaty uiszczonej od skargi kasacyjnej w związku

z nieprzyjęciem jej do rozpoznania uzasadnia art. 79 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z art.

80a u.k.s.c.

(K.W.)

[SOP]

I CSK 2976/25

7