SN odmówił przyjęcia skargi wnioskodawcy w sporze o dział spadku

Postanowieniem z 31 lipca 2023 r. Sąd Okręgowy w Suwałkach w sprawie

z wniosku J.B. z udziałem P.B. i A.B. o dział spadku po M.B. i A.B.1, na skutek

apelacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowego w Suwałkach z 29

marca 2023 r., oddalił apelację (pkt I) oraz zasądził od wnioskodawcy na rzecz

uczestników postępowania A.B. i P.B. solidarnie kwotę 2700 zł tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym wraz z odsetkami

ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się rozstrzygnięcia w

przedmiocie kosztów do dnia zapłaty (pkt II).

I CSK 3158/25

2

Wnioskodawca J.B. wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu drugiej

instancji, zaskarżając to postanowienie w całości i wnosząc o jego uchylenie i

przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania z

pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący wskazał, że wniesiona przez niego skarga kasacyjna ma być oczywiście

uzasadniona.

Uczestnicy postępowania złożyli odpowiedź na skargę kasacyjną, w której

wnieśli o jej oddalenie oraz o zasądzenie od wnioskodawcy na swoją rzecz zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według

norm przepisanych.

Uczestnik A.B. zmarł […] 2023 r. i po jego śmierci postępowanie kasacyjne

było prowadzone z udziałem jego następców prawnych: K.B., P.B., K.B.1, K.B.2,

I.K., A.C. i W.B.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wnioskodawcy nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, a zarazem

kwalifikowanym pismem procesowym o ściśle określonej przez ustawę treści. Sąd

Najwyższy, rozpoznając ten nadzwyczajny środek zaskarżenia, nie jest trzecią

instancją sądową, lecz działa w interesie publicznym (postanowienie SN

z 27 stycznia 2009 r., V CSK 358/08), na rzecz państwa jako dobra wspólnego

(postanowienie SN z 11 lutego 2009 r., V CSK 388/08), jakkolwiek oczywiście nie

oznacza to braku indywidualnego interesu skarżącego w rozpoznaniu

nadzwyczajnego środka zaskarżenia, a w konsekwencji także weryfikacji tego

interesu (gravamen). Jednak przede wszystkim skarga kasacyjna ma służyć

ochronie prawidłowego wykonywania prawa oraz jego jednolitej wykładni. Interes

prywatny uwzględnia zaś tylko na tyle, na ile może się on stać podłożem

zaspokojenia interesu ogólnego (zob. aktualne wciąż uwagi w postanowieniu SN

z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99).

I CSK 3158/25

3

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy przewidziana

w art. 3989 k.p.c. instytucja tzw. przedsądu, w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem

Najwyższym jest ograniczony - co należy podkreślić - wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej

oceny skargi kasacyjnej (postanowienie SN z 12 marca 2024 r., I CSK 254/23).

Na etapie przedsądu Sąd Najwyższy ocenia wyłącznie wniosek o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz jego uzasadnienie. Wniosek ten stanowi

element konstrukcyjny skargi odrębny od podstaw skargi i ich uzasadnienia, które

są oceniane dopiero, gdy skarga kasacyjna zostanie przyjęta do rozpoznania.

Dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne jest zawarcie

w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania,

zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do wskazanych w art.

3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z nich występują

w sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego (postanowienie SN

z 17 czerwca 2021 r., IV CSK 1/21).

Jako przyczynę kasacyjną mającą uzasadniać przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania skarżący wskazał jej oczywistą zasadność.

Na tle tej przesłanki w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że nie

każde naruszenie prawa, nawet oczywiste, przesądza o zasadności skargi

kasacyjnej (zob. postanowienia SN: z 15 lutego 2007 r., V CSK 485/06; z 3 marca

2020 r., V CSK 75/19). Sam zarzut naruszenia, nawet oczywistego, określonego

przepisu prawa nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona, bowiem mimo takiego naruszenia prawa, orzeczenie może być

prawidłowe (postanowienia SN: z 10 stycznia 2003 r. V CZ 187/02, OSNC 2004, nr

3, poz. 49; z 6 listopada 2020 r., III CSK 110/20). Przesłanka „oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej" nie odpowiada bowiem w pełni przesłance

„oczywistego naruszenia prawa" przez wydanie zaskarżonego orzeczenia

(postanowienie SN z 20 lutego 2008 r., V CSK 512/07).

