Bank nie doczekał się rozpoznania skargi w sporze o nieważny kredyt frankowy

Pozwem z 9 maja 2018 r. skierowanym do Sądu Rejonowego w Bolesławcu,

powodowie – Z.K. i E.K. wystąpili przeciwko Bank S.A. z siedzibą w W., którym

powodowie domagali się zasądzenia od pozwanego Banku na swoją rzecz

solidarnie kwoty 28 898,61 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 11

października 2017 r. do dnia zapłaty. Z.K. i E.K., działających jako konsumenci,

łączyła umowa o kredyt hipoteczny z 21 października 2009 r. nr […], którą

powodowie zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego – Bank1 S.A. Oddziałem

w Polsce z siedzibą w W. (obecnie – Bank z siedzibą w W. Oddział w Polsce - taki

sposób oznaczenia pozwanego wynika z art. 19 pkt 1 w zw. z art. 14 i art. 17

ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców

I CSK 3315/25

2

zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium

Rzeczypospolitej Polskiej, jedn. tekst: Dz. U. z 2022 r., poz. 470). W ocenie

powodów sporna umowa kredytowa (środki pieniężne pozyskane z tej umowy

powodowie zamierzali przeznaczyć na spłatę kredytu mieszkaniowego

indeksowanego do CHF zaciągniętego w innym banku na zakup mieszkania i jego

remont) zawierała wyszczególnione niedozwolone postanowienia umowne, po

wyeliminowaniu których umowa ta mogłaby nadal obowiązywać.

W odpowiedzi na pozew pozwany – Bank S.A. w W. wniósł o oddalenie

powództwa w całości.

Postanowieniem z dnia 19 października 2018 r. Sąd Rejonowy w

Bolesławcu uznał się niewłaściwym i sprawę przekazał do rozpoznania właściwemu

rzeczowo i miejscowo Sądowi Rejonowemu dla Warszawy - Woli w Warszawie,

który stwierdzając swoją niewłaściwość rzeczową sprawę przekazał do rozpoznania

Sądowi Okręgowemu w Warszawie, jako rzeczowo i miejscowo właściwemu.

Pismem z 28 października 2021 r. powodowie zmodyfikowali żądanie pozwu

w ten sposób, że domagali się orzeczenia, że umowa o kredyt hipoteczny z 21

października 2009 r. nr […] jest nieważna, jednocześnie wnosząc o zasądzenie od

strony pozwanej na swoją rzecz solidarnie kwoty

134 164,49 zł wraz z

odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pozwanemu

niniejszego pisma do dnia zapłaty oraz kwoty 18 658.99 CHE wraz z odsetkami

ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pozwanemu niniejszego

pisma do dnia zapłaty, które to żądanie zapłaty obejmuje okres od dnia zawarcia

umowy do 8 października 2021 r.

W odpowiedzi na modyfikację powództwa pozwany wniósł o jego oddalenie

w całości, podtrzymując w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz

wszelkie twierdzenia, wnioski oraz zarzuty, podnosząc też zarzut braku solidarności

po stronie powodowej. Następczo pozwany złożył oświadczenie o ewentualnym

skorzystaniu z prawa zatrzymania oraz podniósł zarzut zatrzymania świadczenia,

które w razie uwzględnienia roszczenia objętego powództwem przysługiwało będzie

stronie powodowej od pozwanego do czasu zaoferowania pozwanemu zwrotu

świadczenia w postaci kwoty kredytu w wysokości 185 000 zł wypłaconego stronie

powodowej albo zabezpieczenia roszczenia o jego zwrot, wskazując na

I CSK 3315/25

3

skorzystanie przez pozwanego z prawa zatrzymania.

