SN nie przyjął skargi powoda o zapłatę za pobyt w zakładzie karnym i obciążył go kosztami

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

I CSK 3293/25

2

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego

w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym,

o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Skarżący powołał się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), które przedstawił jako – związane z wykładnią

art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. oraz art. 385 i art. 378 § 1 k.p.c. – pytania:

(a) „czy Sąd II instancji jest uprawniony do przyjmowania w każdej sytuacji ustaleń

faktycznych dokonanych przez Sąd I instancji oraz dokonanej przez niego oceny

dowodów, czy jednak powinien dokonywać własnych ustaleń faktycznych?”;

(b) „czy dopuszczalne jest przyjmowanie przez Sąd II instancji za własne ustaleń

sądu pierwszej instancji, w sytuacji gdy podstawowym zarzutem apelacji jest

kwestionowanie właśnie ustaleń faktycznych, stanowiących podstawę wyroku?”

Zgodnie z ustaloną linią w orzecznictwie, powołanie się na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu

o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym

orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to

zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną

uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze

stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być

ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla

systemu prawa. Skoro jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej

sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez

sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3

i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym przez

skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.

Problemy sformułowane przez skarżącego nie mają cech zagadnienia

prawnego w powyższym znaczeniu. Skarżący nie przedstawił wywodu

I CSK 3293/25

3

objaśniającego istotę problemu, który zasygnalizował oraz nie wskazał z jakich

przyczyn dotychczasowy dorobek doktryny i orzecznictwa jest niewystarczający do

rozwiązania problemu.

Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem art. 378 § 1 k.p.c. nakłada na sąd

drugiej instancji obowiązek ponownego rozpoznanie sprawy w granicach

apelacji, co oznacza nakaz wzięcia pod uwagę wszystkich podniesionych w apelacji

zarzutów i wniosków. Granice apelacji wyznaczają ramy, w których sąd drugiej

instancji powinien rozpoznać sprawę na skutek jej wniesienia. Określają je

sformułowane w apelacji zarzuty i wnioski, które implikują zakres zaskarżenia,

a w konsekwencji kognicję sądu apelacyjnego. Sąd drugiej instancji w ramach

ustalonego stanu faktycznego stosuje z urzędu prawo materialne i co

najistotniejsze - sąd odwoławczy jest związany jedynie zarzutami naruszenia prawa

procesowego (por. uzasadnienie uchwały składu siedmu sędziów Sądu

Najwyższego z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz.

55). W związku z tym, że sąd drugiej instancji nie jest związany zarzutami

naruszenia prawa materialnego powinien również rozpoznając apelację odnieść

się do wszystkich tych zdarzeń i zarzutów zgłoszonych w postępowaniu

apelacyjnym, które mogły spowodować skutki materialnoprawne (zob. też

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 czerwca 2015 r., III CSK 401/14, wyroki

Sądu Najwyższego z 10 lutego 2012 r., II CSK 314/11, z 7 listopada 2013 r., V CSK

550/12).

Z kolei art. 382 k.p.c. określa podstawę merytorycznego orzekania przez sąd

drugiej instancji, która obejmuje materiał dowodowy zebrany przez sąd pierwszej

instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Uregulowanie to nakłada na sąd

drugiej instancji obowiązek dokonania ponownie własnych ustaleń, które mogą

obejmować ustalenia sądu pierwszej instancji przyjęte za własne albo różnić się od

tych już poczynionych, a następnie poddania ich ocenie pod kątem prawa

materialnego. Sąd drugiej może zmienić ustalenia faktyczne stanowiące podstawę

wydania orzeczenia co do istoty sprawy sądu pierwszej instancji bez

przeprowadzenia postępowania dowodowego, uzasadniającego odmienne

ustalenia, chyba że szczególne okoliczności wymagają ponowienia lub

uzupełnienie tego postępowania (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

I CSK 3293/25

4

Najwyższego z 23 marca 1999 r., III CZP 59/98, OSNC 1999, nr 7-8, poz. 124;

wyrok Sądu Najwyższego z 5 października 2022 r., II CSKP 920/22).

Powód wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na

oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), przez naruszenie

art. 24 k.c. w zw. z art. 448 § 1 k.c.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że uzasadnienie

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej jako przesłanki jej przyjęcia do

rozpoznania wymaga powołania się na kwalifikowaną postać naruszenia

zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego

i przeprowadzania wywodu zmierzającego do jego wykazania. Oczywistość

naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia

w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. Szczególna podstawa przedsądu z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga przy tym samodzielnego, czyli odrębnego od podstaw

kasacyjnych, wskazania i wykazania naruszenia konkretnego przepisu prawa

(procesowego lub materialnego), które jest oczywiste i bez wątpliwości prowadzi do

stwierdzenia, że objęte skargą orzeczenie jest wadliwe i dlatego skarga powinna

zostać przyjęta do rozpoznania.

