Współwłaściciel nie wykazał samoistnego posiadania całej działki. SN odmówił przyjęcia skargi

Wnioskodawca D.W. (jeden z następców prawnych pierwotnego

wnioskodawcy, M.W.) wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu

Okręgowego w Lublinie, którym oddalono apelację skarżącego od postanowienia

Sądu pierwszej instancji wydanego w sprawie o stwierdzenie zasiedzenia

prowadzonej z udziałem J.K. oraz innych uczestników.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano, że

w sprawie występują dwie przyczyny kasacyjne: istotne zagadnienie prawne

(art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) oraz oczywista zasadność skargi

(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). W uzasadnieniu wspomnianego wniosku wyróżniono

jednak trzy ponumerowane wątki, a jako pierwszą przyczynę przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania przywołano – bez wskazywania wprost na

art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. – nieważność postępowania przed Sądem drugiej instancji.

Skarżący, upatrujący nieważności postępowania w wystąpieniu stanu,

o którym mowa w art. 379 pkt 4 k.p.c., powołał się na to, że w sprawie orzekała

„osoba nieuprawniona do orzekania” (s. 6 skargi kasacyjnej). Istotą zastrzeżeń

skarżącego było to, że Sędzia rozpoznająca sprawę w Sądzie Okręgowym została

powołana na urząd sędziowski w postępowaniu prowadzonym z udziałem Krajowej

Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia

8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw.

Zawarcie w art. 3989 k.p.c. przyczyny kasacyjnej w postaci nieważności

postępowania wynika z konieczności możliwie każdorazowego eliminowania

uchybień procesowych o najdonioślejszym charakterze. Stosownie do

art. 39813 § 1 k.p.c. nieważność postępowania należy brać pod uwagę z urzędu.

Oznacza to także możliwość uwzględnienia skargi niezależnie od tego, czy

skarżący sformułował stosowny zarzut naruszenia określonego przepisu

postępowania, oraz tego, czy wykazał on możliwość wpływu tego uchybienia na

I CSK 3215/24

3

wynik sprawy (zob. postanowienie SN z 17 grudnia 2002 r., III CZP 72/02). Mając

na względzie okoliczność, że na etapie tzw. przedsądu nie dochodzi do

merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku

o przyjęcie tej skargi do rozpoznania nie jest konieczne najzupełniej pewne

wykazanie, że postępowanie przed sądem drugiej instancji dotknięte było

wadliwością określoną w art. 379 k.p.c. Konieczne jest jednak przedstawienie

argumentacji, z której wynika, że stan taki jest co najmniej wysoce prawdopodobny

(zob. postanowienie SN z 18 lipca 2024 r., I CSK 2176/23).

Zastrzeżenia skarżącego nie mogą prowadzić do przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania. Wypada przypomnieć, że art. 379 pkt 4 k.p.c. nie zna kategorii

osoby nieuprawnionej do orzekania. Wydanie „wyroku” lub „postanowienia” przez

osobę niebędącą sędzią nie tworzy orzeczenia w rozumieniu Kodeksu

postępowania cywilnego i nie może zakończyć postępowania sądowego w sprawie.

Skarżący nie twierdzi jednak w istocie, że osoba nie była sędzią, lecz zdaje się

uważać, że uzyskana przez nią nominacja sędziowska była wadliwa czy

„niepełnowartościowa”, a przez to nie pozwalała osobie nominowanej sprawować

wymiaru sprawiedliwości w Sądzie Okręgowym w Lublinie. Rzecz jednak w tym, że

stosownie do art. 42a § 2 p.u.s.p. niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez

sąd powszechny lub inny organ władzy zgodności z prawem powołania sędziego

lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu

wymiaru sprawiedliwości. Podnoszona przez skarżącego okoliczność nie mogła

więc być brana pod uwagę w ocenie wystąpienia przyczyn przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania.

Jako drugą przyczynę kasacyjną skarżący wskazał oczywistą zasadność

skargi. Stwierdził, że w toku oceny, czy posiadał sporną nieruchomość (ściślej:

posiadał ją, będąc jednym ze współwłaścicieli) w sposób samoistny wzięto pod

uwagę dokumenty z lat 2013 i 2014, podczas gdy „znaczenie dla zasiedzenia ma

charakter posiadania przy objęciu nieruchomości”, a „przejawy posiadania

zależnego nastąpiły po upływie okresu koniecznego do zasiedzenia

nieruchomości”. Jednocześnie skarżący uznał, że błędnie oceniono, czy

z określonych czynności (opłacanie danin publicznoprawnych, pobieranie dopłat

etc.) wynika ocena o samoistnym posiadaniu nieruchomości ponad udział.

I CSK 3215/24

4

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga wykazania niewątpliwej, widocznej prima facie

sprzeczności przyjętej przez Sąd drugiej instancji wykładni lub zastosowania prawa

z brzmieniem przepisów lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji prawa.

Wnoszący skargę powinien więc zawrzeć w uzasadnieniu wniosku wywód prawny

wyjaśniający, w czym wyraża się "oczywista zasadność" skargi i przedstawić

odpowiednie argumenty (zob. postanowienie SN z 5 września 2008 r., I CZ 64/08).

