Sąd Najwyższy nie przyjął skargi A.F. na przymusową hospitalizację

I CSK 3230/25

2

Postanowieniem z 24 kwietnia 2025 r. Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił

apelację uczestniczki A.F. od postanowienia Sądu Rejonowego w Mikołowie z 22

stycznia 2025 r. orzekającym o umieszczeniu uczestniczki w szpitalu

psychiatrycznym bez jej zgody.

W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że podziela wnioski Sądu Rejonowego

wysnute na podstawie przeprowadzonych w sprawie dowodów w zakresie realizacji

przesłanki z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie

zdrowia psychicznego (jedn. tekst: Dz. U. z 2024, poz. 917, dalej - „u.o.z.p”.),

a mianowicie, że dotychczasowe zachowanie uczestniczki wskazuje na to, że nie

przyjęcie jej do szpitala psychiatrycznego spowoduje znaczne pogorszenie stanu jej

zdrowia psychicznego.

Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez uczestniczkę.

Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołała się na

przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Jej zdaniem w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

sprowadzające się do odpowiedzi na pytania: (1) „czy w świetle brzmienia i celów

przepisu art. 29 ust. 1 pkt. 1 i 2 u.o.z.p., uzasadnione przewidywanie nawet

znacznej poprawy stanu zdrowia w związku z przymusową hospitalizacją, może

stanowić jej podstawę tylko wtedy, gdy osoba chora psychicznie jest jednocześnie

niezdolna do samodzielnej egzystencji ?”; (2) „czy możliwa jest przymusowa

hospitalizacja w szpitalu psychiatrycznym osoby bez jej zgody także wtedy, gdy

osoba ta jest zdolna do samodzielnej egzystencji w życiu codziennym, a jej

leczenie psychiatryczne może się odbywać w trybie ambulatoryjnym ?”.

W ocenie skarżącej w sprawie zachodzi także potrzeba wykładni przepisów

budzących poważne wątpliwości co do desygnatów pojęcia „znacznego

pogorszenia stanu zdrowia psychicznego”, o którym mowa w przepisie art. 29 ust. 1

u.o.z.p. - w kontekście ustalenia jakiego rodzaju konkretne okoliczności winny być

brane przez Sąd pod uwagę na gruncie oceny, czy nie przyjęcie uczestnika

I CSK 3230/25

3

postępowania do szpitala psychiatrycznego spowoduje znaczne pogorszenie jego

stanu zdrowia.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wnioskodawca wniósł o odmowę

przyjęcia jej do rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej

doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi

swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej

okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne

i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją

sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania

prawa w każdej indywidualnej sprawie.

W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie

przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek

przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami

prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono

rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie

nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych

spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Zagadnienie nie może mieć charakteru

kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do

kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego

orzeczenia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ

I CSK 3230/25

4

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC

2002, nr 12, poz. 151).

Oparcie natomiast wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga

wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie

doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć. Ponadto, ze względu na

publiczne cele jakie ma do spełnienia rozpoznanie przez Sąd Najwyższy skargi

kasacyjnej, skarżący powinien także wykazać celowość dokonania wykładni

przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej. Nie

istnieje przy tym istotne zagadnienie prawne ani potrzeba wykładni przepisów

prawa, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia

i wykładni przepisów prawa i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach,

a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (zob. m. in.

postanowienia Sądu Najwyższego z 17 marca 2015 r., I PK 4/15, niepubl.; z 23

kwietnia 2015 r., I CSK 691/14, niepubl.; i z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08,

niepubl.).

Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie spełnia tych wymogów.

Skarżąca w uzasadnieniu wniosku ograniczyła się do sformułowania pytań, nie

przeprowadzając żadnego pogłębionego wywodu prawnego z podaniem

doktrynalnego lub orzeczniczego źródła swoich wątpliwości dla wykazania, że

stanowią one istotne zagadnienie prawne. Argumentacja skarżącej jest ogólnikowa,

jednostronna i ogranicza się do przedstawienia własnego poglądu prawnego

w opozycji do stanowiska Sądu drugiej instancji. Nie wykazuje zatem, że w sprawie

ujawniły się zagadnienia wykładnicze o problemowym czy precedensowym

charakterze, których wyjaśnienie wymagałoby zaangażowania Sądu Najwyższego

i sprzyjało rozwojowi prawa.

