Kredyt hipoteczny, bank w upadłości. SN odmówił przyjęcia skargi syndyka

W wyroku z 20 kwietnia 2023 r. w sprawie z powództwa W.B. przeciwko Bank

Spółka Akcyjna z siedzibą w W. o zapłatę i ustalenie Sąd Okręgowy w Szczecinie

ustalił, że bliżej opisana umowa kredytu hipotecznego zawarta w dniu 28 lipca 2008

r. między powodem a Bank1 Spółką Akcyjną Oddział w Ł. (poprzednikiem prawnym

I CSK 3308/24

2

pozwanego), jest nieważna, zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę

9.649,11 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 21 kwietnia

2022 r. do dnia zapłaty, oddalił powództwo w pozostałym zakresie oraz orzekł o

kosztach procesu. Pozwany wniósł apelację od tego orzeczenia. Sąd Apelacyjny w

Szczecinie postanowieniem z 26 lipca 2023 r. na podstawie art. 174 § 1 pkt. 4

k.p.c., wobec ogłoszenia upadłości pozwanego, zawiesił postępowanie apelacyjne,

a następnie postanowieniem z 12 września 2023 r. podstawie art. 180 § 1 pkt. 5b

k.p.c. podjął zawieszone postępowanie w części dotyczącej ustalenia nieważności

umowy kredytowej z udziałem syndyka masy upadłości Bank spółki akcyjnej w W.

Wyrokiem częściowym z 26 lutego 2024 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie oddalił

apelację pozwanego w części dotyczącej rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania

ustalania nieistnienia stosunku prawnego.

Pozwany wniósł skargę kasacyjną opierając wniosek o jej przyjęcie do

rozpoznania na przyczynach kasacyjnych objętych art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia

przysługującym od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym

ochronie interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania

prawa, wkład Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz

eliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym

lub orzeczeń oczywiście niezgodnych z prawem. Stosownie do 3989 § 1 k.p.c., Sąd

Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez

stronę, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz

założeń skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, rolą

„przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych wyżej

kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej przedstawienia

Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania.

I CSK 3308/24

3

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał

się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego dotyczącego

kwestii, czy postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy o ustalenie

nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu waloryzowanego (indeksowanego

albo denominowanego) do waluty obcej, wytoczonego przeciwko upadłemu

bankowi (kredytodawcy) jest sprawą o wierzytelność w rozumieniu art. 145 ust. 1

ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r.,

poz. 1520 z późn. zm. - dalej: „pr. upadł.”) i tym samym podlega zawieszeniu na

podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. lub art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1

i w zw. z art. 145 ust. 1 pr. upadł. do czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności

na liście wierzytelności lub odpowiednio, odmowy uwzględnienia wierzytelności na

liście i wyczerpania trybu określonego ustawą. Skarżący podniósł też w tym samym

zakresie potrzebę wykładni powołanych przepisów prawa.

W nawiązaniu do tak sformułowanych przyczyn kasacyjnych należy

przypomnieć, że istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. jest problem nowy i dotychczas niewyjaśniony, dotyczący ważnego

abstrakcyjnego zagadnienia jurydycznego, którego rozstrzygnięcie przez Sąd

Najwyższy przy okazji rozpoznania skargi kasacyjnej przyczyni się do rozwoju

prawa i orzecznictwa oraz będzie miało znaczenie nie tylko dla tej konkretnej,

jednostkowej sprawy, ale także dla innych podobnych spraw. Skarżący powinien

sformułować to zagadnienie w sposób przyjęty przy przedstawianiu przez sąd

powszechny zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy;

przedstawić pogłębiony wywód prawny uzasadniający zgłoszone wątpliwości,

wykazać zasadność preferowanego sposobu jego rozstrzygnięcia, a także

wadliwość rozwiązania przez Sąd drugiej instancji postawionego problemu

prawnego w sposób rzutujący na wynik sprawy. Na gruncie drugiej przyczyny

kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) rozbieżności w orzecznictwie należy

interpretować jako brak zgodności rozstrzygnięć w sprawach o takich samych lub

bardzo podobnych stanach faktycznych, w których mają zastosowanie te same

przepisy, wykładane lub stosowane w sposób prowadzący do odmiennych -

zróżnicowanych albo sprzecznych - orzeczeń albo decyzji procesowych. Wskazując

na tę przyczynę kasacyjną, skarżący powinien opisać, na czym polega trudność w

I CSK 3308/24

4

interpretacji określonych przepisów prowadząca do niepożądanego wyżej stanu

oraz zilustrować swoje twierdzenia przykładami takich rozbieżnych rozstrzygnięć.

