Sąd Najwyższy nie przyjął skargi powoda w sporze z Skarbem Państwa o odszkodowanie

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

I CSK 3252/25

2

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten

odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od

orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania

sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w

zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w

skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o

charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod

kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący L.N.

powołał się na występujące w sprawie zagadnienia prawne, dotyczące zakresu

kognicji sądu drugiej instancji w postępowaniu wieczystoksięgowym, w

szczególności w kontekście związania tego sądu stanem rzeczy istniejącym w

chwili złożenia wniosku o wpis, a także dopuszczalności skargi kasacyjnej od

postanowienia sądu drugiej instancji o wykreśleniu hipoteki wpisanej do księgi

wieczystej na podstawie postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia.

Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)

wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on

precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten

powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób

abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą i rzutować na jej

rozstrzygnięcie; konieczne jest przy tym wskazanie argumentów, które prowadzą

do jego rozbieżnych ocen (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja

2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN

570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia

10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia

9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14).

Bliższa analiza wniosku nie pozwalała uznać, by w sprawie zakończonej

zaskarżonym wyrokiem wystąpiła twierdzona przyczyna kasacyjna.

Powołana we wniosku wątpliwość nie dotyczyła przedmiotu postępowania, w

którym został wydany zaskarżony wyrok, lecz zakresu kognicji sądu drugiej

I CSK 3252/25

3

instancji w postępowaniu wieczystoksięgowym, w którym doszło do wydania

orzeczenia, z którym powód wiązał dochodzone przeciwko Skarbowi Państwa

roszczenie odszkodowawcze. Powód podnosił w tej materii, że wprawdzie zgodnie

z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego (zasada prawna) z dnia 16

grudnia 2009 r., III CZP 80/09, OSNC 2010, nr 6, poz. 84, rozpoznając wniosek o

wpis w księdze wieczystej sąd jest związany stanem rzeczy istniejącym w chwili

złożenia wniosku, to jednak od chwili podjęcia powołanej uchwały zmianie uległ

stan prawny, a ponadto w doktrynie wyrażane są poglądy, w świetle których

moment miarodajny do oceny wniosku o wpis budzi wątpliwości z perspektywy

ewentualnych następczych przeszkód do dokonania wpisu.

Niezależnie od oceny wskazanych poglądów i spójności orzecznictwa w

rozważanej materii (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29

października 2025 r., III CZP 148/22), rzecz jednak w tym, że zgodnie z utrwalonym

stanowiskiem roszczenie odszkodowawcze przeciwko Skarbowi Państwa może

uzasadniać tylko taka niezgodność prawomocnego orzeczenia z prawem, która ma

charakter kwalifikowany, elementarny i bezdyskusyjny (por. np. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 10 listopada 2017 r., V CNP 12/17, z dnia 14 czerwca 2024

r., II CNPP 39/22 i z dnia 7 listopada 2025 r., II CNPP 3/23, OSNC 2026, nr 5, poz.

44). O takiej kwalifikowanej niezgodności orzeczenia z prawem nie można

natomiast mówić wtedy, gdy kwestia, z której rozstrzygnięciem strona łączy

przekonanie o bezprawności prawomocnego orzeczenia, należy do

skomplikowanych, budzących wątpliwości lub niejednolicie ocenianych w

orzecznictwie. Inaczej mówiąc, skoro problem kognicji sądu wieczystoksięgowego,

aktualny w postępowaniu, które prowadziło do wydania prawomocnego orzeczenia

traktowanego przez powoda jako źródło szkody, stanowi istotne zagadnienie

prawne, wymagające m.in. rozważenia aktualności i granic uchwały Sądu

Najwyższego stanowiącej zasadę prawną, czego nie neguje również powód, to

istnienie tego rodzaju wątpliwości – bez względu na potencjalny kierunek ich

rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy – samo przez się stoi na przeszkodzie

przypisaniu w związku z tym aspektem sprawy prawomocnemu orzeczeniu cechy

kwalifikowanej bezprawności, uzasadniającej odpowiedzialność odszkodowawczą

Skarbu Państwa.

I CSK 3252/25

4

Analizowane zagadnienie nie mogło mieć tym samym wpływu na wynik

sprawy, zważywszy, że podstawą oddalenia powództwa był brak podstaw do

przyjęcia, iżby postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 25 stycznia

2012 r., którym oddalono apelację powoda i z którym powód wiązał twierdzony

uszczerbek, było niezgodne z prawem w rozumieniu art. 4171 § 2 w związku z art.

417 k.c. Ubocznie należy zauważyć, że powołana wcześniej uchwała

powiększonego składu Sądu Najwyższego jest uznawana za aktualną także w

nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 20 października 2023 r., II CSKP 1883/22).

Również druga z powołanych wątpliwości – z tego samego powodu – nie

mogła stanowić adekwatnej przyczyny kasacyjnej. Racją jest, że Sąd Apelacyjny

założył, iż postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 25 stycznia 2012

r. podlegało zaskarżeniu skargą kasacyjną, które to stanowisko może budzić

wątpliwości (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 grudnia 2025 r., I

CSK 278/25 i powołane tam orzecznictwo). Równorzędną podstawą oddalenia

apelacji było jednak to, że w ocenie Sądu Apelacyjnego powołane postanowienie

nie może być uznane za bezprawne w rozumieniu przepisów regulujących

odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa z tytułu bezprawia

judykacyjnego. Powód kwestionował wprawdzie to zapatrywanie w skardze

kasacyjnej, niezależnie jednak od tego, że przepisy regulujące tę odpowiedzialność

nie zostały powołane w podstawach kasacyjnych, należało przypomnieć, iż

konieczny związek między wynikiem postępowania kasacyjnego a zagadnieniem

prawnym stanowiącym przyczynę kasacyjną nie może mieć warunkowego

charakteru w tym sensie, że znaczenie tego zagadnienia dla wyniku postępowania

kasacyjnego ujawniałoby się tylko przy założeniu, że zasadne są pozostałe zarzuty

kasacyjne lub niektóre z nich. Wymagałoby to bowiem wyprzedzającego badania

zasadności podstaw kasacyjnych na etapie orzekania w przedmiocie przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, co jest niedopuszczalne (por. np. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2021 r., IV CSK 437/20 i powołane tam

orzecznictwo).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 102, art. 391 § 1 i

art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

I CSK 3252/25

5

O wynagrodzeniu tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej

powodowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym orzeczono na podstawie § 8 pkt 8

w związku z § 16 ust. 4 pkt 2 oraz § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb

Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 763).

Paweł Grzegorczyk

(K.G.)

[a.ł]