Ponadto nie budzi żadnych wątpliwości, że przesłanki z art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2

u.o.z.p. mają charakter rozłączny. Przyjęcie do szpitala psychiatrycznego bez

zgody osoby, której wniosek dotyczy, może mieć zatem miejsce w przypadku

I CSK 3230/25

5

spełnienia którejkolwiek z tych przesłanek ( zob. m.in. postanowienie Sądu

Najwyższego z 17 września 2015 r., II CSK 627/14, niepubl.).

W analizowanym przypadku orzeczenie o przyjęciu do szpitala

psychiatrycznego bez zgody skarżącej miało miejsce na podstawie art. 20 ust. 1 pkt

1 u.o.z.p. Formułowanie zagadnień prawnych i wątpliwości wykładniczych

odnoszących się do przesłanki niezdolności do samodzielnego zaspokajania

potrzeb życiowych, o której mowa w art. 20 ust. 1 pkt 2 u.o.z.p. jest zatem

bezprzedmiotowe.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono także, że postępowanie

toczące się na podstawie art. 29 u.o.z.p. zmierzające do zbadania, czy istnieje

potrzeba przyjęcia do szpitala psychiatrycznego osoby chorej psychicznie bez jej

zgody wymaganej według art. 22 u.o.z.p., stanowi ingerencję w konstytucyjne

prawo wolności i nietykalności człowieka. Konsekwencje orzeczeń wydawanych

na podstawie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego uzasadniają zatem ścisłe

wykładanie jej przepisów i przestrzeganie bezwzględnego wymogu,

by rozstrzygnięcie wydane na jej podstawie było celowe z punktu widzenia dobra

i interesu osoby, której dotyczy.

Z art. 29 ust. 1 pkt 1 u.o.z.p. wynika, że do szpitala psychiatrycznego może

być przyjęta, bez zgody wymaganej w art. 22 u.o.z.p., osoba chora psychicznie,

której dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że nie przyjęcie do szpitala

spowoduje znaczne pogorszenie stanu jej zdrowia psychicznego. Wyjaśniono, że

pod pojęciem „znacznego pogorszenia stanu zdrowia psychicznego” należy

rozumieć doprowadzenie się przez osobę chorą psychicznie, na skutek

niepodejmowania leczenia, do stanu uniemożliwiającego jej funkcjonowanie

w rodzinie, w miejscu zamieszkania lub w pracy. Takie rozumienie tego pojęcia

pozwala ograniczyć hospitalizację przymusową tylko do tych osób, dla których jest

ona niezbędna (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 25 czerwca 2021 r.,

V CSKP 427/21, niepubl.; z 25 listopada 2016 r., V CSK 295/16, niepubl.; z 17

września 2015 r., II CSK 627/14, niepubl.; z 13 czerwca 2013 r., IV CSK 126/13,

niepubl.; i z 22 kwietnia 2010 r., V CSK 384/09, niepubl.; ).

Sąd jest zatem zobligowany posiłkując się opinią biegłego i uwzględniając

wszystkie okoliczności sprawy, w kontekście dotychczasowego zachowania

I CSK 3230/25

6

chorego, jednoznacznie określić konkretne następstwa zaniechania leczenia

psychiatrycznego w formie przymusowej hospitalizacji w postaci „ znacznego

pogorszenia stanu zdrowia psychicznego”, a nie jakiegokolwiek pogorszenia

i wskazać na ich związek ze sposobem funkcjonowania w swoim środowisku osoby

objętej wnioskiem. Nie jest wystarczające ustalenie, że osoba ta wymaga leczenia,

które byłoby wskazane i korzystne dla niej, ani nawet to, że nie przyjęcie do szpitala

psychiatrycznego spowoduje pogorszenie stanu jej zdrowia psychicznego, o ile nie

będzie ono znaczne ( zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2013 r.,

