Kredytobiorcy z kredytu indeksowanego do waluty obcej. SN nie przyjął skargi banku

I CSK 3138/25

2

W związku ze skargą kasacyjną pozwanego Bank S.A. w W. od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 27 maja 2025 r. Sąd Najwyższy zważył, co

następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakteru skargi

kasacyjnej (zob. np. postanowienia SN: z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18;

z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 43/21; z 25 sierpnia 2021 r., II CSK 216/21; z 23 maja

2024 r., I CSK 364/24). Wskazano m.in., że skarga kasacyjna została

ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny

środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez

zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni,

a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu

dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny

środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej

instancji sądowej.

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja

tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem

Najwyższym jest ograniczony – co należy podkreślić – wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej

oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek,

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.

I CSK 3138/25

3

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł

na przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Przesłanka ta nie została

jednak spełniona.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Odwołanie się do tej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga – jak wynika z orzecznictwa Sądu

Najwyższego – sformułowania tego zagadnienia z przytoczeniem wiążących się

z nim konkretnych przepisów prawnych oraz przedstawienia argumentów

świadczących o rozbieżnych ocenach prawnych (zob. np. postanowienia SN:

z 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05; z 25 maja 2021 r., II CSK 96/21; z 20 sierpnia

2024 r., I CSK 981/24). Ponadto, w judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się

pogląd, że wskazanie przyczyny określonej w powołanym przepisie nakłada na

skarżącego obowiązek przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym

wraz z argumentami prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że

nie zostało ono rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie

go ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także

innych podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Nie może mieć

charakteru kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi

odnośnie do kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej

zaskarżonego orzeczenia (zob. m.in. postanowienia SN: z 11 stycznia 2002 r.,

III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151; z 30 kwietnia 2015 r., V CSK 598/14;

z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 720/20). Występowanie w sprawie istotnego

zagadnienia prawnego w zasadzie powinno spełniać wymagania stawiane

zapytaniu przedstawianego przez sąd drugiej instancji w razie powstania

poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c.), których nie można rozwiązać za

pomocą powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (zob. np. postanowienia SN:

z 24 października 2012 r., I PK 129/12; z 8 maja 2015 r., III CZP 16/15).

Występowania istotnego zagadnienia prawnego skarżący upatrywał

w konieczności udzielenia odpowiedzi na pytania: (1) czy osoba fizyczna,

zawierająca długoterminowe zobowiązanie kredytowe, która wprawdzie w chwili

zawierania spornej umowy kredytu hipotecznego przeznaczonego na cele

I CSK 3138/25

4

mieszkaniowe nie wskazywała, że środki pochodzące z tej umowy zostaną

przeznaczone na cele związane z prowadzoną działalnością gospodarczą lub cel

zarobkowy/inwestycyjny, a nie na zaspokajanie podstawowych potrzeb

mieszkaniowych, po zawarciu umowy wykorzystywała środki pochodzące z kredytu

na cele związane z prowadzoną działalnością gospodarczą lub cel zarobkowy

(działalność nierejestrowaną), posiada w ramach przedmiotowej umowy status

konsumenta; (2) czy sąd orzekający może zastąpić postanowienie abuzywne,

kursem rynkowym (obiektywnym kursem średnim NBP) lub zastosować przepis

dyspozytywny z art 358 § 2 k.c., z uwagi na fakt, że przepis ten stanowi normę

prawną, która może znaleźć zastosowanie w sprawie, a sąd powinien podjąć

wszelkie działania prowadzące do przywrócenia równowagi kontraktowej stron?”.

Odnośnie do pierwszego z zagadnień to przypomnieć należy, że zgodnie

z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące

ustalenia faktów lub oceny dowodów. Sąd Najwyższy jest bowiem związany

ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia

(art. 39813 § 2 in fine k.p.c.). Sąd drugiej instancji wyjaśnił, że skarżący nie

zanegował ustalonych przez Sąd Okręgowy okoliczności związanych z celem

zawarcia spornej umowy i ewentualnym jej związkiem z działalnością gospodarczą

lub zawodową powoda Z.Z. oraz jego syna S.Z.. Według przedstawionego wydruku

z CEiDG powód prowadził wówczas działalność gospodarczą w przedmiocie usług

ogrodniczych. To, że jako miejsce wykonywania działalności gospodarczej wskazał

adres kredytowanej nieruchomości, nie oznacza, iż umowa kredytu miała związek z

tą działalnością. Regulacje dotyczące ewidencji i sposób jej prowadzenia nie

przewidują przypadku, w którym dana działalność może nie mieć stałego miejsca

jej wykonywania. W praktyce istnieje wiele rodzajów działalności, które mogą nie

być wykonywane stale w jednym miejscu, lecz wiązać się z pracą wyłącznie w tzw.

