Bank chciał kasacji w sporze o kredyt, SN jej nie przyjął

I CSK 3103/25

2

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Lublinie z 27 czerwca 2025 r. pozwany wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania

na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1, 3 i 4 k.p.c.

Z powołaniem się na art 86 w zw. z art 88, art 89 § 1 i art 91 k.p.c. wskazał,

że postępowanie w sprawie było dotknięte nieważnością spowodowaną tym,

że sądy orzekające wydały wyrok ustalający nieważność umowy kredytu, mimo iż

pełnomocnik powoda składający w jego imieniu pozew, a następnie pismo

stanowiące modyfikację powództwa posiadał umocowanie jedynie do

reprezentowania powoda w sprawie o zapłatę oraz w zakresie roszczeń

dotyczących kształtowania umowy kredytu, w ramach którego nie mieści się

roszczenie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy

kredytu. Ponadto nieważność postępowania spowodowana była tym, że w drugiej

instancji orzeczenie zostało wydane przez sąd, w skład którego wchodził sędzia

powołany na wniosek „nowej" Krajowej Rady Sądownictwa.

Na wypadek uznania powyższych podstaw przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania za niezasadne podniósł, że w sprawie występuje istotne zagadnienie

prawne oparte na dyspozycji art. 358 § 2 k.c. w zw. z art. 3851 § 1 i 2 k.c.,

polegające na konieczności rozstrzygnięcia czy sąd orzekający może zastąpić

postanowienie abuzywne kursem rynkowym (obiektywnym kursem średnim NBP)

lub zastosować jako przepis dyspozytywny art 358 § 2 k.c., z uwagi na fakt, iż

przepis ten może znaleźć zastosowanie w sprawie, a sąd winien podjąć wszelkie

działania prowadzące do przywrócenia równowagi kontraktowej stron.

Ponadto wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na jej

oczywistą zasadność, polegającą na tym, że Sąd Apelacyjny naruszył dyspozycję

art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 5 i art. 6 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 roku

o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku

Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej poprzez ich niewłaściwe

zastosowanie. Skutkowało to bezpodstawnym zasądzeniem ustawowych odsetek

za opóźnienie, podczas gdy świadczenie powinno być wymagalne od dnia złożenia

przez świadomie poinformowanego przez sąd konsumenta (powoda) oświadczenia

o wyrażeniu zgody albo odmowie objęcia dobrowolnym systemem ochrony

I CSK 3103/25

3

konsumenckiej, tj. od dnia 2 października 2023 r., bądź ewentualnie od dnia

następującego po upływie 30 dni od doręczenia pozwanemu odpisu modyfikacji

powództwa.

Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę przyjęcia

jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje

się zagadnienie dotychczas nierozstrzygnięte w orzecznictwie, a zatem takie, które

cechuje się przymiotem nowości i którego wyjaśnienie może sprzyjać rozwojowi

prawa (zob. np. postanowienia SN: z 21 stycznia 2022 r., I CSK 1285/22; z 24

kwietnia 2023 r., I CSK 4950/22; z 20 grudnia 2023 r., I CSK 4003/23). Powołanie

się na przyczynę kasacyjną wymienioną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga

sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on znaczenie dla rozwoju

prawa lub precedensowy charakter. Zagadnienie prawne powinno przy tym zostać

oparte na konkretnych, powołanych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania przepisach prawa, które jednocześnie pozostają w związku

z podstawami wniesionego środka prawnego. Zagadnienie takie musi zostać ujęte

w sposób abstrakcyjny - tak, aby jego rozstrzygnięcie mogło uzyskać ogólniejsze

znaczenie, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą. Konieczne jest także

powołanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen przedstawionego

problemu i zaprezentowanie możliwych kierunków interpretacyjnych (zob. np.

postanowienia SN: z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07; z 10 kwietnia 2014 r., IV CSK

623/13; z 16 grudnia 2021 r., V CSK 289/21; z 23 grudnia 2022 r., I CSK 3245/22;

z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1253/23; z 4 września 2023 r., I CSK 1862/23;

z 31 stycznia 2024 r., I CSK 2718/23).