W wyniku rozpoznania sprawy wyrokiem z 29 listopada 2022 r. Sąd

Okręgowy w Warszawie, w szczególności: ustalił, że nie istnieje stosunek prawny

wynikający z umowy o kredyt hipoteczny nr […], zawartej pomiędzy powodami Z.K.

i E.K., a Bank1 S.A. Oddziałem w Polsce w dniu 21 października 2009r. wobec jej

nieważności (pkt I); zasądził od pozwanego Bank w W. łącznie na rzecz powodów

Z.K. i E.K. kwotę 134 164,49 zł oraz kwotę 18 658,99 CHF, z tym że pozwanemu

Bank w Wiedniu przysługuje prawo zatrzymania, dopóki powodowie Z.K. i E.K. nie

zaofiarują mu zwrotu otrzymanego świadczenia w wysokości 185 000 zł albo nie

zabezpieczą roszczenia pozwanego o zwrot tej kwoty (pkt II); oddalił powództwo w

zakresie żądania głównego w pozostałym zakresie (pkt III).

Od powyższego wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 29 listopada

2022 r. apelację wniosła strona pozwana zaskarżając wyrok w części ustalającej,

że nie istnieje stosunek prawny wynikający ze spornej umowy o kredyt hipoteczny

nr […] zawartej pomiędzy powodami, a Bank S.A. Oddziałem w Polsce w dniu 21

października 2009 r. wobec jej nieważności, tj. w zakresie pkt. I zaskarżonego

rozstrzygnięcia oraz zasądzającej od pozwanego Bank w W. łącznie na rzecz

powodów Z.K. i E.K. kwotę 134 164,49 zł oraz kwotę 18658,99 CHF, tj. w zakresie

pkt. II zaskarżonego wyroku, uwzględniającej powództwo o zapłatę, a ponadto

odnośnie pkt. IV wyroku Sądu I instancji, wnosząc o jego zmianę w zaskarżonej

części poprzez oddalenie powództwa w tej części, podnosząc jednocześnie

wyszczególnione w treści apelacji zarzuty naruszenia przepisów postępowania oraz

zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego.

Powodowie wnieśli o oddalenie apelacji.

Rozpoznając sprawę Sąd Apelacyjny w Warszawie, w szczególności uznał

za chybiony zarzut naruszenia art. 189 k.p.c. W ocenie Sądu II instancji strona

powodowa miała interes prawny w ustaleniu nieważności umowy, a powodom

przysługiwał status konsumenta w rozumieniu art. 221 k.c. W ocenie Sądu II

instancji postanowienia zawartej przez strony umowy kredytu, których elementem

jest ryzyko kursowe, należało ocenić, jako sprzeczne z dobrymi obyczajami i

naruszające w sposób rażący interesy konsumenta. Dotyczyło to mechanizmu

pozwalającego Bankowi na jednostronne kształtowanie kursu waluty we własnych

I CSK 3315/25

4

tabelach, a w konsekwencji wysokości stanowiącego jego zysk tzw. spreadu

walutowego oraz przerzucenia na konsumenta nieograniczonego ryzyka zmiany

kursu waluty waloryzacji kredytu. Podobnie należało, zdaniem Sądu II instancji,

ocenić wyrażenie salda kredytu w walucie waloryzacji w sytuacji niedoinformowania

konsumenta na etapie zawierania umowy o skutkach ryzyka kursowego i jego

wpływu na wartość zobowiązania kredytobiorcy. Z uwagi, zaś, na nietransparentny

mechanizm wymiany waluty powodowie nie byli w stanie samodzielnie oszacować,

czy też zweryfikować w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria ostatecznego

zobowiązania z tytułu umowy kredytu. Następnie Sąd odwoławczy zważył, że

odnośnie do skutków stwierdzenia abuzywności, należało podkreślić, że skoro

klauzule umowne, których elementem jest ryzyko kursowe, określają główne

świadczenia stron, to ich eliminacja z umowy musi prowadzić do jej upadku, gdyż

jej utrzymanie w pozostałym zakresie nie jest możliwe bez postanowień

określających główne świadczenia stron. Nie można też było zgodzić się ze

stanowiskiem pozwanego, że usunięcie z umowy niedozwolonych postanowień

określających zasady przeliczenia waluty krajowej na walutę indeksacji kredytu, nie

spowoduje upadku umowy, która nadal może być wykonywana przy zastosowaniu

kursu średniego NBP franka szwajcarskiego na podstawie art. 358 § 2 k.c.

Odwołanie się do tego przepisu nie usuwałoby z umowy postanowień abuzywnych.

