Wypowiedzenie kredytu z wezwaniem do zapłaty w jednym piśmie. SN nie przyjął skargi pozwanego

Pozwany A.K. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Warszawie, którym oddalono apelację skarżącego od wyroku Sądu pierwszej

instancji wydanego w sprawie o zapłatę z powództwa N. S.A. w W.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jako pierwszą przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący wskazał występowanie w sprawie dwóch istotnych zagadnień prawnych.

Zostały one ujęte w formę rozbudowanych, kazuistycznych pytań. Pierwsze

z zagadnień dotyczyło oceny, w kontekście przyczyny nieważności określonej

w art. 58 § 2 k.c., skutków narzucenia w umowie kredytu przedsiębiorcy

prowadzącemu jednoosobową działalność gospodarczą klauzul zmiennego

oprocentowania oraz dodatkowych prowizji i opłat, a drugie – wymagań

dotyczących skuteczności wezwania, o którym mowa w art. 75c ust. 1 pr.bank.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa przywołanie przyczyny

kasacyjnej unormowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga poprawnego

zidentyfikowania problemu, w tym odniesienia go do konkretnych przepisów.

Konieczne jest także przedstawienie argumentów prowadzących do rozbieżnych

ocen danego zagadnienia (zob. postanowienie SN z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01).

Podniesiony problem musi również charakteryzować się nowością; zagadnienie,

które było już przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego, co do zasady traci ten

walor (zob. postanowienie SN z 19 marca 2012 r., II PK 294/11). Istotność

problemu prawnego wyraża się natomiast w tym, że ma on znaczenie

precedensowe dla rozstrzygania podobnych spraw lub rozwoju jurysprudencji (zob.

postanowienie SN z 23 marca 2012 r., I CSK 496/11). Obowiązkiem wnoszącego

skargę jest wywiedzenie i uzasadnienie występującego w sprawie problemu

w sposób zbliżony do tego, jaki przewidziany jest przy przedstawianiu zagadnienia

prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (zob. postanowienie

SN z 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14).

I CSK 3272/24

3

Tylko we wskazanych wyżej okolicznościach może być realizowana

publicznoprawna funkcja skargi kasacyjnej. Jednocześnie przedstawiony Sądowi

Najwyższemu problem musi mieć konkretny związek z rozstrzygnięciem danej

sprawy, to jest z zarzutami skargi oraz podstawą prawną i faktyczną zaskarżonego

wyroku (zob. postanowienie SN z 21 maja 2013 r., IV CSK 53/13). Przyjęcie skargi

do rozpoznania ma bowiem na celu zarówno realizację interesu publicznego, jak

i ochronę praw prywatnych. Zagadnienie prawne powinno mieć więc taki wymiar

problemowy, aby udzielona przez Sąd odpowiedź miała znaczenie dla

rozstrzygnięcia o zasadności skargi kasacyjnej wniesionej w sprawie, w której

pytania zostały zadane, a jednocześnie – dzięki uniwersalnemu ujęciu – odpowiedź

ta uzyskiwała walor aplikacyjny w rozstrzyganiu innych spraw.

Postawione przez skarżącego pytania nie spełniają opisanych wyżej

wymagań, a w konsekwencji nie świadczą o konieczności przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania.

Pierwsze z rzekomych zagadnień nie odpowiada okolicznościom sprawy.

Po pierwsze, u podstaw tego pytania legło założenie, że powód (bank)

„narzucił” pozwanemu zawarcie umowy. Ustalenie takie nie wynika jednak ze stanu

faktycznego sprawy przedstawionego do oceny prawnej. W konsekwencji nie

można również stwierdzić, by bank „narzucił” stosowanie w spornej umowie klauzul

zmiennego oprocentowania.