Sformułowana przez skarżącego wątpliwość nie spełnia powyższych

wymagań. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że pojęcie

„postępowania dotyczące masy upadłości”, o którym mowa w art. 174 § 1 pkt 4

k.p.c., obejmuje te, które odnoszą się do praw i obowiązków dotyczących mienia

wchodzącego w skład masy upadłości. Sprawami dotyczącymi masy upadłości są

także sprawy, których rozstrzygnięcie może oddziaływać (korzystnie lub

niekorzystnie) na majątek wchodzący w skład masy upadłości, bez względu na to,

czy rozstrzygnięcie polega na zasądzeniu świadczenia, ustaleniu albo

ukształtowaniu. Pojęcia „postępowań dotyczących masy upadłości” nie można

jednak utożsamiać z „postępowaniami o wierzytelności podlegające zgłoszeniu do

masy upadłości”, o których mowa w art. 145 ust. 1 pr. upadł. (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z 9 listopada 2017 r., I CSK 672/17). Przepis art. 145 ust. 1 pr. upadł.,

warunkujący podjęcie postępowania przeciwko syndykowi odmową uznania

wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, ma wyjątkowy charakter na tle

ogólnej reguły wynikającej z art. 180 § 1 pkt 5 k.p.c. i - jak wynika z jego treści -

dotyczy postępowań, których przedmiotem jest wierzytelność podlegająca

zgłoszeniu do masy upadłości. Odstępstwo wyrażone w art. 145 ust. 1 pr. upadł.

wiąże się z dążeniem do uniknięcia dublowania dróg dochodzenia wierzytelności

upadłościowych przy przyznaniu w tej materii prymatu postępowaniu

upadłościowemu, a także wyeliminowania możliwości powstania tytułu

egzekucyjnego, który otwierałby drogę do egzekucji z masy upadłości, do czego

mógłby doprowadzić proces o zasądzenie świadczenia przeciwko syndykowi. Z

racji charakteru powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy

kredytu, tego rodzaju roszczenie nie może być realizowane w trybie sporządzenia

listy wierzytelności, nie jest zobowiązaniem pieniężnym ani zobowiązaniem

majątkowym niepieniężnym upadłego, które może być przekształcone w

zobowiązanie pieniężne, zaś pozytywne rozstrzygnięcie takiego żądania na drodze

sądowej nie jest tytułem egzekucyjnym podlegającym przymusowemu wykonaniu,

tak jak wyciąg z zatwierdzonej przez sędziego komisarza listy wierzytelności,

zawierający oznaczenie wierzytelności oraz sumy otrzymanej na jej poczet przez

I CSK 3308/24

5

wierzyciela (art. 264 ust. 1 pr.upadł.). W konsekwencji w najnowszym orzecznictwie

Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że sprawa o tego rodzaju roszczenie z

powództwa kredytobiorcy będącego konsumentem przeciwko bankowi, co do

którego w toku postępowania ogłoszono upadłość, nie jest więc sprawą „o

wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości” w rozumieniu art. 145

ust. 1 pr.upadł., a tym samym postępowanie w tym przedmiocie może być podjęte z

chwilą ustalenia osoby pełniącej funkcję syndyka (zob. m.in. postanowienia Sądu

Najwyższego z 29 maja 2025 r., I CSK 2721/24, z 30 września 2025 r., I CSK

1784/24, z 28 listopada 2025 r., I CSK 3134/24, z 18 grudnia 2025 r., I CSK

3807/24, z 19 grudnia 2025 r., I CSK 1902/25, z 30 grudnia 2025 r., I CSK 65/25).

Nie zachodzi zatem podstawa do ponownej wypowiedzi Sądu Najwyższego w tym

przedmiocie.

W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji. O kosztach postępowania

kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i

art. 39821 k.p.c., a także § 2 pkt 6 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.).

Agnieszka Piotrowska

(A.D.)

[SOP]