Te bowiem nie odnoszą się wyłącznie do zasad ustalania przez bank kursu CHF i

zagadnienia spreadu, lecz do kwestii zasadniczej - ryzyka walutowego wiążącego

się z samym faktem związania konsumenta kredytem walutowym. Takiego ryzyka

nie usuwa zastąpienie abuzywnej klauzuli indeksacyjnej art. 358 § 2 k.c. Następnie

Sąd II instancji stwierdził, że skoro zastosowanie w miejsce abuzywnej klauzuli

indeksacyjnej art. 358 § 2 k.c. nie prowadziłoby do usunięcia ryzyka kursowego,

ponieważ mechanizm waloryzacji kredytu do waluty obcej nadal miałby

zastosowanie, to ochrona konsumenta przed nieuczciwymi warunkami umowy

byłaby wówczas iluzoryczna. Obciążenie konsumenta nieograniczonym ryzykiem

zmiany kursu waluty narusza dobre obyczaje i w sposób rażący interesy

konsumenta. Z tego względu pozostawienie w umowie postanowień o indeksacji do

waluty obcej nie przywróci sytuacji, w jakiej znajdowałby się konsument w braku

warunku, którego nieuczciwy charakter zostałby stwierdzony. Przyjęcie, natomiast,

I CSK 3315/25

5

poglądu, że zastrzeżone w umowie kredytu indeksowanego do waluty obcej

klauzule kształtujące mechanizm indeksacji (stanowiące część mechanizmu

indeksacyjnego, określającego sposób oznaczenia kursu miarodajnego dla

przeliczenia walutowego) identyfikują główne świadczenie kredytobiorcy jest

wystarczające do wykazania tezy, że ze względów prawnych sporna umowa po

usunięciu z niej niedozwolonych postanowień nie może obowiązywać. W ocenie

Sądu Apelacyjnego w Warszawie, nieważność zawartej przez strony umowy

kredytu w całości wynikała z bezskuteczności abuzywnego postanowienia

wprowadzającego do niej ryzyko kursowe. Skoro bowiem w realiach rozpoznawanej

sprawy wprowadzenie do umowy ryzyka walutowego stanowiło niedozwolone

postanowienie umowne (na które składa się kilka punktów umowy kredytu oraz

regulaminu), a powodowie następczo go nie zaakceptowali, postanowienie takie

musiało być uznane za bezskuteczne ex lege i ab initio, co skutkowało ostatecznie

nieważnością całej umowy. Następnie zdaniem Sądu II instancji uzasadniona jest

teza, wedle której wobec konkluzji, że umowa kredytu zawierająca abuzywne

klauzule obejmujące główne świadczenia stron jako nieważna (bezskuteczna) ex

lege nie wiąże stron ze skutkiem ex tunc, roszczenie strony powodowej o zwrot

spełnionego świadczenia było zasadne w świetle art. 410 k.c. Odnośnie, zaś, do

pozostałych podniesionych w apelacjach zarzutów Sąd II instancji uznał je za

bezprzedmiotowe.

Ostatecznie wyrokiem z 13 czerwca 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie

oddalił apelację pozwanego.

Pozwany skargą kasacyjną zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w

Warszawie z 13 czerwca 2025 r., w całości.

Skargę kasacyjną od tego wyroku pozwany oparł na podstawie naruszenia

przepisów prawa materialnego, tj.: art. 3851 § 1 w zw. z art. 3851 § 1 zd. 2 k.c. w

zw. z art. 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie

nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. UE. L 1993 Nr 95,

str. 29 - dalej "Dyrektywa 93/13"); art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c. w zw. z art. 4 ust.

2 Dyrektywy 93/13; art. 3851 § 1 k.c. z art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 Dyrektywy 93/13;

art. 69 ust. 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (dalej "Prawo bankowe")

oraz art. 65 k.c. oraz art. 358 § 2 k.c., wszystkich w związku z art. 6 ust. 1

I CSK 3315/25

6

Dyrektywy 93/13; art. 3851 § 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 oraz w

związku z motywem dwudziestym pierwszym Dyrektywy 93/13; art. 3851 § 1 k.c. i

art. 3852 k.c. w zw. z art. 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r.

w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich; art. 189 k.p.c.; art.

