Sąd Najwyższy nie przyjął skargi banku, bank zapłaci klientowi 5400 zł kosztów

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

I CSK 3117/24

2

Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi do rozpoznania w oparciu o drugą

spośród wymienionych przesłanek (omyłkowo powołując się również na art. 3989 §

1 pkt 1 k.p.c.).

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że

określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się

wykładni albo jego niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez

skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia SN: z

13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08 i z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07 - nie publ.).

Zdaniem skarżącej w niniejszej sprawie istnieje potrzeba wykładni: (1 art.

3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia

1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich; (2 art. 3851

§ 1 k.c. oraz art. 3 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13, jako wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów co do sposobu rozumienia tych przepisów; w uzasadnieniu

wniosku powołała się również na art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.

Prawo bankowe. Wątpliwości skarżącej odnosiły się w tym zakresie do: możliwości

dalszego wykonywania umowy kredytu we frankach szwajcarskich, w której już od

momentu jej zawarcia zastrzeżona jest możliwość spłaty rat kapitałowo-

odsetkowych i wypłaty kredytu bezpośrednio w tej walucie, po wyeliminowaniu z

niej, uznanych za abuzywne, klauzul przeliczeniowych; tego, czy klauzule

przeliczeniowe, których zastosowanie zgodnie z umową nie jest obligatoryjne dla

kredytobiorcy, mogą być uznane za naruszające interesy konsumentów i jako takie

za abuzywne, a w konsekwencji skutkować nieważnością umowy z tej przyczyny;

kwestii, czy umowa kredytu wyrażonego w walucie, w której zastrzeżono na rzecz

kredytobiorcy możliwość wypłaty i spłaty kredytu w walucie kredytowania z

jednoczesnym umożliwieniem mu wypłaty i spłaty kredytu w innej walucie niż

waluta produktu kredytowego, jest umową kredytu czysto walutowego.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że klauzule

kształtujące mechanizm indeksacji, zastrzeżone w umowie kredytu złotowego

I CSK 3117/24

3

indeksowanego do waluty obcej (denominowanego w walucie obcej), określają

główne świadczenie kredytobiorcy (zob. np. wyrok SN z 11 grudnia 2019 r., V CSK

382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20). Pogląd ten uwzględnia stanowisko

Trybunału Sprawiedliwości UE podkreślające, że za postanowienia umowne

mieszczące się w pojęciu „głównego przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2

dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych

warunków w umowach konsumenckich należy uważać te, które określają

podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu

charakteryzują tę umowę (zob. wyroki: z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler i

Káslerné Rábai, pkt 49-50; z 26 lutego 2015 r., C-143/13, Matei, pkt 54; z 23

kwietnia 2015 r., C-96/14, Van Hove, pkt 33; z 20 września 2017 r., C-186/16,

Andriciuc i in., pkt 35). Za takie uznawane są klauzule indeksacyjne

(waloryzacyjne), jak i postanowienia odnoszące się do ustalonego w walucie obcej

mechanizmu waloryzacji świadczeń (określane niekiedy jako „klauzule ryzyka

walutowego”), które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy – konsumenta ryzykiem

zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob.

wyroki TSUE: z 20 września 2018 r., C-51/17, OTP Bank i OTP Faktoring, pkt 68; z

14 marca 2019 r., C-118/17, Dunai, pkt 48; z 3 października 2019 r., C-260/18,

Dziubak, pkt 44). Klauzule waloryzacyjne, które nie zostały wyrażone w umowie

kredytu w sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod kątem spełnienia

przesłanek z art. 3851 § 1 k.c. Przyjmuje się przy tym, że wymaganie wyrażenia

warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem nakazuje, aby umowa

przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego

odnosi się ów warunek, a także, w zależności od przypadku, związek między tym

mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach, tak aby

konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe

kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne. Sąd

Najwyższy wyjaśnił, że postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno

zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu,

jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować

kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych (zob.

np. wyrok z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134);

I CSK 3117/24

4

kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi

obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sprzeczność z dobrymi obyczajami i

naruszenie interesów konsumenta polega w tym przypadku na uzależnieniu

wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od

swobodnej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili

jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych

spłacanych rat, służy określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Takie

postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut,

są nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego działania banku; obarczają

kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron.

Są one niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy (banku)

w ustaleniu kursu jest pełna, czy w jakiś sposób ograniczona, np. w razie

wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego z

wykorzystaniem obiektywnych kryteriów.

Abuzywne klauzule indeksacyjne są od początku, z mocy samego prawa,

dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że następczo udzieli

on świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci ich

skuteczność z mocą wsteczną (zob. uchwała składu siedmiu sędziów SN – zasada

prawna – z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56).

Wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu

indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki

oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym

przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i

charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy

kredytu. Oznacza to z kolei, że bez tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o

charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za

opowiedzeniem się o jej nieważności (zob. wyrok SN z 11 grudnia 2019 r., V CSK

382/18, OSNC-ZD B/2021, poz. 20).

Wyeliminowanie abuzywnych klauzul przeliczeniowych nie prowadzi do

utrzymania w mocy kredytu indeksowanego kursem CHF jako kredytu złotowego

oprocentowanego według stawki LIBOR. Brak także podstaw do zastąpienia stawki

oprocentowania LIBOR stawką WIBOR (zob. wyroki SN: z 10 maja 2022 r., II CSKP

I CSK 3117/24

5

285/22, OSNC-ZD D/2022, poz. 45; z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, nie publ.).

W razie stwierdzenia abuzywności klauzuli ryzyka walutowego i klauzul

przeliczeniowych utrzymanie umowy nie jest możliwe z prawnego punktu widzenia.

Jest tak zwłaszcza wówczas, gdy unieważnienie tych klauzul doprowadziłoby nie

tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale

również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio

związane z indeksacją kredytu do waluty. W konsekwencji art. 6 ust. 1 dyrektywy

93/13 nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu

nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do

waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio

powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem

krajowym, że umowa ta nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego

powodu, iż ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego jej

przedmiotu (zob. wyroki TSUE: z 14 marca 2019 r., C-118/17, pkt 52; z 5 czerwca

2019 r., C-38/17, HS, pkt 43; z 3 października 2019 r., C-260/18, pkt 44 i 45; także

postanowienie SN z 24 listopada 2022 r., I CSK 3127/22, nie publ.).

Modelowym kredytem walutowym jest tylko kredyt, w którym kwota kredytu

jest wyrażona w umowie w walucie obcej i w takiej walucie jest wypłacana

kredytobiorcy, który dokonuje spłaty kredytu też w tej walucie. Do umów

mieszanych, tj. zawierających elementy kredytu walutowego i kredytu

denominowanego w walucie obcej, zastosowanie znajdują normy powołane przez

skarżącą, jeśli umowy te zawierają postanowienia dotyczące klauzul

przeliczeniowych podlegających ocenie przez pryzmat przepisów dotyczących

nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (wyroki SN z 6 września 2024

r., II CSKP 690/23 i z 3 grudnia 2024 r., II CSKP 2316/22 nie publ., zob. także

postanowienie SN z 30 stycznia 2025 r., I CSK 2357/24, nie publ.).

Mając powyższe na uwadze nie można przyjąć, że przesłanka przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania została w sposób właściwy wykazana.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).

I CSK 3117/24

6

Grzegorz Misiurek

(A.T.)

[SOP]