Sąd Najwyższy nie przyjął skargi zamawiającego o 1,09 mln zł i obciążył go kosztami

Wyrokiem z 14 lipca 2022 roku, VI GC 28/22, Sąd Okręgowy w Rzeszowie

oddalił powództwo zamawiającego przeciwko przyjmującemu zamówienie o zapłatę

1 090 618,32 zł z tytułu poniesionej szkody wskutek nienależytego wykonania

umowy o modernizację należących do zamawiającego 70 podwozi do wagonów

kolejowych (platform).

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Rzeszowie

oddalił apelację zamawiającego.

I CSK 3280/24

2

Sąd drugiej instancji ustalił, że przyjmujący zamówienie miał zmodernizować

platformy zamawiającego w terminie do 31 grudnia 2017 r. Strony 25 kwietnia

2017 r. przesunęły termin realizacji zamówienia do 31 grudnia 2020 r. ze względu

na zmianę przepisów regulujących dopuszczenie wagonów kolejowych do ruchu.

Kolejnym aneksem strony ograniczyły zamówienie do 30 platform i skróciły termin

do 31 października 2018 r

Przyjmujący zamówienie posiadał dokumentację techniczną oraz wydane

świadectwo dopuszczenia do eksploatacji dla platformy, która była przedmiotem

umowy, o czym zamawiający wiedział przy podpisaniu umowy. Przepisy dotyczące

dopuszczenia wagonów do eksploatacji, obowiązujące w czasie zawarcia umowy,

zezwalały na zastosowanie do wagonów zestawów zarówno obręczowanych, jak

i monoblokowych. Dysponowanie świadectwem dopuszczenia do eksploatacji

zwalniało z wymogu certyfikowania wagonów od podstaw wg nowego prawa

unijnego. Jednak zgodnie z wyjaśnieniem Urzędu Dozoru Technicznego konieczne

było potwierdzenie przez Urząd Transportu Kolejowego (UTK) zgodności wagonu

z typem wagonu certyfikowanym przed zmianą przepisów unijnych w 2017 roku

Zamawiający 29 lipca 2017 roku nakazał zaprzestanie prac przy 3 z 4

dostarczonych podwozi, objętych zleceniem na modernizację, do czasu

pozytywnego potwierdzenia przez UTK zgodności co do jednej platformy. W celu

uzyskania przez przyjmującego zamówienie certyfikatu potwierdzenia zgodności

z typem w okresie od kwietnia 2017 roku do marca 2018 roku przeprowadzono

szereg badań technicznych. Dodatkowo przyjmujący zamówienie został

zobowiązany przez UTK do przesłania umowy na modernizację i dokumentów

opracowanych dla przedmiotowych wagonów. Wagony zostały dopuszczone do

użytkowania. Strony 5 lipca 2018 r. dokonały odbioru technicznego 4 pierwszych

platform towarowych wskazując, że zostały wykonane zgodnie z zamówieniem,

obowiązującymi przepisami i procesami technologicznymi.

Przyjmujący zamówienie wziął na siebie zakup i koszt materiałów

potrzebnych do modernizacji. Na tym etapie prac modernizacja nie obejmowała

wymiany zestawów kołowych na monobloki, gdyż strony nie miały wiedzy, że taka

konieczność zaistnieje. Z powodu wątpliwości użytkownika wagonów (klienta

I CSK 3280/24

3

zamawiającego) w zakresie dokumentacji eksploatacja dostarczonych 4 wagonów

musiała zostać wstrzymana. Z powodu konieczności wprowadzenia zasadniczych

zmian konstrukcyjnych, wpływających na bezpieczeństwo ruchu kolejowego,

należało przeprowadzić ponowny proces weryfikacji elementów wagonu. Po

przeprowadzeniu kolejnych badań przyjmujący zamówienie został poinformowany o

konieczności wyposażenia wagonów w zestawy monoblokowe. W związku z

powyższym przyjmujący zamówienie wezwał zamawiającego do dostarczenia

takich zestawów, zobowiązując się do ich wymiany na własny koszt. Strony w

sposób dorozumiany umówiły się na wykonanie dzieła po dostarczeniu przez

zamawiającego zestawów monoblokowych. Zamawiający zakupił łącznie 64

zestawy, a resztę wymontował z innych swoich wagonów i dostarczył

przyjmującemu zamówienie w okresie od maja do września 2019 r. Przyjmujący

zamówienie przekazał zamawiającemu zmodernizowane 30 platform w okresie od

7 czerwca do 6 września 2019 r., a zamawiający je wyleasingował oraz

wydzierżawił.

W związku z opóźnieniami w realizacji umowy zamawiający obciążył

przyjmującego zamówienie sumą 1 115 574 zł tytułem strat poniesionych

z niezrealizowania umowy oraz wprowadzenia w błąd co do prawidłowości

dokumentacji. Przyjmujący zamówienie odmówił zapłaty.

Sąd drugiej instancji uznał, że strony umówiły się o wykonanie dzieła

z wykorzystaniem tych podwozi, które zostaną dostarczone przez zamawiającego.