405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 411 pkt 2 i 4 k.c. w zw. z art. art. 6

ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13.

We wnioskach skargi, pozwany, na podstawie art. 3984 § 2 k.p.c. w zw. z art.

3989 § 1 pkt. 1 oraz 2 k.p.c., wniósł o jej przyjęcie do rozpoznania. Odnośnie do

przesłanki z art. 3989 § 1 pkt. 1 k.p.c. skarżący wskazał na następujące zagadnienia

prawne. Pierwsze, sprowadzające się do pytania: „Czy w przypadku uznania w

wyniku kontroli incydentalnej obecnych w umowie o kredyt indeksowany kursem

waluty obcej klauzul spreadowych nieokreślających głównego przedmiotu umowy,

za niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie

nieważności całej umowy, skoro klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie

z jednolitym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny

przedmiot tej umowy, nie stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków

umownych?” – zagadnienie związane z wykładnią art. 3851 § 1 zd. drugie k.c. w

związku z art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13 oraz art. 3852 § 2 k.c. w związku z

motywem dwudziestym pierwszym Dyrektywy 93/13; drugie, zawierające się w

zapytaniu: „Czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych w

umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do

indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki

umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako konsekwencji

wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania

umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej i

faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku

nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do

podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych w

walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR, skoro w umowie wiążącej strony

stawka ta występuje i jest ona definiowana jako odnosząca się do kredytów

nieindeksowanych, wyrażonych w walucie polskiej?” - zagadnienie związane z

wykładnią art. 3851 § 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 oraz w

I CSK 3315/25

7

związku z motywem dwudziestym pierwszym tej Dyrektywy; trzecie związane z

wykładnią art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, sprowadzające się do odpowiedzi na

pytanie: „Czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania

spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej

lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej

powołanego art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, wziąwszy pod uwagę aksjomat

racjonalności krajowego ustawodawcy, uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami

udzielonymi w złotych polskich, skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty

kapitałowo - odsetkowej albo dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub

częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w walucie, do której denominowany lub

indeksowany jest kredyt, prowadzi do skutecznego spełnienia świadczenia

wynikającego ze stosunku zobowiązaniowego w postaci umowy kredytu oraz

zaspokojenia wierzyciela w osobie kredytodawcy, bez konieczności dokonywania

jakichkolwiek przeliczeń bądź innych operacji walutowych wpłacanych przez

kredytobiorcę środków w walucie innej, niż waluta krajowa?”. Celem wykazania

sformułowanych zagadnień prawnych skarżący zaprezentował bliżej określone w

treści skargi kasacyjnej wielowątkowe wywody prawne z uwzględnieniem

dotychczasowego dorobku orzeczniczego Sądu Najwyższego, sądów

powszechnych oraz orzecznictwa TSUE.

Odnośnie, natomiast, do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt. 2 k.p.c. skarżący

stwierdził, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj.: art. 4 ust. 2

Dyrektywy 93/13, art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13, art. 65 k.c., art. 354 k.c., art. 358 §

2 k.c., art. 3851 § 1 i 2 k.c., art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 Prawa bankowego oraz

art. 189 k.p.c. – zasadniczo interpretacja tych przepisów, w ocenie skarżącego

uzasadniona była, w szczególności, zachodzącymi w orzecznictwie wątpliwościami,

a sprowadzającymi się do odpowiedzi na pytanie - czy wobec wyodrębnienia w

konstrukcji umowy kredytu hipotecznego odniesionego do waluty obcej klauzul

ryzyka walutowego oraz klauzul spreadowych, którego to wyodrębnienia w sposób

wyraźny dokonał TSUE między innymi w wyrokach w sprawach C-l 18/17, Dunai

I CSK 3315/25

8

oraz C-260/18, Dziubak oraz wobec ustalenia przez Trybunał, że na gruncie

takiego stosunku umownego klauzule ryzyka walutowego określają główny

przedmiot umowy kredytu, a tym samym wchodzą w zakres stosowania art. 4 ust. 2

Dyrektywy 93/13 (oraz art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c.) i nie są poddawane ocenie