Po drugie, istnienie ryzyka związanego ze zmianą stóp procentowych

(a w konsekwencji wskaźników referencyjnych) oraz jego ewentualny rozkład

stanowi, zwłaszcza w obrocie profesjonalnym, przedmiot ustaleń stron. Wbrew

stanowisku skarżącego w rozstrzygnięciu zagadnienia prawnego nie można przy

tym przyjąć, że całość tego ryzyka spoczywała na pozwanym, skoro

oprocentowanie kredytu było zmienne i mogło nie tylko rosnąć, lecz również

spadać.

Po trzecie, sformułowane przez pozwanego pytanie odnosi się w istocie do

tego, czy zachodziły podstawy do ustalenia nieważności umowy z powodu

sprzeczności jej postanowień z zasadami współżycia społecznego. Tymczasem,

niezależnie od przedstawionych wyżej uwag świadczących o zarysowaniu

I CSK 3272/24

4

w zagadnieniu prawnym okoliczności nieodpowiadających ustaleniom sprawy,

trzeba podkreślić, że ocena taka jest każdorazowo dokonywana przez sąd: in casu,

a nie w ramach generalnego rozstrzygania istotnego zagadnienia prawnego. Jeśli

w tej sferze skarżący dostrzegał podstawy do wyeksponowania wadliwości

stanowiska zajętego przez Sąd drugiej instancji, to miał możliwość powołania się,

z odpowiednią argumentacją, na przyczynę kasacyjną inną niż określona

w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Drugie z pytań skarżącego, mimo ujęcia w ramach przyczyny unormowanej

w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., nie zawierało istotnego zagadnienia prawnego.

Skarżący stwierdził jedynie, że nie zgadza się z dokonaną w sprawie wykładnią

art. 75c ust. 1 pr.bank. oraz z zastosowaniem przez oba Sądy wynikającej z niego

normy, a także przedstawił własne stanowisko o tym, jakie elementy powinno

zawierać wskazane w tym przepisie wezwanie. Sednem odmienności tych

stanowisk jest uznanie przez Sąd Apelacyjny, w ścisłym powiązaniu z badanymi

okolicznościami, że wezwanie do zapłaty, zawierające również pouczenie

o możliwości złożenia wniosku o przeprowadzenie restrukturyzacji zadłużenia

z tytułu umowy, było skuteczne. Zidentyfikowane w nim bowiem zostało źródło

zobowiązania w postaci określonej umowy, jak również wskazano na wymagalność

zadłużenia. Ponadto między wspomnianym wezwaniem a wypowiedzeniem umowy

minął okres blisko trzech miesięcy, a skarżący nie zwracał się do banku z prośbą

o udzielenie mu informacji w przedmiocie wskazywanych obecnie danych.

Brak dalszej argumentacji skarżącego oraz przedstawienia przyczyn, dla

których omawiany problem miałby stanowić istotne zagadnienie prawne, powoduje,

że skarga kasacyjna nie mogła zostać przyjęta do rozpoznania na podstawie

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Nadto nie sposób nie dostrzec, że na k. 100 akt sprawy

znajduje się wypowiedzenie warunkowe, zawierające również ponowne wezwanie

do zapłaty; pismo to niewątpliwie zawiera natomiast wszystkie dane (wraz

z podaniem wysokości zadłużenia) wskazywane przez skarżącego jako niezbędne

elementy wezwania, o którym mowa w art. 75c ust. 1 pr.bank.

Jako drugą przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący

wskazał potrzebę dokonania wykładni przepisów prawnych budzących poważne

I CSK 3272/24

5

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. Stwierdził, że

rozstrzygnięcia wymaga to, czy: (1) dopuszczalne jest zawarcie przez bank

w jednym piśmie wypowiedzenia umowy kredytu oraz wezwania, o którym mowa

w art. 75c ust. 1 pr.bank., (2) wypowiedzenie umowy kredytu z naruszeniem

art. 75c ust. 1 pr.bank. „jest nieważne czy też bezskuteczne i przedwczesne”, (3) na

gruncie art. 75 ust. 1 oraz art. 75c ust. 1 pr.bank. w zw. z art. 89 k.c. dopuszczalne

jest wypowiedzenie umowy kredytu z zastrzeżeniem warunku. W każdym wypadku

skarżący powołał się na występowanie rozbieżności w orzecznictwie sądów.