Zostały one wymienione w załączniku do umowy ramowej i tylko w odniesieniu do

30 spośród tych platform przyjmujący zamówienie miał dokonywać modernizacji.

W umowie strony nie postanowiły, że przyjmujący zamówienie z dostarczonych

podwozi wymontuje istniejące zestawy obręczowe i zamontuje zestawy

monoblokowe. Jasne było dla obu kontrahentów, że zamawiający dostarcza

podwozia z zestawami obręczowymi i z wykorzystaniem tych zestawów

obręczowych przyjmujący zamówienie dokonuje modernizacji. Potwierdzeniem tego

jest fakt odbioru technicznego 4 zmodernizowanych wagonów zgodnie z

zamówieniem i obowiązującymi przepisami oraz procesami technologicznymi, a

wagony te zmodernizowano w oparciu o dostarczone przez zamawiającego

podwozia zawierające zestawy obręczowe.

I CSK 3280/24

4

Sąd drugiej instancji wskazał, że zamawiający zobowiązał się do

dostarczenia podwozi, które wykonawca miał zmodernizować. Działanie

zamawiającego przez dostarczenie niewłaściwych podwozi, bo zawierających

zestawy obręczowe, spowodowało utrudnienia w realizacji dzieła, na które nie miał

wpływu przyjmujący zamówienie. Nie doszło do zawinionego przez przyjmującego

zamówienie opóźnienia w wykonaniu dzieła, gdyż na skutek ujawnienia nowej

okoliczności, kiedy zmodernizowano już 4 wagony, strony podjęły negocjacje

warunków umowy i doszły do zgodnego porozumienia o wykonaniu wymiany

dotychczasowych zestawów tkwiących w podwoziach dostarczanych przez

zamawiającego bez dodatkowego wynagrodzenia, natomiast nowe zestawy

monoblokowe miał dostarczyć zamawiający i czynił w okresie od maja do września

2019 r. Po ich dostarczeniu przyjmujący zamówienie dokonywał modernizacji,

wydając zamówione dzieło. Nie można zatem przyjąć, że doszło do nienależytego

wykonania umowy.

Zamawiający wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, ponieważ:

1) w sprawie występuje istotnego zagadnienie prawne związane z zarzutem

naruszenia prawa materialnego, tj. art. 633 i 634 k.c., przez uznanie, że w

przypadku gdy zamawiający zbył na rzecz przyjmującego zamówienie materiał,

który miał zostać wykorzystany do wykonania dzieła, rzeczony materiał był

„dostarczony” przez zamawiającego w rozumieniu art. 633 i 634 k.c., podczas gdy

przepisy te stosuje się tylko, gdy dzieło wykonywane jest z materiału będącego

własnością zamawiającego, a wskazane naruszenie spowodowało w konsekwencji

przyjęcie przez Sąd drugiej instancji, że zamawiający był odpowiedzialny za

dostarczenie materiału nienadającego się do wykonania umowy i ponosi on

odpowiedzialność za opóźnienie przyjmującego zamówienie;

2) oczywistą zasadność zarzutu naruszenie prawa materialnego, tj. art. 65

§ 2 k.c., przez przyjęcie, że po zawarciu drugiego aneksu strony w sposób

konkludentny umówiły się na przedłużenie terminu do wykonania zobowiązania,

podczas gdy zarówno powód, jak i pozwany nie wskazywali w toku procesu innego

umówionego terminu wykonania umowy niż ten wynikający z drugiego aneksu;

I CSK 3280/24

5

3) oczywistą zasadność zarzutu naruszenie prawa materialnego, tj. §10 ust.

3 rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 21 kwietnia 2017 r.

w sprawie interoperacyjności systemu kolei (Dz.U. z 2017 r., poz. 934) i § 10 ust. 3

rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 25 lutego 2016 r.

w sprawie interoperacyjności systemu kolei (Dz.U. z 2016 r., poz. 254) przez

przyjęcie, że przy podpisywaniu umowy obowiązujące przepisy dotyczące

dopuszczenia wagonów do eksploatacji zezwalały na zastosowanie do platform

zestawów zarówno obręczowanych jak i monoblokowych, skoro żadne regulacje

prawne nie zmieniły się w taki sposób, że przyjmujący zamówienie mógł

zrezygnować z dokonania weryfikacji zmian przez jednostkę notyfikowaną;

4) oczywistą zasadność zarzutu naruszenia przepisu postępowania,

tj. art. 233 § 1 w zw. z art. 391 k.p.c. przez ustalenie, że przy podpisywaniu umowy

obowiązujące przepisy dotyczące dopuszczenia wagonów do eksploatacji

zezwalały na zastosowanie do wagonów platform zestawów zarówno

obręczowanych jak i monoblokowych, skoro żadne regulacje prawne nie zmieniły

się w taki sposób, że przyjmujący zamówienie mógł zrezygnować z dokonania

weryfikacji zmian przez jednostkę notyfikowaną;