przez pryzmat nieuczciwego (niedozwolonego) charakteru tych klauzul, przy

uprzednim stwierdzeniu przez sąd przeprowadzający badanie, że zostały one w

konkretnej umowie kredytowej sporządzone przez przedsiębiorcę w jasny i

zrozumiały sposób (zostały sformułowane w sposób jednoznaczny), w razie

jednoczesnego ustalenia przez ten sąd, że obecne w umowie klauzule spreadowe

stanowią nieuczciwe (niedozwolone) warunki umowne, sąd ostatecznie - (i) władny

jest wyeliminować z łączącej strony umowy o kredyt zarówno klauzule ryzyka

walutowego, jak i klauzule spreadowe, orzekając o upadku całej umowy, zaś w

przypadku odpowiedzi negatywnej, (ii) władny jest odwołać się - w ramach procesu

stosowania prawa - w miejsce uznanych za nieuczciwe postanowień umownych do

bezwzględnie obowiązującej i bezpośrednio stosowanej normy prawa krajowego w

postaci art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, albo wykładni oświadczeń woli stron

stosunku umownego w myśl art. 65 k.c., albo przepisu prawa krajowego o

charakterze dyspozytywnym w postaci art. 358 § 2 k.c., mając na względzie

realizację celu Dyrektywy 93/13, w szczególności jej art. 6 ust. 1, jakim jest

przywrócenie równowagi między stronami umowy, co do zasady przy

jednoczesnym utrzymaniu w mocy umowy jako całości, jak również przy

uwzględnieniu domniemania uczciwości wynikającego z motywu trzynastego

Dyrektywy 93/13, zgodnie z którym zakłada się, że obowiązujące w Państwach

Członkowskich przepisy ustawowe i wykonawcze, które bezpośrednio lub

pośrednio ustalają warunki umów konsumenckich, nie zawierają nieuczciwych

warunków. W konsekwencji w ocenie skarżącego uzasadnione jest, aby Sąd

Najwyższy wypowiedział się odnośnie do kwestii, czy w razie stwierdzenia przez

sąd w toku kontroli incydentalnej, że obecne w umowie kredytu hipotecznego

odniesionego do waluty obcej klauzule dotyczące spreadów walutowych stanowią

niedozwolone (nieuczciwe) postanowienia umowne, zachodzą podstawy do

całkowitego pozbawienia takiej umowy kredytowej jej indeksowanego charakteru, a

w konsekwencji do upadku umowy, czy też właściwym jest pozostawienie w mocy

I CSK 3315/25

9

mechanizmu odniesienia kredytu do waluty obcej, jako objętej zgodnym zamiarem

stron umowy, oraz - czy w takim przypadku zasadne jest odwołanie się, w miejsce

postanowienia bezskutecznego, do normy bezwzględnie obowiązującej art. 69 ust.

3 Prawa bankowego, oświadczeń woli stron (art. 65 k.c.), bądź do dyspozytywnej

normy przewidzianej art. 358 § 2 k.c. Zdaniem skarżącego, prawidłowe jest

zapatrywanie uwzględniające sygnalizowane przez TSUE wyodrębnienie w

umowach kredytowych klauzul ryzyka walutowego od klauzul dotyczących

spreadów oraz najpełniej realizujące cele Dyrektywy 93/13, w tym przywrócenie

rzeczywistej równowagi kontraktowej i równości między stronami, przy

jednoczesnym zachowaniu proporcjonalności sankcji do rangi naruszenia.

Ostatecznie skarżący wyraził pogląd, wedle którego niewątpliwie zachodzi

konieczność rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy zachodzących w orzecznictwie

wątpliwości, co do dalszego wykonania umowy kredytowej, w której stwierdzono

obecność nieuczciwych postanowień umownych dotyczących stosowanych przez

bank - kredytodawcę tabel kursowych w wykonaniu umowy kredytu. W realiach

sprawy, w ocenie skarżącego, zachodziła również potrzeba wykładni przepisu

prawnego budzącego poważne wątpliwości i wywołującego rozbieżności w

orzecznictwie sądów - art. 189 k.p.c., na podstawie którego Sąd Apelacyjny w Łodzi

