Bank bez powodzenia bronił klauzul przeliczeniowych w kredycie frankowym

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do przytoczonych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego

co do przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika

z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których

jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał

się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego wymagającego

rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), sprowadzającego

się do ustalenia czy przy dokonywaniu z perspektywy abuzywności oceny klauzul

przeliczeniowych, przewidujących stosowanie kursu kupna do wypłaty kredytu lub

kursu sprzedaży do spłaty rat kapitałowo-odsetkowych, wynikającego z Tabeli

kursowej Banku, należy uwzględnić, że art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego daje

bankowi (i dawał w czasie zawierania umowy) podstawę do ustalania kursów

w Tabeli kursowej banku i żaden przepis prawa nie przewidywał w dacie zawarcia

Umowy kredytu obowiązku wskazywania w jej treści sposobu ustalania kursów

walut, a w konsekwencji umowy o kredyt frankowy odzwierciedlały ówcześnie

obowiązujący model ustawowy i w tym zakresie powinny być wyłączone spod

oceny z perspektywy abuzywności zgodnie z art. 1 ust. 2 Dyrektywy Rady

93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawach nieuczciwych warunków w umowach

konsumenckich (dalej: Dyrektywa Rady 93/13).

Skarżący wskazał również na potrzebę wykładni art. 3851 § 1 i § 2 k.c.

w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13, art. 3851 § 1 k.c. oraz art. 3 ust. 1

Dyrektywy Rady 93/13 oraz art. 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 4 ustawy z 29 lipca 2011 r.

o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 3851

I CSK 3059/25

3

§ 1 k.c., wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów co do sposobu

rozumienia tych przepisów.

Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na występowanie

w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania wymaga zidentyfikowania problemu o charakterze

abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym orzecznictwie

i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to zagadnienie

sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę

o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów,

na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na

wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. Skoro

jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej sprawie, to zarówno charakter

rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym

Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi

pozostawać w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem

prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.

O potrzebie wykładni przepisów prawnych jako przesłance przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania można mówić wtedy, gdy z mającego zastosowanie lub

mogącego mieć zastosowanie w sprawie przepisu dekodowane są różne normy

prawne, a brak jest wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie, które by te różnice

usuwały i wyjaśniały przyczyny ich występowania. Ponadto, zagadnienie prawne

ani potrzeba wykładni przepisów prawnych nie powstają, gdy Sąd Najwyższy

zajmował co do nich stanowisko i wyrażał pogląd we wcześniejszych wydanych

orzeczeniach, a nie zaszły żadne okoliczności uzasadniające ich zmianę.

Przepisy, o wykładnię których zabiega pozwany i na tle których sformułował

zagadnienia prawne były przedmiotem wykładni Trybunału Sprawiedliwości UE

oraz Sądu Najwyższego. Problem sformułowany przez skarżącego można zatem

uznać za wyjaśniony. Dotyczy to zarówno kwestii klauzuli przeliczeniowej, jak

i klauzuli ryzyka walutowego, które mają znaczenie dla wyniku postępowania

w sprawie.

I CSK 3059/25

4

W judykaturze Sądu Najwyższego obecnie dominuje pogląd, ukształtowany

pod wpływem orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE, że jeżeli eliminacja

niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji

regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści

praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, iż strony pozostają związane

pozostałą częścią umowy. Koresponduje to z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13, który

przewiduje, że nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców

lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa

w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe

po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków (zob. wyroki SN:

z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 3 lutego

2022 r., II CSKP 459/22).

W wyroku z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Trybunał Sprawiedliwości UE

orzekł, że wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13 należy dokonywać

w ten sposób, że z jednej strony nie stoją one na przeszkodzie temu, by sąd

krajowy usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między

przedsiębiorcą a konsumentem, w wypadku gdy odstraszający cel tej dyrektywy

jest realizowany przez krajowe przepisy ustawowe regulujące korzystanie z niego,

o ile element ten stanowi odrębne zobowiązanie umowne, które może być

przedmiotem indywidualnej kontroli pod kątem nieuczciwego charakteru. Z drugiej

strony przepisy te stoją na przeszkodzie temu, by sąd odsyłający usunął jedynie

nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą

a konsumentem, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego

warunku poprzez zmianę jego istoty.

