Bank przegrał w Sądzie Najwyższym i zapłaci klientowi 8100 zł kosztów postępowania

Wyrokiem z 23 maja 2024 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, na skutek apelacji

pozwanego, zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Przemyślu z 4 listopada 2022 r.

I CSK 3302/24

2

w zakresie zasądzonych kosztów procesu (pkt I), a pozostałej części oddalił

apelację (pkt II) i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt III).

Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego,

zaskarżając go w całości. Wskazał, że w sprawie występują istotne zagadnienia

prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) dotyczące: możliwości uznania całej umowy

kredytu za nieważną, gdy za niedozwolone zostały uznane jedynie klauzule

spreadowe przy braku niedozwolonego charakteru klauzul ryzyka, możliwości

odwoływania się do stawki referencyjnej WIBOR dla określenia oprocentowania

celem utrzymania umowy kredytu w mocy oraz problemu uznania kredytu

indeksowanego lub denominowanego za kredyt złotowy, mimo że w tzw. ustawie

antyspreadowej przyznano kredytobiorcom możliwość spłaty rat bezpośrednio

w walucie obcej, co eliminuje konieczność sięgania do klauzul przeliczeniowych.

Ponadto, zdaniem skarżącego, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj. art. 4 ust. 2 oraz art. 6 ust. 1

dyrektywy 93/13, art. 65, 354, 358 § 2, art. 3851 § 1 i 2 i art. 3852 k.c., art. 69 ust. 3

Prawa bankowego oraz art. 189 k.p.c.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powódka wniosła m.in. o odmowę

przyjęcia skargi do rozpoznania, a także o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz

kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego

według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jedną z przesłanek dopuszczalności środka zaskarżenia jest interes prawny

w zaskarżeniu. Dla jego powstania konieczne jest istnienie stanu pokrzywdzenia

orzeczeniem (gravamen), który występuje, gdy zaskarżone orzeczenie narusza

interesy skarżącego (zob.m.in. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 15 maja

2014 r., III CZP 88/13, OSNC 2014, nr 11, poz. 108; postanowienia SN: z 25 lutego

2015 r., V CSK 450/14; z 16 kwietnia 2021 r., I CSK 484/20, i z 31 stycznia 2022 r.,

I CSK 1578/22). Rozstrzygnięcie w zakresie, w jakim Sąd drugiej instancji,

zmieniając wyrok Sądu Okręgowego, obniżył w punkcie I wysokość zasądzonej od

pozwanego na rzecz powódki kwoty tytułem kosztów procesu, jest dla niego

I CSK 3302/24

3

korzystne. Nie ma on w tym zakresie interesu prawnego w zaskarżeniu, co

powoduje częściowe odrzucenie skargi kasacyjnej jako niedopuszczalnej, na

podstawie art. 3986 § 2 i 3 k.p.c.

W pozostałym zakresie należy wskazać, że Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1

k.p.c.).

Sformułowanych przez skarżącego zagadnień nie można uznać za istotne

zagadnienia prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., gdyż każde z nich

znalazło już rozstrzygnięcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W szczególności

ustalono, że między klauzulami ryzyka walutowego i spreadu walutowego

występuje ścisłe powiązanie (zob. uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25

kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118, i przywołane tam

orzecznictwo). Jeżeli z umowy usunięte zostałyby postanowienia określające

sposób ustalenia kursu waluty, do zastosowania tzw. klauzuli ryzyka (zastosowania

mechanizmu indeksacji) konieczne byłoby zastąpienie takich postanowień innym

sposobem określenia kursu. Taki zabieg jest zaś niedopuszczalny zgodnie

z punktem pierwszym wskazanej uchwały, która ma moc zasady prawnej i wiąże

Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie (art. 87 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym).

Sąd Najwyższy rozstrzygnął już także kwestię, czy po uznaniu za abuzywne

postanowień przewidujących indeksację umowa może wiązać jako umowa kredytu

złotowego oprocentowanego według stawki WIBOR. W tej mierze należy odwołać

się do punktu drugiego przywołanej uchwały Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024

r., III CZP 25/22, zgodnie z którym w razie niemożliwości ustalenia wiążącego

strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego

umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

Przechodząc do problemu konsekwencji wejścia w życie tzw. ustawy

antyspreadowej i umożliwienia spłaty kredytu bezpośrednio w walucie obcej, należy

wskazać, iż samo wejście w życie wskazanej ustawy nie wpłynęło na ocenę

I CSK 3302/24

4

abuzywności postanowień umów kredytu zawartych wcześniej oraz konsekwencji

prawnych wynikających z tej oceny (zob. wyroki SN: z 11 grudnia 2019 r., V CSK

382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, i z 28

października 2022 r., II CSKP 894/22), a stworzyło jedynie podstawy do zmiany

postanowień umowy co do sposobu waloryzacji na przyszłość niespłaconych

jeszcze rat kredytu. Oceny abuzywności postanowienia umownego dokonuje się

natomiast według stanu z chwili zawarcia umowy, a nie następczo (zob. uchwałę

składu siedmiu sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1,

poz. 2).

Sąd Najwyższy nie dostrzega również w niniejszej sprawie potrzeby

dokonania wykładni wskazywanych przez skarżącego przepisów. Do przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c. wymaga się bowiem wykazania, że treść i znaczenie przepisu nie zostały

dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje potrzeba

zmiany ich dotychczasowej wykładni (zob. postanowienie SN z 21 listopada 2023 r.,

I CSK 4931/22). Część z przedstawionych wyżej rozważań w odpowiedzi na

sformułowane przez skarżącego zagadnienia prawne dotyczy tych samych kwestii,

co dowodzi, iż wykładnia powoływanych przez skarżącego przepisów nie budzi

w orzecznictwie wątpliwości.

Uzasadniając konieczność dokonania wykładni przepisów, skarżący

wskazuje m.in. na możliwość zastępowania wyeliminowanej klauzuli spreadowej

innym sposobem ustalenia kursu oraz na brak interesu prawnego kredytobiorców

w żądaniu ustalenia nieważności umowy kredytu.

Na tym tle ponownie należy zauważyć, że zgodnie z punktem pierwszym

przywoływanej wyżej uchwały z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w razie uznania,

że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące

się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie

umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć,

że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej

wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

I CSK 3302/24

5

Ponadto w swoim orzecznictwie Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że

dochodzenie roszczenia o zwrot zapłaconych rat kredytu nie eliminuje interesu

prawnego w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego w związku

z nieważnością umowy kredytu. Wyrok zasądzający świadczenie restytucyjne na

rzecz kredytobiorcy nie rozstrzygałby bowiem – ze skutkiem wynikającym z art. 365

§ 1 k.p.c. – czy stosunek kredytu został ważnie nawiązany (zob. wyroki SN: z 17

marca 2022 r., II CSKP 474/22, OSNC-ZD 2022, Nr 4, poz. 44; z 28 lipca 2023 r.,

II CSKP 611/22, oraz postanowienia SN z 28 lipca 2023 r., I CSK 4275/22, i z 29

września 2023 r., I CSK 212/23).

Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania w pozostałym zakresie (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11, 3 i 4, art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2, § 2 pkt 7 oraz § 20 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za

czynności radców prawnych.

(E.M.)

[SOP]