Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi banku i zasądził od niego 2700 zł kosztów

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

I CSK 3246/24

2

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi do rozpoznania w oparciu o pierwszą i

czwartą z wymienionych przesłanek.

Przez istotne zagadnienie prawne, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c., należy rozumieć problem o charakterze prawnym, powstały na tle

konkretnego przepisu prawa, mający charakter rzeczywisty w tym znaczeniu, że

jego rozwiązanie stwarza realne i poważne trudności. Problem ten musi mieć

charakter uniwersalny, co oznacza, że jego rozwiązanie powinno służyć

rozstrzyganiu innych, podobnych spraw. Chodzi przy tym o problem, którego

wyjaśnienie jest konieczne dla rozstrzygnięcia danej sprawy, a więc pozostający w

związku z podstawami skargi oraz z wiążącym Sąd Najwyższy, a ustalonym przez

sąd drugiej instancji, stanem faktycznym sprawy (art. 39813 § 2 k.p.c.) i także w

związku z podstawą prawną zaskarżonego wyroku (zob. postanowienia SN: z 21

maja 2013 r., IV CSK 53/13, z 3 lutego 2012 r., I UK 271/11, nie publ.). Konieczne

jest przytoczenie argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen.

Skarżący powinien nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub

procesowego), którego dotyczy zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną

argumentację prawną w celu wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego

rozstrzygnięcie ma znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie

(zob. m.in. postanowienia SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, z 9 lutego 2011 r.,

III SK 41/10, nie publ.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, odwołanie się do przesłanki

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej wymaga przedstawienia, w czym wyraża

się „oczywista zasadność” skargi oraz argumentacji wykazującej, że istotnie skarga

jest oczywiście uzasadniona. Chodzi tu o wykazanie kwalifikowanej postaci

naruszenia prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego oczywistości

widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob.

m.in. postanowienie SN z 23 listopada 2011 r., III PK 44/11, nie publ.). Celem

sformułowania powyższej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

jest wykazanie jedynie oczywistego naruszenie konkretnego przepisu prawa

I CSK 3246/24

3

materialnego lub procesowego, lecz sytuacji, w której naruszenie to spowodowało

wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 6

listopada 2012 r., III SK 16/12, nie publ.).

Zdaniem skarżącej oczywista zasadność skargi kasacyjnej ma przejawiać

się w zastosowaniu przez Sąd Apelacyjny art. 3851 § 1 k.c. do umowy kredytu

stricte dewizowego (walutowego), z całkowitym pominięciem charakteru

przedmiotowej umowy, jej specyfiki, jak również wyłącznie fakultatywnego

charakteru postanowień dotyczących wypłaty i spłaty kredytu, które w toku

postępowania zostały uznane za abuzywne. Skarżąca wskazała ewentualne na

dwa istotne zagadnienia prawne, pierwsze - dotyczące obowiązku poinformowania

konsumenta przez sąd o konsekwencjach prawnych wynikających z

przesłankowego unieważnienia w całości zawartej umowy kredytu, a drugie -

odnoszące się do możliwości utrzymania umowy w mocy i jej wykonywania w

oparciu o istniejące od początku postanowienia umożliwiające wypłatę i spłatę

kredytu bezpośrednio w walucie obcej, gdy uznano, że umowa kredytu zawiera

niedozwolone postanowienia umowne odsyłające do tabeli kursowej.

Odnosząc się do problemu dotyczącego fakultatywności tabel kursowych,

należy zwrócić uwagę, że w ugruntowanym już stanowisku Sądu Najwyższego

uznaje się, iż mechanizm ustalania kursów waluty na podstawie tabel kursowych

banku jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami, narusza rażąco

interesy konsumenta i równowagę stron, a klauzula która nie zawiera

jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną banku jest

klauzulą niedozwoloną w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. oraz że niedozwolone

postanowienie umowne jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte

bezskutecznością na korzyść konsumenta, który może udzielić następczo

świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu

skuteczność z mocą wsteczną (wyrok SN z 23 czerwca 2022 r., II CSKP 36/22, nie

publ., zob. też m.in. wyrok SN z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, nie publ. oraz

uchwała składu siedmiu sędziów SN - zasada prawna - z 7 maja 2021 r., III CZP

6/21). Problemem nie jest również w tym przypadku fakultatywność. Oceny, czy

postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.), dokonuje się według

stanu z chwili zawarcia umowy Wykładnia językowa art. 3851 § 1 zdanie pierwsze

I CSK 3246/24

4

k.c. nie stwarza podstaw do przyjęcia, że w ramach oceny abuzywności

postanowienia istotny jest sposób jego stosowania przez przedsiębiorcę.

