Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej pozwanego wspólnika w sporze o zapłatę

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten

odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od

orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania

sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w

zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w

skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o

I CSK 3148/25

2

charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod

kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania pozwany T.P.

powołał się na nieważność postępowania przed Sądem a quo (art. 379 pkt 4 k.p.c.)

w związku z tym, że zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego został wydany w

składzie z udziałem sędzi powołanej do pełnienia urzędu na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz.

3, dalej – „ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r.”), która to nowelizacja doprowadziła do

upolitycznienia Krajowej Rady Sądownictwa i niespełniania wymagań wskazanych

w przepisach Konstytucji RP. Wskazał również na występowanie w sprawie

istotnych zagadnień prawnych, związanych z wpływem na bieg postępowania

cywilnego w niniejszej sprawie postępowania karnego warunkującego

odpowiedzialność pozwanego jako wspólnika spółki cywilnej (art. 177 § 1 pkt 1 i 4

k.p.c.) oraz dopuszczalnością orzekania przez sąd ponad żądanie pozwu (art. 321

§ 1 k.p.c.).

W uchwale składu połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-

4110-1/20, OSNC 2020, nr 4, poz. 34, mając na względzie szczególne,

konstytucyjne i ustrojowe właściwości Sądu Najwyższego oraz wymagania

stawiane do objęcia urzędu w tym Sądzie, potrzebę zapewnienia niezależności

Sądu Najwyższego od władzy politycznej, a także kształt i przebieg postępowań

nominacyjnych do pełnienia urzędu w Sądzie Najwyższym, które toczyły się po

wejściu w życie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., Sąd Najwyższy uznał, że

sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c.

zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd

sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami powołanej ustawy. Stanowiska tego

nie uznano natomiast za uzasadnione w odniesieniu do sędziów sądów

powszechnych. W tym przypadku, zgodnie z tezą uchwały, sprzeczność składu

sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi, gdy w

składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie

I CSK 3148/25

3

powszechnym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., jeżeli zarazem wadliwość

procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia

standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji, art.

47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Karta) oraz art. 6 ust. 1 Konwencji

o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (EKPCz). Nieważność

postępowania w tym przypadku nie ma zatem automatycznego charakteru, jest

natomiast uwarunkowana oceną, czy wadliwość procesu powołania prowadzi, w

konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i

bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 47 Karty i art. 6 EKPCz.

Rozważana uchwała, zgodnie z art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

Sądzie Najwyższym (jedn. tekst: Dz. U. z 2024 r., poz. 622, dalej – u.SN), uzyskała

status zasady prawnej, a Sąd Najwyższy nie odstąpił od niej w przepisanym trybie

(art. 88 u.SN). Sąd Najwyższy pozostaje tym samym związany wyrażonym w niej

stanowiskiem, mimo wydanego w późniejszym czasie wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61 (zob. w

tym zakresie np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2022 r., III

CO 6/22 i III CO 37/22 oraz wskazaną tam argumentację, a także postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 25 września 2023 r., III KZ 36/23 i z dnia 18 października

2023 r., I KO 33/230).

Stanowisko, według którego kwestia sprzeczności składu orzekającego z

przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c., gdy w składzie sądu bierze

udział osoba powołana do pełnienia urzędu sędziego w sądzie powszechnym na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, której sposób wyboru pozbawiał ten organ

przymiotu niezależności, wymaga zbadania, czy wadliwość procesu powołania

prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i

bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 47 Karty i art. 6 ust. 1

EKPCz, zostało utrzymane także w późniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego

(por. odpowiednio motywy uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, nr 6, poz. 22, w której tezie

stwierdzono m.in, że brak podstaw do przyjęcia, iż każdy sędzia sądu

powszechnego, który uzyskał nominację w następstwie uczestnictwa w konkursie

I CSK 3148/25

4

przed Krajową Radą Sądownictwa po dniu 17 stycznia 2018 r., nie spełnia

minimalnego standardu bezstronności i każdorazowo sąd z jego udziałem jest

nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., a także uchwała

Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNP 2022, nr 10, poz.

95) i znalazło odzwierciedlenie w późniejszej judykaturze Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z dnia 24 marca 2026 r., C-521/21, MJ przeciwko AA).

W tym kontekście we wniosku nie powołano argumentów, które stwarzałyby

wystarczającą podstawę do przyjęcia, że w związku z okolicznościami

towarzyszącymi powołaniu do pełnienia urzędu sędziego zasiadającego w składzie

Sądu wydającego zaskarżony wyrok, doszło – w okolicznościach sprawy

rozstrzygniętej zaskarżonym wyrokiem – do naruszenia standardu niezawisłości i

bezstronności sądu. Na znaczenie wskazania takich okoliczności wskazuje się w

orzecznictwie Sądu Najwyższego, podnosząc, że w rozważanej sytuacji do

stwierdzenia bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k. bądź sprzeczności składu orzekającego z przepisami prawa w rozumieniu art.