5) oczywistą zasadność zarzutu naruszenia przepisu postępowania,

tj. art. 378 § 1 i art. 3271 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez brak odniesienia

się lub nazbyt lakoniczne odniesienie się Sądu Apelacyjnego do zarzutów apelacji

dotyczących wysokości szkody i jej zakresu, co uniemożliwia kontrolę

zaskarżonego orzeczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Zamawiający dochodzi od przyjmującego zamówienie odszkodowania za

opóźnione wykonanie dzieła. Przyczyną opóźnienia była konieczność zmiany

zestawów obręczowych na monoblokowe. Obie strony założyły zastosowanie

zestawów obręczowych. Jednak okazało się, że konieczne są zestawy

monoblokowe. W sprawie występuje zagadnienie, czy przyjmującego zamówienie

obciąża brak wiedzy, że konieczne okażą się zestawy monoblokowe. Zagadnienie

to nie ma związku z art. 633 i 634 k.c. Sąd pierwszej instancji uznał, że przyjmujący

I CSK 3280/24

6

zamówienie nie ponosi odpowiedzialności za opóźnienie, i uzasadnił tę tezę

błędnie, powołując art. 633 i 634 k.c. Natomiast Sąd odwoławczy stwierdził, że nie

było opóźnienia. W sprawie nie występuje przedstawione zagadnienie prawne.

2. Skarżący podważa ustalenie Sądu Apelacyjnego, że strony po zawarciu

drugiego aneksu sposób dorozumiany przedłużyły termin do modernizacji

30 platform. Spór dotyczy faktu, a nie wykładni oświadczeń woli, i zarzut naruszenia

art. 65 § 2 k.c. jest niezasadny. Ponadto nawet w przypadku skutecznego

podważenia oceny Sądu drugiej instancji, że nie doszło do opóźnienia, istotą sporu

jest odpowiedzialność za błędne założenie, że modernizacja nie wymaga

zastąpienia zestawów obręczowych monoblokowymi.

3. Według skarżącego zmiana przepisów dotyczących wymagań technicznych

wagonów kolejowych po zawarciu umowy nie powinna mieć wpływu na termin

wykonania modernizacji, gdyż zmiana ta nie mogła spowodować konieczności

zastąpienia zestawów obręczowych monoblokowymi. Jednak z punktu widzenia

przedsiębiorcy modernizującego wagony zmiana praktyki organów

dopuszczających wagony do ruchu jest równie istotna jak zmiana samego prawa.

Przyjmujący zamówienie otrzymał z Urzędu Dozoru Technicznego wyjaśnienie, że

wystarczy badanie zgodności wagonu po modernizacji z typem wagonu mającym

certyfikat UTK sprzed zmiany przepisów, a dostarczone przez zamawiającego

wagony z zestawami obręczowymi były wagonami typu, który miał certyfikat.

Dopiero po zawarciu umowy okazało się, że UTK już nie zezwala na

modernizowanie tego rodzaju wagonów bez objęcia modernizacją zastąpienia

zestawów obręczowych monoblokowymi. Sądy powszechne i Sąd Najwyższy nie

są uprawnione do oceny, czy UTK prawidłowo stosuje przepisy dotyczące

wymagań technicznych wagonów kolejowych. Sąd drugiej instancji nie stosował

tych przepisów, gdyż stwierdził brak opóźnienia. Sąd pierwszej instancji także nie

stosował tych przepisów i oddalił powództwo, ponieważ ustalił, że strony zawarły

pierwotnie umowę o modernizację wagonów bez zastąpienia zestawów

obręczowych monoblokowymi, a skoro to zamawiający dostarczył wagony

z zestawami obręczowymi, to na podstawie art. 633 i 634 k.c. odpowiada za

opóźnienia. Powołanie się na art. 633 i 634 k.c. było błędne, lecz zagadnienie, czy

przyjmujący zamówienie w chwili zawarcia umowy powinien wiedzieć, że konieczna

I CSK 3280/24

7

będzie wymiana zestawów, niewątpliwie nie jest oczywiste i nie można uznać

skargi za oczywiście uzasadnioną z tej przyczyny.

4. Zarzut naruszenia prawa materialnego w postaci przepisów dotyczących

wymagań technicznych wagonów kolejowych skarżący powtórzył jako zarzut

naruszenia przepisu postępowania, tj. art. 233 § 1 w zw. z art. 391 k.p.c., przez

ustalenie, że w czasie zawarcia umowy przepisy zezwalały na stosowanie

zestawów obręczowanych. Artykuł 233 k.p.c. jest przepisem z zakresu

postępowania dowodowego, a ustalanie treści przepisów nie jest przedmiotem

postępowania dowodowego, lecz przedmiotem wykładni prawa.

5. Skoro Sąd Apelacyjny przyjął brak odpowiedzialności przyjmującego

zamówienie za szkodę zamawiającego spowodowaną opóźnieniem, to zasadnie

nie wypowiadał się o wysokości szkody.

6. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. pozwanemu przysługuje od skarżącego

zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Dariusz Pawłyszcze

(G.G.)

[a.ł]