IV CSK 126/13, niepubl.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto także, że spodziewany rozwój

choroby psychicznej w kierunku zachowań autoagresywnych lub agresywnych

może stanowić podstawę przyjęcia prognozy znacznego pogorszenia stanu zdrowia

( zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 22 czerwca 2018 r., II CSK 22/18,

niepubl.; z 4 września 2020 r., II CSK 169/20, niepubl.; i z 13 kwietnia 2023 r., II

CSKP 8/23, niepubl.). Jeżeli ustalenia poczynione w sprawie prowadzonej w trybie

wnioskowym wskazują, że z braku przymusowej hospitalizacji osoba objęta

wnioskiem z wysokim prawdopodobieństwem doprowadzi się do stanu w którym

będzie stanowiła bezpośrednie zagrożenie dla swojego życia lub bezpośrednie

zagrożenie dla zdrowia i życia innych osób, kwestia ta może być badana

w płaszczyźnie przesłanki „ znacznego pogorszenia jej stanu zdrowia

psychicznego.”

Dostrzeżenia także wymaga, że skarga kasacyjna jest instrumentem

prawidłowości stosowania prawa przez sądy, a nie instrumentem kontroli ustaleń

faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia. Nie można zatem

przenosić do postępowania kasacyjnego sporów dotyczących stanu faktycznego,

gdyż jego ustalenie należy do sądów meriti, a Sąd Najwyższy nie ma w tym

zakresie żadnych, ustrojowych ani procesowych kompetencji (zob. m.in. wyrok

Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2000 r., I CKN 1169/99, OSNC 1169/99, OSNC

2000, nr 7-8, poz. 139 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2014 r.,

IV CSK 671/13, niepubl.).

Zagadnienia prawne i wątpliwości orzecznicze nie mogą być zatem

formułowane na bazie alternatywnego stanu faktycznego będącego wynikiem

I CSK 3230/25

7

dokonanej przez skarżącą oceny zgromadzonego w sprawie materiału

dowodowego.

Skarżąca zasad tych nie respektuje twierdząc, że posiada

świadomość własnej choroby psychicznej, może samodzielnie funkcjonować

w środowisku rodzinnym mając wsparcie swych rodziców, którzy mają wpływ na jej

zachowanie i nadzorują by systematycznie zażywała leki, a jej leczenie

psychiatryczne może odbywać się w trybie ambulatoryjnym.

Z wiążącej Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym podstawy faktycznej

zaskarżonego orzeczenia ( art. 3983 § 3 i 39813 § 2 k.p.c.) wynika natomiast, że

skarżąca neguje swoją chorobę, nie widzi potrzeby przyjmowania leków uznając że

jej szkodzą. Rodzice ze względu na wiek i własne schorzenia nie mają na nią

żadnego wpływu i nie są w stanie nakłonić jej do systematycznego leczenia.

Skarżąca coraz częściej pozostaje pod wpływem ostrych stanów psychotycznych,

podejmując na swoją szkodę nieracjonalne działania o urojeniowych pobudkach,

a jej stan psychiczny i funkcjonowanie wobec znacznego nasilenia objawów

choroby ( schizofrenii paranoidalnej) ulega degradacji. W konsekwencji – w świetle

całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego - nie przyjęcie

skarżącej do szpitala psychiatrycznego spowoduje znaczne pogorszenie jej stanu

zdrowia psychicznego z narastaniem zachowań agresywnych

i nieprzewidywalnych, a jej leczenie szpitalne przyniesie znaczną poprawę jej stanu

zdrowia.

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które

w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej w postępowaniu

kasacyjnym uczestniczce A.F. z urzędu przez adwokata K.H.-W. oraz

wnioskodawcy Ł.S. przez adwokata J.Ż., Sąd Najwyższy orzekł na podstawie § 16

ust. 4 pkt 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 3 i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb

Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. poz. 763, ze zm.).

I CSK 3230/25

8

Monika Koba

[A.T.]

[a.ł]