Spór o stwierdzenie zasiedzenie,. Sąd zasądził

Postanowieniem z 19 marca 2024 r. Sąd Okręgowy w Kielcach oddalił

apelację wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowego w Busku-Zdroju z 31

lipca 2023 r., którym Sąd oddalił wniosek o stwierdzenie zasiedzenia

nieruchomości.

Wnioskodawca złożył skargę kasacyjną od postanowienia Sądu

Okręgowego, zaskarżając je w całości. Wskazał, że w sprawie występują istotne

I CSK 3193/24

2

zagadnienia prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.). Pierwsze z zagadnień dotyczy –

zdaniem skarżącego – rozkładu ciężaru dowodu przy obalaniu domniemania

posiadania samoistnego wynikającego z art. 339 k.c. Jak twierdzi skarżący,

obalenie domniemania samoistnego jest obowiązkiem strony, która sprzeciwia się

stwierdzeniu zasiedzenia. W ramach drugiego zagadnienia skarżący pyta

natomiast, czy niepodejmowanie przez właścicieli nieruchomości przez okres

kilkudziesięciu lat kroków faktycznych i prawnych zmierzających do usunięcia

uciążliwego lokatora (nadużywającego alkoholu, nieposiadającego stałego

zatrudnienia, uszkadzającego nieruchomość) nie uzasadnia dorozumianego

przyznania przez właścicieli nieruchomości samoistnego charakteru posiadania

nieruchomości przez tego lokatora.

Ponadto skarżący wniósł o nieobciążanie go kosztami postępowania

kasacyjnego z uwagi na jego trudną sytuację majątkową, rodzinną i zdrowotną.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestniczka P.S. wniosła m.in. o

odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania oraz zasądzenie od wnioskodawcy na jej

rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Skarga kasacyjna stanowi

nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, którego celem jest

ochrona interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa, usunięcie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu

dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych. Ograniczenie przesłanek do

czterech ma zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nastąpi

jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane te funkcje, a skarga

kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

Powołanie się na istotne zagadnienie prawne wymaga sformułowania

problemu prawnego i wykazania, że ma on precedensowy charakter oraz

I CSK 3193/24

3

znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten powinien odnosić się do konkretnych

przepisów prawa i zostać ujęty w sposób abstrakcyjny, a zarazem wiązać się

z rozpoznawaną sprawą (zob. m.in. postanowienia SN: z 13 lipca 2007 r., III CSK

180/07; z 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14;

z 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, i z 6 lutego 2026 r., I CSK 719/25).

Przedstawionych przez skarżącego zagadnień prawnych nie można uznać

za istotne. Pierwsze z nich nie ma precedensowego charakteru, a ustosunkowanie

się przez Sąd Najwyższy do tak ogólnie sformułowanego problemu nie miałoby

znaczenia dla rozpoznawanej sprawy. W niniejszej sprawie Sądy obu instancji

doszły bowiem do wniosku, że skarżący korzystał z części nieruchomości w ramach

nieodpłatnego użyczenia, a zatem był posiadaczem zależnym. W orzecznictwie

Sądu Najwyższego przyjmuje się, że ustalenie dysponowanie nieruchomością na

podstawie stosunków prawnych oddających ją w posiadanie zależne obala

domniemanie samoistności posiadania z art. 339 k.c. W tym przypadku zmiana

charakteru posiadania wymaga wykazania przez posiadacza, że jego władztwo nad

rzeczą oderwało się od zakresu przekazanych mu uprawnień i stało się

posiadaniem samoistnym, właścicielskim, niezależnym od istniejących stosunków

umownych, a zmiana charakteru władztwa była dostrzegalna dla właściciela

nieruchomości (zob. postanowienia SN: z 4 kwietnia 2012 r., I CSK 360/11; z 11

października 2013 r., I CSK 5/13, i z 14 stycznia 2025 r., I CSK 498/24). Takiej

zmiany nie stwierdzono w ramach przyjętych ustaleń faktycznych.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślano również na tym tle, że

realizacja funkcji zasiedzenia nie może uzasadniać „zaskakiwania” podmiotów,

przeciwko którym biegnie termin zasiedzenia, zwłaszcza w sytuacji tolerowania

przez właściciela zamieszkiwania członka rodziny – częstokroć właśnie w ramach

użyczenia. Do zmiany charakteru posiadania z zależnego w samoistne musi zaś

dojść na podstawie zamanifestowanych na zewnątrz przejawów władania rzeczą,

a jeśli takie nie nastąpią, nie można wymagać od właściciela, by podejmował

działania zmierzające do zachowania swojego prawa (zob. postanowienia SN

z 5 września 2008 r., I CSK 54/08, i z 7 marca 2013 r., II CSK 462/12, oraz uchwałę

SN z 28 marca 2014 r., III CZP 8/14, OSNC 2015, nr 1, poz. 6). Mając to na

względzie, również drugiemu z zagadnień prawnych nie można nadać waloru

I CSK 3193/24

4

istotnego – poruszona w nim problematyka została już bowiem zaadresowana

przez Sąd Najwyższy.

Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego należnych uczestniczce P.S.

orzeczono na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. oraz art. 98 § 1, 11, 3 i 4 w zw. z art. 13 §

2 k.p.c. oraz § 10 ust. 4 pkt 2, § 5 pkt 1, § 2 pkt 5 oraz § 20 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie. Sąd Najwyższy nie dostrzegł, by w sprawie zachodził szczególnie

uzasadniony wypadek umożliwiający nieobciążanie wnioskodawcy jako strony

przegrywającej kosztami, jak wymaga tego art. 102 k.p.c. W szczególności

przemawia za tym widoczna prima facie bezzasadność wnoszenia kolejnego środka

zaskarżenia niemającego szansy na odniesienie pożądanego dla wnioskodawcy

skutku.

Wobec braku wniosku o zasądzenie kosztów Sąd Najwyższy nie orzekał

o kosztach postępowania kasacyjnego należnych pełnomocnikowi

reprezentującemu z urzędu wnioskodawcę.

(E.M.)

[a.ł]