SN nie przyjął skargi banku w sporze z kredytobiorcami. Bank zapłaci im koszty

Pozwany Bank spółka akcyjna w W. (poprzednio Bank1 spółka akcyjna w

W.) wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 22

kwietnia 2024 r. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadnił jej

oczywistą zasadnością (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), wynikającą z błędnego ustalenia

nieważności łączącej strony umowy kredytu wskutek abuzywności postanowień

I CSK 3038/24

2

umowy i braku możliwości zastąpienia niedozwolonych postanowień obiektywnym,

niezależnym od banku, kursem waluty, czy też przepisem dyspozytywnym normy

art. 358 § 2 k.c., podczas gdy postanowienia umowy kredytu umożliwiające

pozwanemu ustalenie tabel kursów kupna i sprzedaży walut na zasadach

rynkowych w ramach uprawnień wynikających z pr.bank., przyznających bankowi

autonomię w zakresie określania kursów walut stosowanych przezeń w

rozliczeniach z klientami, nie mogą zostać uznane za abuzywne, gdyż stanowi to

bezpodstawne nadmierne ograniczenie swobody działalności gospodarczej banku,

albowiem zasady ustalania kursów walut przez pozwanego są zgodne z

rekomendacjami Komisji Nadzoru Finansowego dotyczącymi dobrych praktyk

ostrożnego i stabilnego zarządzania bankami, a ponadto zasady ustalania kursu

średniego przez Narodowy Bank Polski są analogiczne do zasad ustalania kursów

przez pozwanego, co prowadziłoby do uznania, iż postanowienia regulujące zasady

ustalania kursu średniego Narodowego Banku Polskiego również są abuzywne.

Na wypadek nieuwzględnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania opartego na przesłance z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., skarżący wskazał

na wystąpienie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)

związanego z wykładnią art. 358 § 2 w zw. z art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zakresie

dopuszczalności zastąpienia uznanej za abuzywną klauzuli kursowej innymi

zasadami określenia kursu waluty, np. kursem średnim NBP bądź art. 358 § 2 k.c.

W odpowiedziach na skargę kasacyjną powodowie P.P. i K.P. wnieśli o

wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdy dla przeciętnego

prawnika z samej treści skargi – bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań –

w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na

uwzględnienie z uwagi na kwalifikowany charakter naruszenia przepisów prawa.

Zasadność skargi kasacyjnej jest oczywista, a więc dostrzegalna prima vista dla

każdego prawnika, który bez przeprowadzania wnikliwej analizy powinien dojść do

wniosku, że zaskarżone orzeczenie jest jaskrawo nieprawidłowe (zob.

I CSK 3038/24

3

postanowienie SN z 15 lipca 2015 r., IV CSK 17/15). Powołując się na oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej należy wykazać, że popełnione przy ferowaniu

zaskarżonego orzeczenia uchybienia w zakresie stosowania prawa miały charakter

kwalifikowany i nie podlegały różnym ocenom (zob. postanowienia SN:

z 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00; z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00,

i z 10 kwietnia 2018 r., I CSK 730/17). Przy czym, o ile dla uwzględnienia skargi

kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do

rozpoznania konieczne jest wykazanie kwalifikowanego naruszenia prawa przez

sąd drugiej instancji, dostrzegalnego w sposób oczywisty dla każdego prawnika

(zob. postanowienie SN z 28 stycznia 2022 r., I CSK 947/22).

Przedstawiona przez skarżącego argumentacja nie przekonuje o oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany

jest pogląd, że określenie wysokości należności obciążającej kredytobiorcę

z odwołaniem do tabel kursowych ustalanych przez bank, bez wskazania

obiektywnych kryteriów oznaczania kursu waluty jest nietransparentne, pozostawia

pole do arbitralnego działania banku i obciąża kredytobiorcę nieprzewidywalnym

ryzykiem oraz narusza równorzędność stron umowy kredytu (zob. np. wyroki SN:

z 26 maja 2022 r., II CSKP 650/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 48 i powołane tam

orzecznictwo, i z 13 października 2022 r., II CSKP 864/22, OSNC 2023, nr 5, poz.

50). Takie postanowienia umowne, kształtując prawa i obowiązki konsumenta

w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, są

niedozwolone i nie wiążą konsumenta (art. 3851 k.c., zob. wyroki SN:

z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22;

z 9 września 2022 r., II CSKP 794/22; z 28 października 2022 r., II CSKP 902/22).

Postanowienia te należy uznać za niedozwolone niezależnie od tego, czy swoboda

banku w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona, np. w razie

wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego

z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów. Stwierdzenia abuzywności postanowień

umowy zawierających klauzule przeliczeniowe, nie wyklucza uprawnienie banku do

ustalania kursów walut i obowiązek ich ogłaszania (art. 111 ust. 1 pkt 4 pr.bank.).

Bankom niewątpliwie przysługuje wskazane uprawnienie, jak również prawo do

przeprowadzania transakcji na podstawie ustalonych przez siebie kursów.

I CSK 3038/24

4

Niedozwolony charakter zakwestionowanych postanowień polega jednak nie na

samym zastosowaniu kursu banku, ale na tym, że kredytobiorca musiał przystać na

zastosowanie kursu, którego wysokości nie mógł poznać przed przystąpieniem do

umowy, a który to kurs bank miał ustalić dopiero w przyszłości (zob. wyrok SN

z 18 października 2023 r., II CSKP 122/23).

W uchwale składu całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22

(OSNC 2024, nr 12, poz. 118), Sąd Najwyższy przyjął, że w razie niemożliwości

ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego

lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Stanowisko

to odzwierciedla dominujący w orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd, że

w przypadku umowy kredytu indeksowanego kursem CHF, po wyeliminowaniu

z niej klauzul przeliczeniowych, nie jest możliwe utrzymanie takiej umowy w mocy.