Oczywista wadliwość kwestionowanego orzeczenia musi występować w ramach

podstaw skargi (zob. postanowienie SN z 20 grudnia 2001 r., III CKN 557/01).

Do przyjęcia skargi do rozpoznania na podstawie wskazanej przyczyny

kasacyjnej nie jest wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez Sąd

drugiej instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności

skargi, a nie o trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącego okoliczności

powinny zatem jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu

skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła

(zob. postanowienie SN z 10 maja 2019 r., I CSK 768/18).

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wymaganiom tym nie odpowiada i sprowadza się do polemiki ze stanowiskiem

Sądu Okręgowego. Wypada przypomnieć, że w sprawie stwierdzono, iż

wnioskodawca nie wykazał, by doszło do rozszerzenia zakresu posiadania gruntu

przez skarżącego (współwłaściciela nieruchomości) w sposób wykraczający poza

realizację uprawnień z art. 206 k.c. Ocena o tym, czy podane przez skarżącego

czynności świadczą o samoistnym posiadaniu całości spornej nieruchomości,

została przy tym obszernie uzasadniona przez Sąd drugiej instancji. Skarżący nie

zaoferował w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

argumentacji nakierowanej na wykazanie, by stanowisko prawne Sądu było

oczywiście błędne, lecz, przeciwnie, ograniczył się do ogólnego przedstawienia

własnej koncepcji rozstrzygnięcia sprawy (s. 8 skargi).

Jako trzecią przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący

wskazał występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego. Ujął je w formie

rozbudowanego wywodu, zawierającego obszerne cytaty z orzecznictwa. Sednem

I CSK 3215/24

5

stanowiska wnioskodawcy było natomiast pytanie o to, czy w sytuacji, w której już

po upływie terminu zasiedzenia nieruchomości dotychczasowy samoistny

posiadacz tej nieruchomości podejmie zachowanie świadczące o zależnym

charakterze posiadania wspomnianej nieruchomości, stwierdzenie zasiedzenia

staje się niedopuszczalne.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa przywołanie przyczyny

kasacyjnej unormowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga poprawnego

zidentyfikowania problemu, w tym odniesienia go do konkretnych przepisów.

Konieczne jest także przedstawienie argumentów prowadzących do rozbieżnych

ocen danego zagadnienia (zob. postanowienie SN z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01).

Podniesiony problem musi również charakteryzować się nowością; zagadnienie,

które było już przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego, co do zasady traci ten

walor (zob. postanowienie SN z 19 marca 2012 r., II PK 294/11). Istotność

problemu prawnego wyraża się natomiast w tym, że ma on znaczenie

precedensowe dla rozstrzygania podobnych spraw lub rozwoju jurysprudencji

(zob. postanowienie SN z 23 marca 2012 r., I CSK 496/11). Obowiązkiem

wnoszącego skargę jest wywiedzenie i uzasadnienie występującego w sprawie

problemu w sposób zbliżony do tego, jaki przewidziany jest przy przedstawianiu

zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c.

(zob. postanowienie SN z 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14).

Tylko we wskazanych wyżej okolicznościach może być realizowana

publicznoprawna funkcja skargi kasacyjnej. Jednocześnie przedstawiony Sądowi

Najwyższemu problem musi mieć konkretny związek z rozstrzygnięciem danej

sprawy, to jest z zarzutami skargi oraz podstawą prawną i faktyczną zaskarżonego

wyroku (zob. postanowienie SN z 21 maja 2013 r., IV CSK 53/13). Przyjęcie skargi

do rozpoznania ma bowiem na celu zarówno realizację interesu publicznego, jak

i ochronę praw prywatnych. Zagadnienie prawne powinno mieć więc taki wymiar

problemowy, aby udzielona przez Sąd odpowiedź miała znaczenie dla

rozstrzygnięcia o zasadności skargi kasacyjnej wniesionej w sprawie, w której

pytania zostały zadane, a jednocześnie – dzięki uniwersalnemu ujęciu – odpowiedź

ta uzyskiwała walor aplikacyjny w rozstrzyganiu innych spraw.

I CSK 3215/24

6

Postawione przez skarżącego pytanie nie spełnia opisanych wyżej

wymagań. Po pierwsze, nie ma ono związku ze sprawą, ponieważ w sprawie nie

przyjęto oceny, że choć upłynął okres zasiedzenia nieruchomości, to wniosek

skarżącego podlegał oddaleniu z tej przyczyny, iż – już po upływie tego okresu –

podjął on zachowania kwestionujące samoistny charakter posiadania. Przeciwnie,

Sąd Okręgowy uznał, że wnioskodawca nie był samoistnym posiadaczem całego

spornego gruntu. Po drugie, odpowiedź na sformułowane pytanie jest oczywista.

Skoro bowiem skutek zasiedzenia następuje z mocy prawa, to nie budzi żadnych

wątpliwości, że zdarzenia następujące po upływie terminu zasiedzenia nie mogą

wpłynąć na sytuację prawną podmiotu, który już wcześniej stał się właścicielem

rzeczy wskutek zasiedzenia.

Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał, że

z motywów skargi kasacyjnej nie wynika, by zachodziły przyczyny określone

w art. 3989 § 1 k.p.c., co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono, jak

w sentencji postanowienia.

Beata Janiszewska

[a.ł]

[J.T.]