I CSK 3103/25

4

Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów budzących poważne

wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis

prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo

niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności

w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych,

które należy przytoczyć.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 września 2023 r., I CSK

5136/22, potrzeba, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. oznacza, że określony

przepis, istotny z punktu widzenia podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia,

może być rozumiany na różne sposoby, a orzecznictwo i nauka prawa albo nie

wypracowały w tym przedmiocie żadnego poglądu, albo prezentują rozbieżne

stanowiska. W konsekwencji przyjąć należy, że nie istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawa, podobnie jak nie występuje w sprawie istotne zagadnienie

prawne, jeżeli Sąd Najwyższy co do podnoszonych kwestii wyraził już swój pogląd

we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające

zmianę przyjętego stanowiska (zob. m.in. postanowienia SN: z 23 kwietnia 2015 r.,

I CSK 691/14; i z 21 lutego 2024 r., I CSK 591/23).

Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, że problem przedstawiony

przez skarżącego nie może być uznany za istotne zagadnienie prawne

w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., gdyż nie ma już przymiotu nowości.

Skarżący nie wykazał przy tym, że pojawiły się nowe, istotne okoliczności,

uzasadniające kolejną wypowiedź Sądu Najwyższego w przedmiotowej kwestii.

W szczególności trzeba zwrócić uwagę na uchwałę całej Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w której wyjaśniono m.in.

że w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów oraz

przyjął, że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

I CSK 3103/25

5

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

Na podstawie art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym uchwała ta ma moc zasady prawnej i wiąże Sąd Najwyższy

w niniejszej sprawie.

Powyższa uchwała potwierdziła wcześniejsze orzecznictwo Sądu

Najwyższego, w którym przyjmowano, że nie ma możliwości wypełnienia luki

w umowie, powstałej na skutek usunięcia z niej klauzuli przeliczeniowej (art. 3851

§ 1 k.c.), przez odwołanie się do mechanizmu ustalania kursu walutowego

przewidzianego w art. 358 § 2 k.c., tj. przyjęcia na potrzeby wyliczeń średniego

kursu NBP (zob. np. wyroki: z 25 maja 2022 r., II CSKP 650/22, OSNC-ZD 2022,

nr 4, poz. 48; z 28 września 2022 r., II CSKP 412/22; z 31 stycznia 2023 r., II CSKP

1200/22; z 7 lutego 2023 r., II CSKP 1334/22; z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22;

z 17 marca 2023 r., II CSKP 924/22; z 5 kwietnia 2023 r., II CSKP 1477/22).

Roszczenie o zwrot spełnionego świadczenia (art. 410 k.c.) - jak

powszechnie się przyjmuje - ma w rozumieniu art. 455 k.c. charakter bezterminowy.

Staje się więc wymagalne niezwłocznie po wezwaniu banku do zwrotu spełnionego

świadczenia. Stanowisko to znajduje oparcie także w orzecznictwie Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który wyroku z 7 grudnia 2023 r., C-140/22,

mBank (Déclaration du consommateur), przyjął, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1

dyrektywy 93/13 stoją na przeszkodzie takiej wykładni sądowej prawa krajowego,

zgodnie z którą wykonywanie praw wynikających z dyrektywy jest uzależnione

od złożenia przez tego konsumenta przed sądem oświadczenia, w którym twierdzi

on, po pierwsze, że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego warunku,

po drugie, że jest świadomy tego, iż nieważność wspomnianego warunku pociąga

za sobą nieważność wspomnianej umowy, oraz konsekwencji uznania nieważności,

i po trzecie, że wyraża zgodę na uznanie tej umowy za nieważną (pkt 65).