Na gruncie przedmiotowej przesłanki chodzi o szczególne, kwalifikowane,

wręcz rażące wypadki naruszenia prawa przez sąd drugiej instancji (nie zaś sąd

I CSK 3158/25

4

a quo, bowiem skarga kasacyjna nie przysługuje od orzeczeń sądu pierwszej

instancji), bez wnikliwego wgłębiania się w merytoryczną analizę trafności

orzeczenia (postanowienia SN: z 10 stycznia 2003 r. V CZ 187/02, OSNC 2004, nr

3,poz.49; z 7 października 2010 r., I CSK 189/10; z 28 lipca 2011 r., I CSK 77/11), o

wyraźny i istotny błąd z zakresu prawa procesowego lub materialnego, który może

mieć wpływ na wynik sprawy (postanowienie SN z 26 kwietnia 2012 r., II CSK

640/11).

Skarżący upatruje oczywistej zasadności skargi w tym, że Sąd drugiej

instancji błędnie, w ocenie wnioskodawcy, nie uznał umowy dożywocia zawartej

pomiędzy uczestnikiem postępowania P.B. a spadkodawcą M.B. za mającą

charakter pozorny.

Argumenty sformułowane przez skarżącego nie pozwalają przyjąć, że

wniesiona przez niego skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Wywód

zawarty w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ma

w dużej mierze charakter teoretyczny i sprowadza się do zaprezentowania przez

wnioskodawcę w sposób abstrakcyjny, w jaki sposób należy wykładać art. 83 § 1

k.c. Ponadto, w sposób nieuzasadniony skarżący wskazywał, że Sąd odwoławczy,

oceniając ważność umowy dożywocia zawartej pomiędzy M.B. a P.B., powinien

uwzględnić, że spadkodawca M.B. pobrał z rachunku bankowego wnioskodawcy

łączną kwotę w wysokości 95 560 zł, przeznaczając te środki, za zgodą

wnioskodawcy, na pokrycie kosztów utrzymania siebie i matki A.B. Fakt pobrania

tych środków nie został bowiem ustalony przez Sąd odwoławczy. Sąd pierwszej

instancji w uzasadnieniu wyroku wyraźnie podkreślił, że uznał za niewiarygodne

zeznania wnioskodawcy, w których wskazywał on, że udzielał pomocy bratu M.B.,

który miał mieć dostęp do jego rachunku bankowego a ocena tych zeznań nie

została przez wnioskodawcę skutecznie zakwestionowana w postępowaniu

apelacyjnym.

Ponadto, Sąd drugiej instancji dokonując oceny ważności umowy dożywocia

uwzględnił fakt korzystania przez M.B. ze wsparcia opieki społecznej. Sąd wskazał,

że treść decyzji administracyjnych przyznających specjalistyczną pomoc społeczną

M.B. i A.B.1 nie pozwala na odebranie mocy dowodowej zeznaniom świadków, na

I CSK 3158/25

5

podstawie których Sąd pierwszej instancji ustalił, że P.B. wywiązywał się z

obowiązków wynikających z umowy dożywocia. Sąd odwoławczy zwrócił również

uwagę, że pomoc społeczna została udzielona M.B. i A.B.1 z racji ich dysfunkcji

psychicznych, konieczności pomocy w codziennym funkcjonowaniu i to w

ograniczonym, godzinowym wymiarze. W konsekwencji Sąd doszedł do

przekonania, że nie sposób na podstawie dokumentacji wytworzonej przez

właściwy organ pomocy opieki społecznej wyprowadzić wniosku o braku

zainteresowania losem M.B i A.B. ze strony rodziny, czy niezaspokojeniu ich

usprawiedliwionych potrzeb życiowych.

Podsumowując, w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie przedstawiono argumentów, które pozwalałaby uznać, że Sąd

odwoławczy dopuścił się naruszenia art. 83 § 1 k.c. i to w stopniu prowadzącym do

uznania wniesionej przez wnioskodawcę skargi kasacyjnej za oczywiście

uzasadnioną.

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego

orzeczono na podstawie art. 520 § 1 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 391 § 1 w zw.

z art. 39821 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Kamil Zaradkiewicz

[M.O.]

[SOP]