Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi wnioskodawcy w sprawie podziału majątku wspólnego

Postanowieniem z 14 marca 2025 r. Sąd Okręgowy w Warszawie w sprawie

z wniosku J.G. z udziałem E.G. i m.st. Warszawy o podział majątku wspólnego, na

skutek apelacji wnioskodawcy oraz uczestniczki od postanowienia Sądu

Rejonowego dla Warszawy-Woli w Warszawie z 2 grudnia 2022 r., zmienił

postanowienie Sądu pierwszej instancji w sposób szczegółowo wskazany w

sentencji postanowienia (pkt 1); oddalił apelację wnioskodawcy w pozostałej części

(pkt 2); oddalił apelację uczestniczki pozostałej części (pkt 3); orzekł o kosztach

I CSK 3327/25

2

postępowania, w tym o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu

wnioskodawcy (pkt 4-6).

Wnioskodawca wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu drugiej

instancji, zaskarżając je w części, tj. co do pkt. 2. oraz wnosząc o uchylenie

zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do

ponownego rozpoznania, z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący wskazał, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, które

wnioskodawca sformułował w formie następującego pytania: czy współwłaściciel

nieruchomości, który dobrowolnie zrzekł się współposiadania wyprowadzając się, w

celu zamanifestowania następnie ponownej woli współposiadania i korzystania,

musi podjąć na drodze sądowej działania nakierowane na uzyskanie dostępu do

lokalu, czy też może swoją wolę w tym zakresie zamanifestować w dowolnej formie,

która ujawni jego wolę w sposób dostateczny. Ponadto, skarżący podniósł, że

wniesiona przez niego skarga kasacyjna ma być oczywiście uzasadniona.

Uczestniczka złożyła odpowiedź na skargę kasacyjną wnioskodawcy, w

której wniosła o wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie od wnioskodawcy

na swoją rzecz kosztów procesu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wnioskodawcy nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, a zarazem

kwalifikowanym pismem procesowym o ściśle określonej przez ustawę treści. Sąd

Najwyższy, rozpoznając ten nadzwyczajny środek zaskarżenia, nie jest trzecią

instancją sądową, lecz działa w interesie publicznym (postanowienie SN

z 27 stycznia 2009 r., V CSK 358/08), na rzecz państwa jako dobra wspólnego

(postanowienie SN z 11 lutego 2009 r., V CSK 388/08), jakkolwiek oczywiście nie

oznacza to braku indywidualnego interesu skarżącego w rozpoznaniu

nadzwyczajnego środka zaskarżenia, a w konsekwencji także weryfikacji tego

I CSK 3327/25

3

interesu (gravamen). Jednak przede wszystkim skarga kasacyjna ma służyć

ochronie prawidłowego wykonywania prawa oraz jego jednolitej wykładni. Interes

prywatny uwzględnia zaś tylko na tyle, na ile może się on stać podłożem

zaspokojenia interesu ogólnego (zob. aktualne wciąż uwagi w postanowieniu SN

z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99).

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy przewidziana

w art. 3989 k.p.c. instytucja tzw. przedsądu, w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem

Najwyższym jest ograniczony - co należy podkreślić - wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej

oceny skargi kasacyjnej (postanowienie SN z 12 marca 2024 r., I CSK 254/23).

Na etapie przedsądu Sąd Najwyższy ocenia wyłącznie wniosek o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz jego uzasadnienie. Wniosek ten stanowi

element konstrukcyjny skargi odrębny od podstaw skargi i ich uzasadnienia, które

są oceniane dopiero, gdy skarga kasacyjna zostanie przyjęta do rozpoznania.

Dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne jest zawarcie

w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania,

zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do wskazanych w art.

3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z nich występują

w sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego (postanowienie SN

z 17 czerwca 2021 r., IV CSK 1/21).

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący powołał się w pierwszej kolejności na występowanie w sprawie istotnego

zagadnienia prawnego.

Na tle tej przyczyny kasacyjnej w orzecznictwie Sądu Najwyższego

przyjmuje się, że istotne zagadnienie prawne powinno być zagadnieniem nowym,

nierozwiązanym dotąd w orzecznictwie a jego rozstrzygnięcie może przyczynić się

do rozwoju prawa (postanowienia SN: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01; z 11 stycznia

2002 r., III CKN 570/01; z 11 lutego 2009 r., V CSK 388/08). Powinno ono

jednocześnie pozwalać na sformułowanie przez Sąd Najwyższy, w ramach

rozpoznania skargi kasacyjnej, ogólnego poglądu, możliwego do wykorzystania na

I CSK 3327/25

4

gruncie innych spraw. Konieczne jest też wskazanie argumentów przekonujących

o istotności zagadnienia (postanowienie SN z 24 lipca 2007 r., IV CSK 207/07)

a skarżący powinien jednocześnie przedstawić własne stanowisko odnośnie do

tego zagadnienia (postanowienie SN z 30 stycznia 2023 r., I CSK 2599/22).