Wyeliminowanie z łączącej strony umowy abuzywnych postanowień

umownych rodzi konieczność dokonania oceny czy umowa w pozostałym zakresie

jest możliwa do utrzymania. Sąd meriti rozważył tę kwestię, uznając,

że obowiązywanie umowy po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków nie jest

możliwe, co przemawia za opowiedzeniem się o jej nieważności (zob. wyrok SN

z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18). Wyeliminowanie abuzywnych klauzul

przeliczeniowych nie prowadzi do utrzymania w mocy kredytu indeksowanego

kursem CHF jako kredytu złotowego oprocentowanego według stawki LIBOR. Brak

I CSK 3059/25

5

także podstaw do zastąpienia stawki oprocentowania LIBOR stawką WIBOR

(zob. wyroki SN: z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22; z 13 maja 2022 r.,

II CSKP 293/22). W wyroku z 6 marca 2019 r. (C-70/17 i C-179/17, Abanca

Corporación Bancaria SA i Bankia SA, pkt 54) Trybunał Sprawiedliwości UE

wykluczył, aby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych

w umowach, na przykład przez odwołanie się do kursu walut stosowanego przez

Narodowy Bank Polski. W orzecznictwie szeroko wypowiedziano się również

o niemożności uzupełnienia postanowień umownych normami zawartymi

w przepisach wskazanych przez powodów, w tym także stosowania art. 358 § 2 k.c.

(zob. wyroki SN: z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22; z 19 maja 2022 r.,

II CSKP 797/22).

Oceny czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.),

dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (uchwała składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1,

poz. 2). Wykładnia językowa art. 3851 § 1 zdanie pierwsze k.c. nie stwarza podstaw

do przyjęcia, że w ramach oceny abuzywności postanowienia istotny jest sposób

jego stosowania przez przedsiębiorcę. Decydujące znaczenie ma nie to, w jaki

sposób przedsiębiorca stosuje postanowienie i dla kogo jest to korzystne, lecz to,

w jaki sposób postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta. Z przepisu

wynika, że przedmiotem oceny jest samo postanowienie, a więc wyrażona

w określonej formie (przeważnie słownej) treść normatywna, tzn. norma lub

jej element określający prawa lub obowiązki stron (zob. uchwałę siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z 20 listopada 2015 r., III CZP 17/15), a jej punktem odniesienia

– sposób oddziaływania postanowienia na prawa i obowiązki konsumenta. Samo

postanowienie może bezpośrednio kształtować prawa i obowiązki tylko w sensie

normatywnym, wpływając na zakres i strukturę praw lub obowiązków stron. Taka

interpretacja pozostaje w zgodzie z powszechnie akceptowanym poglądem, że

art. 3851 § 1 k.c. jest instrumentem kontroli treści umowy (stosunku prawnego). To,

w jaki sposób postanowienie jest stosowane, jest kwestią odrębną, do której

art. 3851 § 1 zdanie pierwsze k.c. wprost się nie odnosi (zob. uchwałę Sądu

Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2).

Sankcje będące konsekwencją abuzywności postanowień umownych działają ze

I CSK 3059/25

6

skutkiem ex tunc, co oznacza, że zdarzenia o charakterze następczym w stosunku

do daty zawarcia umowy zawierającej klauzule abuzywne pozostają bez znaczenia

dla takiego charakteru tych postanowień umownych (wyjątek stanowi wola

konsumenta).

W razie stwierdzenia abuzywności klauzuli ryzyka walutowego i klauzul

przeliczeniowych utrzymanie umowy nie jest możliwe z prawnego punktu widzenia.

Jest tak zwłaszcza wówczas, gdy unieważnienie tych klauzul doprowadziłoby

nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych,

ale również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest

bezpośrednio związane z indeksacją kredytu do waluty. W konsekwencji art. 6

ust. 1 Dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po

stwierdzeniu nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu

indeksowanego do waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej

bezpośrednio powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie

z prawem krajowym, że ta umowa nie może nadal obowiązywać bez takich

warunków z tego powodu, iż ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru

głównego przedmiotu umowy (zob. wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE

z 14 marca 2019 r., C-118/17, pkt 52; z 5 czerwca 2019 r., C-38/17, pkt 43;

z 3 października 2019 r., C-260-18, pkt 44 i 45; wyrok SN z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/19).

Z powyższych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności,

które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11 i 3 w zw. § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie.

Ewa Stefańska

(M.T.)

I CSK 3059/25

7

[SOP]