Wprawdzie za wezwanie do zapłaty może zostać uznana reklamacja,

w której z powołaniem się na abuzywność klauzul przeliczeniowych konsument

zażądał zwrotu nienależnie pobranych, bliżej określonych kwot. Zgłoszenie

reklamacji, którą w świetle ustawy z 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji

I CSK 3103/25

6

przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu

Edukacji Finansowej jest „wystąpienie skierowane do podmiotu rynku finansowego

przez jego klienta, w którym klient zgłasza zastrzeżenia dotyczące usług

świadczonych przez podmiot rynku finansowego” nie kreuje jednak żadnego

roszczenia cywilnego, jeśli takie roszczenie nie powstało wcześniej, z uwagi na

zaistnienie okoliczności faktycznych, z którymi prawo materialne łączy konkretne

skutki (zob. postanowienie SN z 9 listopada 2021 r., V CSK 105/21).

W sprawie nie zachodzi również wskazywana przez skarżącego nieważność

postępowania.

Nieważność postępowania w rozumieniu art. 379 pkt 2 k.p.c. zachodzi, gdy

pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Istotne jest przy tym,

czy pełnomocnik był faktycznie umocowany do dokonywania czynności w sprawie.

W związku z tym nie jest pełnomocnikiem nienależycie umocowanym w rozumieniu

powołanego przepisu radca prawny wykonujący czynności procesowe w granicach

rzeczywistego umocowania, chociażby w złożonym do akt sprawy dokumencie

pełnomocnictwa określono jego węższy zakres (zob. wyrok SN z 22 października

2008 r., I UK 76/08, OSNAP 2010, nr 11-12, poz. 142). Co istotne, nienależyte

umocowanie pełnomocnika strony, w rozumieniu wskazanego przepisu, nie jest

równoznaczne z nienależytym wykazaniem tego umocowania (zob. wyrok SN

z 28 marca 2008 r., II PK 235/07, OSNAP 2009, nr 15-16, poz. 198).

Ponadto w orzecznictwie przyjmuje się, iż tylko ta strona, która korzysta

z pełnomocnictwa, może powołać się na nieważność postępowania z powodu

nieprawidłowości w udzieleniu pełnomocnictwa oraz tylko na korzyść tej strony

zarzut nieważności postępowania z powodu nienależytego umocowania jej

pełnomocnika podlega rozważeniu przez sąd z urzędu. Strona skarżąca nie może

zatem ani w apelacji, ani w skardze kasacyjnej podnieść skutecznie zarzutu

nieważności postępowania z powodu niewłaściwego umocowania pełnomocnika

strony przeciwnej (zob. np. postanowienie SN z 7 lipca 2011 r., II CSK 684/10).

Natomiast w zakresie dotyczącym składu Sądu drugiej instancji należy

wskazać, że powołanie sędziego sądu powszechnego na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.

I CSK 3103/25

7

o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw nie

jest okolicznością, która samodzielnie może prowadzić do przyjęcia,

że postępowanie z udziałem takiego sędziego jest dotknięte nieważnością

w rozumieniu art. 379 k.p.c. (zob. np. postanowienie SN z 27 czerwca 2024 r.,

I CSK 1185/24, i cytowane tam orzecznictwo Sądu Najwyższego). W wyroku z 24

marca 2026 r., C-521/21, TSUE jednoznacznie przesądził, że nieprawidłowość,

której dopuszczono się przy powołaniu sędziego, nie wystarczy sama w sobie, aby

stwierdzić, że sędzia ten nie jest niezawisły. Trybunał podkreślił konieczność

dokonania całościowej, zindywidualizowanej oceny wszystkich okoliczności

towarzyszących powołaniu oraz funkcjonowaniu danego sędziego, wykluczając tym

samym jakikolwiek automatyzm w tym zakresie (zob. postanowienie SN

z 22 kwietnia 2026 r., I CSK 605/26).

Skarżący nie przytoczył jakichkolwiek okoliczności (poza powołaniem przez

Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw), które mogłyby prowadzić do wniosku o istnieniu podstaw do sformułowania

wniosku o nieważności postępowania.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1

i 3 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat

za czynności adwokackie. Suma zwrotu kosztów została rozdzielona na powodów

w częściach równych zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 16 listopada 2023 r.,

III CZP 54/23 (OSNC 2024, nr 6, poz. 57).

(K.W.)

[SOP]