terenie. Brak stałego faktycznego miejsca wykonywania działalności nie zwalnia

natomiast przedsiębiorcy z obowiązku wskazania adresu w ewidencji. Wskazanie to

– zdaniem Sądu Apelacyjnego – nie dowodzi tego, że przedsiębiorca faktycznie

wykorzystuje daną nieruchomość w swej działalności. Z zeznań powodów wynikało,

że kredytowana nieruchomość była wykorzystywana jedynie do zaspokojenia ich

potrzeb mieszkaniowych, a działalność prowadzona przez Z.Z. była wykonywana

I CSK 3138/25

5

na posesjach klientów, co mając na uwadze przedmiot tej działalności, jest

twierdzeniem logicznym i zgodnym z doświadczeniem życiowym. W sprawie nie

było żadnych dowodów, z których wynikałaby odmienna okoliczność. Podobnie

należy ocenić zarzut odnoszący się do działalności prowadzonej przez S.Z., który

zaczął jej prowadzenie dopiero w 2019 r., a więc 12 lat po zawarciu umowy. Sąd

Apelacyjny zatem jednoznacznie stwierdził, że w odniesieniu do przedmiotowej

umowy powodowie byli konsumentami w rozumieniu art. 221 k.c., czego w oparciu

o ustalony stan faktyczny nie sposób kwestionować.

Pierwsze zagadnienie nie dotyczyło więc problemu, który upoważniałby

do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Jeżeli chodzi natomiast o drugie

zagadnienie, to jak wielokrotnie wyjaśniono w orzecznictwie, nie jest możliwe

„utrzymanie umowy”, zwłaszcza wówczas, gdy wyeliminowanie abuzywnych klauzul

umownych doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz

różnic kursów walutowych, ale również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka

kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego

kredytu do waluty. W konsekwencji art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia

5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich

(dalej: „dyrektywa 93/13”) nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy,

po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu

indeksowanego do waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej

bezpośrednio powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z

prawem krajowym, że ta umowa nie może nadal obowiązywać bez takich

warunków z tego powodu, iż ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru

głównego przedmiotu umowy (zob. np. wyroki TSUE: z 14 marca 2019 r., C-118/17;

z 5 czerwca 2019 r., C-38/17, HS; z 3 października 2019 r., C-260/18; wyroki SN

z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/19, i wyrok SN z 29 maja 2024 r., II CSKP

1048/23).

Powyższe kwestie zostały przesądzone w wyroku Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej z 8 września 2022 r. (C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P. i B.M.).

Wskazano w nim, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy

interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu,

zgodnie z którym sąd krajowy może stwierdzić nieuczciwy charakter nie całości

I CSK 3138/25

6

warunku umowy zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, lecz jedynie

elementów tego warunku, które nadają mu nieuczciwy charakter, w związku z czym

warunek ten pozostaje, po usunięciu takich elementów, częściowo skuteczny, jeżeli

takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku, który ma wpływ

na jego istotę, czego zweryfikowanie należy do sądu odsyłającego (pkt 64).

Odwołując się do swojego dotychczasowego dorobku orzeczniczego, Trybunał

odkreślił, że możliwość zastąpienia nieuczciwego postanowienia umownego

przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym ma charakter wyjątkowy

i jest ograniczona do przypadków, w których usunięcie nieuczciwego postanowienia

umownego zobowiązywałoby sąd do unieważnienia umowy jako całości, narażając

tym samym konsumenta na szczególnie szkodliwe skutki, tak że ten ostatni

zostałby tym ukarany (pkt 67, 71). W razie możliwości stwierdzenia nieważności

sąd krajowy nie może zastąpić nieuczciwych warunków (klauzul abuzywnych)

przepisem krajowym o charakterze dyspozytywnym (pkt 68) czy ogólnym (pkt 77),

przy czym kluczowe znaczenie ma wola wyrażona przez konsumenta (pkt 74, 78).

Trybunał podkreślił niedopuszczalność sądowej modyfikacji treści postanowienia

nieuczciwego w drodze wykładni sądowej (pkt 79-80). Generalnie zatem

w omawianej sytuacji sąd powinien stwierdzić nieważność umowy, jeżeli

konsument został poinformowany o skutkach takiego rozstrzygnięcia i wyraził na to

zgodę, chyba że wywołałoby ono dla niego szczególnie negatywne skutki.

Rozważania te pozostają zgodne z uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej

SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), zgodnie

z którą m.in. w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, iż miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie

kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

Skarżący natomiast zdaje się nie zauważył przy tym postanowienia

Trybunału Sprawiedliwości UE z 9 stycznia 2024 r. C-658/22, w którym uznano

I CSK 3138/25

7

za oczywiście możliwe orzekanie w takiej sprawie, jak objęta sygn. akt III CZP

25/22, przez Sąd Najwyższy w składzie z udziałem sędziów powołanych od 2018 r.

O niemożności zastąpienia abuzywnego postanowienia przepisem ustawy

Sąd Najwyższy wypowiedział się szeroko również m.in. w wyrokach z 17 marca

2022 r., II CSKP 474/22, czy z 19 maja 2022 r., II CSKP 797/22.

Z powyższych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności,

które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.

Tomasz Szanciło

[P.L.]

[SOP]