przyjął, że po stronie powodowej występuje interes prawny w żądaniu ustalenia

nieważności umowy kredytu. Jak wskazał skarżący przepis ten, był wielokrotnie

przedmiotem odniesienia się orzecznictwa sądów powszechnych, a jego analiza

prowadzi do wniosku, że jest on stosowany w praktyce sądowej w sposób

odmienny i wywołuje rozbieżności orzecznicze. Z jednej strony przyjmowane jest

bowiem stanowisko, które zaprezentował Sąd Apelacyjny w realiach sprawy, iż na

istnienie interesu prawnego w zakresie powództwa o ustalenie nieważności

czynności prawnej nie ma wpływu kwestia kolejnych sporów, jakie powstaną

pomiędzy stronami w przyszłości na skutek wydania wyroku ustalającego. Z drugiej

strony prezentowane są poglądy, zgodnie z którymi ocena istnienia interesu

prawnego musi uwzględniać to, czy wynik postępowania doprowadzi do usunięcia

niejasności i wątpliwości co do danego stosunku prawnego i czy definitywnie

zakończy spór na wszystkich płaszczyznach tego stosunku lub mu zapobiegnie, z

czego wnioskować można, że brak jest interesu prawnego w sytuacji, gdy wydanie

I CSK 3315/25

10

wyroku ustalającego stanie się następnie przyczyną i punktem wyjścia dla

kolejnych sporów między stronami danego stosunku prawnego, w szczególności

stanowić będzie podstawę do formułowania przez strony dalszych roszczeń o

świadczenie. Jak stwierdził skarżący kwestia wykładni art. 189 k.p.c. występuje

obecnie powszechnie w sprawach, dotyczących kredytów odniesionych do waluty

obcej, w których kredytobiorcy domagają się ustalenia nieważności umowy bądź

bezskuteczności poszczególnych jej postanowień, prowadząc do odmiennych

rozstrzygnięć wydawanych przez różne sądy, a także różne składy tego samego

sądu. Mając na uwadze powyższe, jak również doniosłość omawianego

zagadnienia prawnego dla toczących się oraz przyszłych sporów na gruncie umów

powiązanych z kursem waluty obcej, w ocenie skarżącego zasadne było zwrócenie

się do Sądu Najwyższego o dokonanie wykładni art. 189 k.p.c. Nadto w ocenie

skarżącego powołana przezeń przesłanka z art. 3989 § 1 pkt. 2 k.p.c. sprowadzała

się także do konieczności wykładni art. 410 § 1 i § 2 k.c. w związku z art. 405 k.c. w

zw. z art. w zw. z art. 6 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13, sprowadzające

się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, „czy w przypadku uznania klauzul

waloryzacyjnych za abuzywne, co prowadzi do nieważności umowy kredytu

hipotecznego w całości, kredytobiorcy służy roszczenie pieniężne oparte na tej

podstawie, że obu stronom przysługują odrębne, niezależne roszczenia o zwrot

świadczeń wzajemnie spełnionych w wykonaniu umowy o kredyt hipoteczny?”.

Ostatecznie wszystkie zaprezentowane przez skarżącego zagadnienia miały

w jego ocenie uzasadniać przyjęcie przedmiotowej skargi kasacyjnej do

rozpoznania przez Sąd Najwyższy.

We wnioskach skargi kasacyjnej skarżący domagał się, w szczególności,

uchylenia zaskarżonego wyroku w całości, jak również uchylenia w części tj. w

zakresie pkt.: I, II (w części uwzględniającej powództwo o zapłatę) i IV wyroku Sądu

Okręgowego w Warszawie z 29 listopada 2022 r. i orzeczenia co do istoty sprawy

poprzez oddalenie powództwa w pozostałej części, ewentualnie, uchylenia

zaskarżonego wyroku w całości, jak również uchylenia w części tj. w zakresie pkt. I,

II (w części uwzględniającej powództwo o zapłatę) i IV wyroku Sądu Okręgowego w

Warszawie z 29 listopada 2022 r. oraz przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu w

Warszawie do ponownego rozpoznania w zaskarżonej części, ewentualnie

I CSK 3315/25

11

uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie w całości i

przekazania sprawy temu Sądowi do rozpoznania w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje

publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta

do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje

sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W

judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji

zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności

kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę

postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00,

OSNC 2001, Nr 4, poz. 53).

Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu

publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego

w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4

lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).

Skarżący powołał się w skardze kasacyjnej na przesłanki określone w art.

3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., lecz żadna z nich nie wystąpiła.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, przedstawienie

okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na

I CSK 3315/25

12

przesłankę istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) polega na

sformułowaniu tego zagadnienia, wskazaniu przepisu, na tle którego ono powstało i

przedstawieniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym

chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które

zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych

podobnych spraw (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz.11, z 11 stycznia 2002, III CKN 570/01, OSNC 2002,

nr 12, poz. 151, z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, nie publ. i z 15 czerwca 2016

r., V CSK 4/16, nie publ.).

Z kolei oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym,

że istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że

określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się

wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez

skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, nie publ., z 26 czerwca 2015 r.,

III CSK 77/15, nie publ. i z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, nie publ.).

Odnosząc się w pierwszej kolejności do wątpliwości interpretacyjnych

związanych z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 czerwca

2025 r., C-396/24, należy zwrócić uwagę, że jakkolwiek w postanowieniu Sądu

Najwyższego z 9 lipca 2025 r., I CSK 652/25, wypowiedziano pogląd o

dopuszczalności zastosowania tzw. teorii salda także w przypadku, gdy konsument

występuje przeciwko przedsiębiorcy (bankowi) o zwrot świadczeń spełnionych na

podstawie nieważnej umowy, to jednak w świetle kolejnych wyroków Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej: z 27 listopada 2025 r., C-746/24, z 11 grudnia

2025 r., C-767/24 i z 22 stycznia 2026 r, C-902/24, trzeba przyjąć iż zastosowanie

teorii salda może nastąpić jedynie na korzyść konsumenta, gdy to przedsiębiorca

występuje przeciwko konsumentowi o zwrot świadczeń spełnionych na podstawie

nieważnej umowy kredytowej. Natomiast w odwrotnej relacji procesowej

I CSK 3315/25

13

obowiązuje teoria dwóch kondykcji, co ma również istotne znaczenie dla kwestii

wymagalności roszczeń odsetkowych konsumenta.

Jeśli zaś chodzi o problematykę związaną z interesem prawnym powódki w

stwierdzeniu nieważności umowy kredytowej odnotować trzeba, że w wyroku z 23

listopada 2023 r., C-321/22 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził, iż

art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności należy interpretować

w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z ich

wykładnią dokonaną w orzecznictwie, które w celu uwzględnienia wytoczonego

przez konsumenta powództwa zmierzającego do stwierdzenia bezskuteczności

nieuczciwego warunku w umowie zawartej z przedsiębiorcą wymagają dowodu na

istnienie interesu prawnego, w sytuacji gdy uznaje się, że taki interes nie istnieje,

jeżeli konsumentowi przysługuje powództwo o zwrot nienależnego świadczenia, lub

gdy może on powołać się na tę bezskuteczność w ramach obrony przed

powództwem wzajemnym w przedmiocie wyegzekwowania wykonania

zobowiązania wytoczonym przeciwko niemu przez tego przedsiębiorcę na

podstawie tego warunku.

Natomiast co do pozostałych podnoszonych we wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania kwestii prawnych i wątpliwości interpretacyjnych

dotyczących tzw. kredytów frankowych należy stwierdzić, że zostały one już

wyjaśnione szczegółowo w orzecznictwie sądowym (zob. m.in. postanowienia Sądu

Najwyższego w sprawach I CSK 2225/23, I CSK 2268/23, I CSK 2291/23 i I CSK

2334/23 oraz wyroki w sprawach II CSKP 957/23, II CSKP 1002/23, II CSKP

1956/22, II CSKP 2164/22 i II CSKP 2295/22, II CSKP 690/23, II CSKP 1996/22, II

CSKP 2231/22 i II CSKP 278/23, II CSKP 380/23, II CSKP 617/23).

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

Władysław Pawlak

I CSK 3315/25

14

[PG]

[SOP]