W takiej sytuacji nie jest bowiem możliwe określenie zgodnego z wolą stron

rozmiaru wzajemnych świadczeń, a przede wszystkim wysokości zobowiązania

konsumenta względem banku. Postanowienia określające główne świadczenia

stron podlegają bowiem kontroli z punktu widzenia abuzywności tylko wówczas,

gdy są niejednoznaczne (art. 3851 § 1 zd. 2 k.c.). W przeciwnym razie zasady

ochrony konsumenta muszą ustąpić jednoznacznej woli stron. Jeżeli jednak

postanowienia te są niejednoznaczne, to w efekcie nie ma zgodnych oświadczeń

woli obu stron co do związania się umową o określonej treści. Nie istnieje więc

konsens w zakresie głównych świadczeń, który z perspektywy art. 3851 § 1 k.c.

podlegałby ochronie. Stąd też wynika skutek w postaci braku związania umową

w pozostałym zakresie, skoro nie są uzgodnione główne świadczenia stron, a więc

elementy konstrukcyjne umowy, przesądzające o charakterze (istocie) danego

stosunku prawnego (zob. wyrok SN z 13 października 2022 r., II CSKP 864/22,

OSNC 2023, nr 5, poz. 50, i powołane tam orzecznictwo).

Sąd Najwyższy wyjaśnił również, że w razie uznania, iż postanowienie

umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu

określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie

jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego

postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający

z przepisów prawa lub zwyczajów (zob. uchwałę całej Izby Cywilnej

I CSK 3038/24

5

z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22). Oznacza to, że nie jest możliwe wypełnienie

powstałych w umowie luk po usunięciu z niej abuzywnej klauzuli waloryzacyjnej

przez odwołanie się m.in. do art. 358 § 2 k.c. czy art. 24 ust. 3 ustawy o NBP.

Ponadto art. 358 § 2 k.c. wszedł w życie 24 stycznia 2009 r. (zob. ustawę

z 23 października 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz ustawy – Prawo

dewizowe, Dz.U. z 2008 r. Nr 228, poz. 1506). Niedopuszczalne byłoby więc

stosowanie tego przepisu w odniesieniu do łączącej strony umowy kredytu zawartej

w 2006 r., a więc przed wejściem w życie tego przepisu.

W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się również ścisłe powiązanie

ze sobą klauzuli ryzyka walutowego i klauzuli spreadu walutowego. Klauzula ryzyka

walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli kursowej określającej przeliczenie

zobowiązań stron celem ustalenia wysokości ich świadczenia. Z kolei klauzula

spreadowa nie ma racji bytu w umowie, w której nie zastosowano mechanizmu

przeliczeniowego i wynikającej z niego narażenia konsumenta na ryzyko kursowe.

W konsekwencji klauzule te składające się na przyjęty w umowach kredytowych

mechanizm przeliczeniowy są ze sobą ściśle powiązane, a ich rozszczepienie

byłoby zabiegiem sztucznym (zob. wyroki SN: z 8 listopada 2022 r.,

II CSKP 1153/22; z 8 listopada 2023 r., II CSKP 2099/22; z 7 lutego 2024 r.,

II CSKP 1045/22; z 21 lutego 2024 r., II CSKP 225/23).

W konsekwencji skarżący nie wykazał, że zaskarżone orzeczenie zapadło

wskutek oczywistego naruszenia prawa. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie przekonuje, że zastosowanie powołanych w skardze

przepisów prawa doprowadziło do wydania nieprawidłowego rozstrzygnięcia, oraz

że Sąd drugiej instancji naruszył przepisy prawa w sposób, który przekłada się na

konieczność uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia.

Istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. to

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Powołując się na tę przyczynę kasacyjną

skarżący powinien przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu

wykazania, że zagadnienie jest istotne, wywołuje poważne wątpliwości

interpretacyjne, nie było dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo

I CSK 3038/24

6

dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany i jego rozstrzygnięcie ma znaczenie

dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (zob. m.in. postanowienia SN:

z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, i z 9 lutego 2011 r., III SK 41/10).

Sformułowane przez skarżącego wątpliwości interpretacyjne nie czynią

zadość wymogom stawianym istotnemu zagadnieniu prawnemu w rozumieniu art.

3989 § 1 pkt 1 k.p.c., uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Po pierwsze, skarżący nie sformułował istotnego zagadnienia prawnego

w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., lecz wskazał na potrzebę wykładni

art. 358 § 2 w zw. z art. 3851 § 1 i 2 k.c., co wymagałoby powołania się na

przyczynę kasacyjną z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Skarżący potraktował zamiennie

dwie odrębne przesłanki przedsądu zawarte w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., do

czego nie ma podstaw.

Po drugie, przedstawione przez skarżącego wątpliwości interpretacyjne były

już przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego (zob. uchwałę całej Izby Cywilnej

SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22; uchwałę składu siedmiu sędziów SN

z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 oraz wyroki SN: z 5 kwietnia 2023 r.,

II CSKP 1075/22; z 31 marca 2023 r., II CSKP 775/22; z 19 maja 2022 r.,

II CSKP 985/22; z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22; z 10 maja 2022 r.,

II CSKP 285/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 27 lipca 2021 r.,

V CSKP 49/21). W sytuacji, gdy Sąd Najwyższy wyraził już swój pogląd we

wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające jego

zmianę, brak jest interesu publicznego w przyjęciu skargi kasacyjnej do

merytorycznego rozpoznania.

Z powyższych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie znajdując również

okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu,

w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt

2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie.

I CSK 3038/24

7

Mariusz Łodko

[wr]

[SOP]