Decydujące znaczenie ma nie to, w jaki sposób przedsiębiorca stosuje

postanowienie i dla kogo jest to korzystne, lecz to, w jaki sposób postanowienie

kształtuje prawa i obowiązki konsumenta. Z przepisu wynika, że przedmiotem

oceny jest samo postanowienie, a więc wyrażona w określonej formie (przeważnie

słownej) treść normatywna, tzn. norma lub jej element określający prawa lub

obowiązki stron (zob. uchwała składu siedmiu sędziów SN z 20 listopada 2015 r., III

CZP 17/15, OSNC 2016, nr 4, poz. 40), a jej punktem odniesienia – sposób

oddziaływania postanowienia na prawa i obowiązki konsumenta. Samo

postanowienie może bezpośrednio kształtować prawa i obowiązki tylko w sensie

normatywnym, wpływając na zakres i strukturę praw lub obowiązków stron. Taka

interpretacja pozostaje w zgodzie z powszechnie akceptowanym poglądem, że art.

3851 § 1 k.c. jest instrumentem kontroli treści umowy (stosunku prawnego). To, w

jaki sposób postanowienie jest stosowane, jest kwestią odrębną, do której art. 3851

§ 1 zdanie pierwsze k.c. wprost się nie odnosi (zob. uchwała SN z 20 czerwca I

CSK 1878/23 8 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2).

Brak jest również podstaw do twierdzenia, że w niniejszej sprawie doszło do

oczywistego naruszenia prawa. Jak zostało już wyjaśnione w aktualnym

orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE i Sądu Najwyższego, modelowym

kredytem walutowym jest tylko kredyt, w którym kwota kredytu jest wyrażona w

umowie w walucie obcej i w takiej walucie jest wypłacana kredytobiorcy, który

dokonuje spłaty kredytu też w tej walucie. Do umów mieszanych, tj. zawierających

elementy kredytu walutowego i kredytu denominowanego w walucie obcej,

zastosowanie znajdują normy powołane przez skarżącą, jeśli umowy te zawierają

postanowienia dotyczące klauzul przeliczeniowych podlegających ocenie przez

pryzmat przepisów dotyczących nieuczciwych warunków w umowach

konsumenckich (wyroki SN z 6 września 2024 r., II CSKP 690/23 i z 3 grudnia 2024

r., II CSKP 2316/22 nie publ., zob. także postanowienie SN z 30 stycznia 2025 r., I

CSK 2357/24, nie publ.).

Problem dotyczący obowiązku informacyjnego sądu i świadomości

konsumenta o jego sytuacji prawnej również nie wywołuje wątpliwości

I CSK 3246/24

5

interpretacyjnych. W wyroku z 7 grudnia 2023 r., C-140/22, Trybunał

Sprawiedliwości UE wyjaśnił, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy

interpretować w ten sposób, że w kontekście nieważności umowy kredytowej ze

względu na przewidziane w niej abuzywne postanowienia, stoją one na

przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie

praw, które konsument wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależnione od złożenia przez

tego konsumenta przed sądem oświadczenia, w którym twierdzi on, że nie wyraża

zgody na utrzymanie w mocy tego abuzywnego warunku oraz że jest świadomy

konsekwencji tego uznania nieważności umowy oraz wyraża on zgodę na uznanie

umowy za nieważną (zob. postanowienie SN z 25 lipca 2024 r., I CSK 3642/23, nie

publ.). W konsekwencji ewentualne pominięcie przez sąd obowiązków

informacyjnych nie może negatywnie wpłynąć na sferę ochrony konsumenta.

Mając powyższe na uwadze, nie można przyjąć, że przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania zostały w sposób właściwy wykazane.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).

Grzegorz Misiurek

(A.T.)

[SOP]