379 pkt 4 k.p.c. muszą – zgodnie z uchwałą składu połączonych izb Sądu

Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. – zachodzić okoliczności, które świadczą o

naruszeniu standardów niezawisłości i bezstronności w konkretnej sprawie (por. np.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2023 r., III USKP 1/22 i postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2021 r., I KK 28/21, z dnia 28 kwietnia 2021 r.,

IV CZ 5/21, z dnia 9 czerwca 2021 r., I PSK 38/21, z dnia 14 lipca 2022 r., I CSK

1346/22, z dnia 25 stycznia 2023 r., I PSK 22/22 i z dnia 28 czerwca 2023 r., I PSK

47/22).

Mimo wagi i systemowej natury problemu, nie można było tym samym

uznać, aby pozwany wykazał twierdzoną przyczynę kasacyjną. Nie bez znaczenia

jest także okoliczność, akcentowana również w judykaturze Sądu Najwyższego, że

zaskarżony wyrok zapadł na rozprawie, a z materiału sprawy nie wynikało, iżby

skarżący podnosił ex ante zastrzeżenia co do prawidłowości składu orzekającego

Sądu Apelacyjnego wydającego zaskarżony wyrok (por. co do wagi tej okoliczności

m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2025 r., II CSKP 289/23, z dnia 24

kwietnia 2025 r., II CSKP 1717/22 i z dnia 26 czerwca 2015 r., II CSKP 955/24, a

I CSK 3148/25

5

także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2025 r., V KK 77/25).

Także przedmiot sprawy nie uzasadniał, iżby mogła ona cieszyć się szczególnym

zainteresowaniem ze strony organów władzy politycznej bądź dotykać interesów

Skarbu Państwa.

W pozostałym zakresie wniosek stanowił w istocie rzeczy przyobleczoną w

formę kazuistycznie sformułowanych pytań polemikę ze stanowiskiem Sądu

Apelacyjnego, w której skarżący podważał oddalenie złożonego na etapie

postępowania apelacyjnego wniosku o zawieszenie postępowania, jak również

wywodził, że Sąd Apelacyjny orzekł ponad żądanie. Wywody te nie stwarzały

podstaw, aby przyjąć, że w sprawie rozstrzygniętej zaskarżonym wyrokiem

wystąpiły istotne zagadnienia prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.;

kwestie poruszane we wniosku odnosiły się ściśle do okoliczności sprawy, w której

wydano zaskarżony wyrok, w treści wniosku nie wyjaśniono, dlaczego ich

rozstrzygnięcie mogłoby przyczyniać się do realizacji publicznoprawnej,

ponadindywidualnej funkcji skargi kasacyjnej, nie wskazano alternatywnych

kierunków rozstrzygnięcia powołanych problemów, jak również nie uzasadniono,

dlaczego ich rozstrzygnięcie nie jest możliwe przy wykorzystaniu dotychczasowego

dorobku judykatury i nauki, jak również z czego wynika ich precedensowy

charakter.

Ubocznie należało zauważyć, że objęty podstawami kasacyjnymi art. 321

k.p.c. może zostać naruszony przez sąd drugiej instancji wtedy, gdy sąd ten

samodzielnie zasądzi plus, względnie orzeknie o aliud, inaczej mówiąc, gdy sąd

drugiej instancji - z zastrzeżeniem dopuszczalnej zmiany żądania (art. 383 k.p.c.) -

orzekłby o przedmiocie, który nie był objęty żądaniem w postępowaniu

pierwszoinstancyjnym lub co do roszczenia nieopartego na podstawie faktycznej

wskazanej przez powoda do chwili zamknięcia rozprawy przed sądem pierwszej

instancji (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 31 sierpnia 2018 r., I CSK

552/17, z dnia 24 kwietnia 2018 r., V CSK 425/17, OSP 2021, nr 3, poz. 16, z dnia

9 lipca 2021 r., V CSKP 24/21 i z dnia 14 grudnia 2022 r., III PSKP 88/21). W

okolicznościach sprawy sytuacja taka nie miała miejsca, ponieważ zaskarżonym

wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację. Zarzut naruszenia art. 321 k.p.c. był

natomiast w istocie skierowany do wyroku Sądu Okręgowego. Rozważana

I CSK 3148/25

6

podstawa kasacyjna została zatem wadliwie skonstruowana, skutkiem czego

zarzucana nieprawidłowość pozostawała poza granicami kognicji Sądu

Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym (por. w tym kontekście np. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 28 marca 2018 r., IV CSK 317/17 i z dnia 24 kwietnia 2018

r., V CSK 425/17).

Należało tym samym odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

Paweł Grzegorczyk

(K.G.)

[a.ł]