Potrzeba, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., oznacza, że określony

przepis, istotny z punktu widzenia podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia,

może być rozumiany na różne sposoby, a orzecznictwo i nauka prawa albo nie

wypracowały w tym przedmiocie żadnego poglądu, albo prezentują rozbieżne

stanowiska. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

powinno w takim wypadku zawierać wskazanie, które przepisy wymagają wykładni

i na czym polegają poważne wątpliwości związane z ich rozumieniem lub

rozbieżnościami w ich stosowaniu (zob. postanowienia SN z: 8 lipca 2009 r.,

I CSK 111/09 oraz 24 kwietnia 2018 r., II CSK 743/17).

Rozbieżność w orzecznictwie sądów powinna natomiast zostać wykazana

przez przywołanie judykatów, w których odmienne rozstrzygnięcia zapadły

w stanach faktycznych nieróżniących się od siebie w relewantny prawnie sposób

(zob. postanowienie SN z 7 czerwca 2015 r., III CSK 59/15). Nie mogą być to przy

tym orzeczenia wydane w sprawie będącej przedmiotem skargi kasacyjnej

(zob. postanowienie SN z 24 kwietnia 2003 r., I PK 557/02). W takich przypadkach

rozbieżność dotyczy bowiem oceny wyłącznie jednej sprawy, co nie wyczerpuje

dyspozycji przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Brak spójności

orzecznictwa przestaje mieć znaczenie prawne wtedy, gdy po jego wystąpieniu

wydana zostanie w danym przedmiocie uchwała Sądu Najwyższego działającego

w poszerzonym składzie. Wykazanie rozbieżności w orzecznictwie powinno opierać

się na przedstawieniu wypowiedzi zawierających przede wszystkim aktualne

poglądy judykatury, a nie stanowiska wprawdzie wyrażane w przeszłości, lecz od

których już wcześniej odstąpiono w związku z rozwojem trendów wykładni

i stosowania prawa.

I CSK 3272/24

6

Przedstawione przez skarżącego przepisy nie wymagają wykładni, o której

mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Kwestia dopuszczalności powiązania przez bank

wypowiedzenia umowy kredytu z wezwaniem z art. 75c ust. 1 pr.bank. została już

bowiem rozstrzygnięta (zob. wyroki SN z 21 lutego 2024 r., II CSKP 1860/22,

z 3 czerwca 2025 r., II CSKP 1953/22, a także z 6 czerwca 2024 r.,

II CSKP 1927/22), toteż ewentualne wcześniejsze rozbieżności w orzecznictwie

należy uznać za usunięte. W konsekwencji bez znaczenia dla sprawy jest również

pytanie o konsekwencje naruszenia przez bank art. 75c ust. 1 pr.bank. – działania

powoda nie stanowiły bowiem uchybienia temu przepisowi.

Kwestia dopuszczalności wypowiedzenia umowy kredytu z zastrzeżeniem

warunku jest z kolei oczywista i dobrze rozpoznana w orzecznictwie (zob. wyrok SN

z 6 czerwca 2024 r., II CSKP 1927/22, wraz z przywołanym tam orzecznictwem).

Okoliczność, że incydentalnie prezentowany jest pogląd odmienny (skarżący

przedstawił dwa orzeczenia Sądów Apelacyjnych), nie oznacza, że omawiane

obecnie zagadnienie powoduje rozbieżności, o których mowa

w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał, że

z motywów skargi kasacyjnej nie wynika, by zachodziły przyczyny określone

w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do

rozpoznania.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono, jak

w sentencji postanowienia.

Beata Janiszewska

[J.T.]

[a.ł]