Uzasadnienie wniosku oparte na tej przesłance wymaga przedstawienia

argumentacji prawnej zmierzającej do wykazania kwalifikowanego naruszenia

powołanych w skardze przepisów prawa, możliwego do stwierdzenia bez

merytorycznej analizy zaskarżonego orzeczenia oraz podstaw kasacyjnych (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC

2004, nr 3, poz. 49, z 5 października 2007 r., III CSK 216/07 i z 11 sierpnia

2011 r., IV CSK 163/11). Uzasadnienie wniosku nie może sprowadzać się do

powtórzenia, choćby w zmodyfikowanej formie, uzasadnienia podstaw kasacyjnych,

jak również być sformułowane w sposób, który wymagałby oceny ich zasadności.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że niezachowanie norm

określających warunki odbywania kary pozbawienia wolności może stanowić

wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia dóbr osobistych, nie jest jednak

I CSK 3293/25

5

takiemu stwierdzeniu równoważne (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 18

października 2011 r., III CZP 25/11, OSNC 2012, nr 2, poz. 15; wyroki Sądu

Najwyższego z 28 lutego 2007 r., V CSK 431/06, OSNC 2008, nr 1, poz. 13; z 17

marca 2010 r., li CSK 486/09; z 22 marca 2012 r., V CSK 85/11). Uchybienie

wspomnianym przepisom może prowadzić do naruszenia dóbr osobistych

osadzonego (czci, godności, zdrowia, ewentualnie innych), jeśli warunki

przebywania w jednostkach penitencjarnych osiągnęły poziom nieludzkiego lub

poniżającego traktowania. Dokonując takiej oceny bierze się pod uwagę łącznie

wszystkie kryteria. Ocena minimalnego poziomu dolegliwości zależy od wszystkich

okoliczności sprawy, w tym takich jak długość trwania określonego traktowania,

jego następstwa psychiczne i fizyczne oraz - w niektórych przypadkach - płeć, wiek

i stan zdrowia osoby mu poddanej (por. np. wyroki ETPCz z 6 marca 2001 r., nr

40907/98, Dougoz przeciw Grecji; z 29 kwietnia 2003 r., nr 50390/99, McGlinchey

przeciw Wielkiej Brytanii i z 11 marca 2004 r., nr 40653/98, lorgov przeciwko

Bułgarii).

Wskazane sytuacje przez powoda w szczególności brak dostępu do opieki

medycznej, przebywanie w przeludnionej celi nie miały charakteru

bezprawnego. Z akt sprawy wynika, że powód podczas pobytu w pozwanych

zakładach karnych nigdy nie przebywał w warunkach przeludnienia. Powód był pod

stałą opieką lekarską, przechodził badania, leczył się, zgodnie z zaleceniami

lekarzy. Sąd drugiej instancji nie dopatrzył się w tym zakresie żadnych uchybień ze

strony Zakładu Karnego w K..

Subiektywne odczucia powoda o naruszeniu jego dóbr osobistych nie

uzasadniają przypisania pozwanemu odpowiedzialności za naruszenie dóbr

osobistych. Tak jak nie z każdego naruszenia prawa wynika szkoda majątkowa

osoby, której to naruszenie dotyczy, tak samo nie każde naruszenie uprawnień

i wywołanie dyskomfortu godzi w dobra osobiste tego, przeciwko komu jest

skierowane. Skoro powód dochodził zadośćuczynienia za krzywdę wyrządzoną mu

naruszeniem dóbr osobistych, dla którego wyjątkową w naszym systemie prawnym

podstawę tworzy art. 448 k.c., to miał obowiązek wykazać przesłanki tego

roszczenia, a zatem oznaczyć dobro osobiste, w związku z którego naruszeniem

chodził roszczeń i wykazać, że je naruszono (por. też uchwałę Sądu Najwyższego

I CSK 3293/25

6

z 18 października 2011 r., III CZP 25/11, OSNC 2012, nr 2, poz. 15). Zarzuty

stawiane rozstrzygnięciu przez powoda dotyczące wadliwości w zakresie ustaleń

faktycznych i oceny dowodów, zgodnie z art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c. nie

mogą stanowić podstawy skargi kasacyjnej. Sąd Najwyższy jest związany bowiem

ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Skonfrontowanie uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania z motywami zaskarżonego wyroku nie potwierdza tezy skarżącego

o oczywistej zasadności skargi. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie

wskazuje na istnienie uchybień konstrukcyjnych, które uniemożliwiałyby

jednoznaczne określenie podstawy faktycznej sprawy i zweryfikowanie oceny

prawnej przyjętej przez Sąd Okręgowy. Z ustaleń faktycznych dokonanych

w sprawie wynika, że w Zakładzie Karnym w K. przestrzegane były uregulowania

stanowiące prawo powszechnie obowiązującej dotyczące dostarczania osadzonym

środków czystości, wyposażenia cel oraz zapewniania warunków do zachowania

higieny osobistej, częstotliwości kąpieli i dostępu do bieżącej wody, a także

spacerów. Powód nie udowodnił, że pozwany nie zapewnił mu warunków

umożliwiających utrzymanie higieny osobistej. Powód jak każdy z osadzonych miał

prawo do co najmniej jednej ciepłej kąpieli raz w tygodniu, a jak wynika z zeznań

świadków, odbywali oni dwie kąpiele w tygodniu. Podnoszone zarzuty dotyczące

braku możliwości, bądź ograniczenia korzystania z suszarki do prania nie znalazły

potwierdzenia w materiale dowodowym. Pozwany w sposób wystarczający

udowodnił brak bezprawności swojego działania. Zatem zastosowanie prawa

materialnego do ustalonego stanu faktycznego przez sądy obu instancji nie było

oczywiście wadliwe.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c. oraz - co do kosztów

postępowania – art. 98 § 1, art. 98 § 11 i § 3 k.p.c., art. 99 k.p.c. w zw. z art. 391

§ 1, art. 39821 k.p.c. w zw. z w zw. z art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2016

r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz.U. z 2024

r. poz. 1192) § 8 pkt 26 oraz § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964), orzeczono jak postanowieniu.

I CSK 3293/25

7

Marta Romańska

[dr]

[SOP]