Testament holograficzny po rozwodzie w sporze o spadek. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Uczestniczka, J.J., wywiodła skargę kasacyjną od postanowienia Sądu

Okręgowego w Słupsku z 5 grudnia 2024 r., wydanego

w sprawie z wniosku P.D., E.J. i S.J. przy udziale pozostałych uczestników A.D. i

M.D. o stwierdzenie nabycia spadku.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżąca wskazała,

że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne związane ze sporządzeniem

testamentu holograficznego w warunkach ograniczonej swobody testowania

i odwołania testamentu notarialnego. Uczestniczka powołała się także na oczywistą

zasadność skargi polegającą na błędach Sądu drugiej instancji w zakresie

naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno przede

wszystkim być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.

postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia

SN: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r.,

III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). Konieczne jest przytoczenie

argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Skarżący powinien nie

tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub procesowego), którego dotyczy

zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu

I CSK 3111/26

3

wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla

merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob. m.in. postanowienia

SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, i z 9 lutego 2011 r., III SK 41/10).

Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdy dla przeciętnego

prawnika z samej treści skargi – bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań –

w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na

uwzględnienie z uwagi na kwalifikowany charakter naruszenia przepisów prawa.

Przyczyna przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, jaką jest jej oczywista

zasadność, może dotyczyć jedynie przepisów prawa niepodlegających różnej

wykładni i niepozostawiających sądowi swobody oceny. Chodzi przy tym o wykładnię

w oczywisty, dostrzegalny już prima facie sposób sprzeczną z jednolitą

i ugruntowaną wykładnią skonkretyzowanego przepisu, przyjmowaną

w orzecznictwie i nauce prawa (zob. m.in. postanowienia SN: z 21 maja 2025 r.,

I CSK 558/24; z 26 marca 2025 r., I CSK 3537/23; z 30 stycznia 2025 r.,

I CSK 3814/23; z 31 grudnia 2024 r., I CSK 1853/23; z 20 listopada 2024 r.,

I CSK 2892/23; z 14 września 2023 r., I CSK 518/23; z 27 lipca 2023 r.,

I CSK 5328/22).

Analiza skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że przesłanka

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie została spełniona. Uczestniczka pod pozorem

oczywistej zasadności w istocie pyta o trafność stanowiska Sądu Okręgowego

wyrażonego w związku z rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy. Przedstawiła

wyłącznie własne stanowisko, polemizując z niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciem

Sądu drugiej instancji.

Podstawami skargi kasacyjnej nie mogą być objęte zarzuty błędnych ustaleń

faktycznych i oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.), więc nie można z odwołaniem się

do nich kreować zagadnienia prawnego opartego na założeniu, że w rzeczywistości

miał miejsce stan faktyczny inny, niż ustalony przez sądy obu instancji, czyli inny, niż

stanowiący podstawę rozstrzygnięcia.

Nie jest rzeczą Sądu Najwyższego ustalanie stanu faktycznego

i dopuszczanie w sprawie nowych dowodów. Skarżąca błędnie traktują skargę

kasacyjną jako trzecią instancję odwoławczą. Znamienne, że sądy obu instancji

wyczerpująco i wnikliwie odniosły się do przeprowadzonych dowodów. Sądy

szczegółowo ustaliły stan faktyczny, kolejność sporządzanych testamentów przez

I CSK 3111/26

4

spadkodawcę, jego sytuację materialną jak również kontakty z rodziną. Nadto Sądy

w sposób wyczerpujący ustaliły okoliczności sporządzenia testamentu notarialnego

20 lutego 2008 r.. Odniosły się szczegółowo do rozwodu testatora z uczestniczką

i ich relacji po ustaniu małżeństwa. Ustalił okoliczności sporządzenia w dniu

20 września 2019 r. kolejnego – holograficznego – testamentu przez E.J.

Podkreślenia wymaga, że wywody zawarte w uzasadnieniu wniosku

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, sprowadzają się do polemiki

z zaskarżonym orzeczeniem, nie zaś wykazania, że przy jego ferowaniu popełniono

uchybienia w zakresie stosowania prawa, które miały charakter kwalifikowany i nie

podlegały różnym ocenom.

Uzasadnienie wniosku stanowi w istocie próbę zaangażowania Sądu

Najwyższego do kolejnej weryfikacji instancyjnej prawidłowości dokonania przez Sąd

drugiej instancji ustaleń faktycznych i oceny prawnej w sprawie, co nie jest celem

postępowania kasacyjnego i nie może skutecznie uzasadniać wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę przedsądu przewidzianą

w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy uznał, że nie ma innych przyczyn uzasadniających przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności w postaci nieważności

postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi do rozpoznania.

Uwzględniwszy charakter sprawy oraz sytuację materialną skarżącej,

stosownie do art. 102 k.p.c. w związku z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

odstąpił od obciążania uczestniczki J.J. kosztami postępowania na rzecz Skarbu

Państwa.

O wynagrodzeniu dla adwokata J.K. za pełnienie funkcji kuratora dla

częściowo ubezwłasnowolnionego wnioskodawcy S.J. orzeczono stosownie do § 1

ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie

określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez

kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej

(Dz. U. z 2018 r., poz. 526) w zw. z § 6 ust. 2 w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

I CSK 3111/26

5

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 215).

(P.H.)

[SOP]