W ocenie Sądu Najwyższego zagadnienie sformułowane przez

wnioskodawcę zostało wykreowane na potrzeby postępowania kasacyjnego w

sposób nieprawidłowy. Przepisy Kodeksu cywilnego nie przewidują w

szczególności instytucji jednostronnego „zrzeczenia się” przez współwłaściciela

rzeczy uprawnienia do jej współposiadania. Współwłaściciel może natomiast nie

wykonywać tego uprawnienia, cały czas je jednak zachowując. Możliwe jest

również zawarcie przez współwłaścicieli umowy o podział rzeczy do korzystania

(quoad usum), w której określą oni zakres posiadania przez poszczególnych

współwłaścicieli. Jeśli natomiast jeden ze współwłaścicieli uniemożliwia innemu

korzystanie z rzeczy, ten może poszukiwać ochrony swoich praw na drodze

sądowej (jeśli powstałego sporu nie uda się rozstrzygnąć polubownie).

Jako drugą przyczynę kasacyjną wnioskodawca wskazał oczywistą

zasadność wniesionej przez siebie skargi.

Na tle tej przesłanki w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że

nie każde naruszenie prawa, nawet oczywiste, przesądza o zasadności skargi

kasacyjnej (zob. postanowienia SN: z 15 lutego 2007 r., V CSK 485/06; z 3 marca

2020 r., V CSK 75/19). Sam zarzut naruszenia, nawet oczywistego, określonego

przepisu prawa nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona, bowiem mimo takiego naruszenia prawa, orzeczenie może być

prawidłowe (postanowienia SN: z 10 stycznia 2003 r. V CZ 187/02, OSNC 2004, nr

3, poz. 49; z 6 listopada 2020 r., III CSK 110/20). Przesłanka „oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej" nie odpowiada bowiem w pełni przesłance

„oczywistego naruszenia prawa" przez wydanie zaskarżonego orzeczenia

(postanowienie SN z 20 lutego 2008 r., V CSK 512/07).

Na gruncie przedmiotowej przesłanki chodzi o szczególne, kwalifikowane,

wręcz rażące wypadki naruszenia prawa przez sąd drugiej instancji (nie zaś sąd

a quo, bowiem skarga kasacyjna nie przysługuje od orzeczeń sądu pierwszej

I CSK 3327/25

5

instancji), bez wnikliwego wgłębiania się w merytoryczną analizę trafności

orzeczenia (postanowienia SN: z 10 stycznia 2003 r. V CZ 187/02, OSNC 2004, nr

3, poz. 49; z 7 października 2010 r., I CSK 189/10; z 28 lipca 2011 r., I CSK 77/11),

o wyraźny i istotny błąd z zakresu prawa procesowego lub materialnego, który

może mieć wpływ na wynik sprawy (postanowienie SN z 26 kwietnia 2012 r., II CSK

640/11).

W ocenie skarżącego oczywista zasadność wniesionej skargi uzasadniona

jest bezzasadnym, w ocenie wnioskodawcy, pominięciem przez Sąd drugiej

instancji dowodów zgłoszonych przez skarżącego w postępowaniu apelacyjnym.

Argumenty sformułowane przez skarżącego nie pozwalają jednak przyjąć, że w

sprawie wystąpiła przyczyna kasacyjna określona w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że jako naruszony przepis skarżący

wskazał art. 2352 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. Jako naruszony przepis nie został natomiast

wskazany art. 391 § 1 k.p.c. Tymczasem art. 2352 k.p.c. reguluje postępowanie

przed sądem pierwszej instancji, a skuteczne zarzucenie jego naruszenia przez sąd

drugiej instancji w skardze kasacyjnej wymaga objęcia zarzutem również art. 391

§ 1 k.p.c. jako przepisu nakazującego odpowiednie stosowanie regulacji

pierwszoinstancyjnych w postępowaniu apelacyjnym. Brak takiego powiązania

wyłącza natomiast możliwość merytorycznego rozpoznania zarzutu (zob.

postanowienie SN z 30 stycznia 2026 r., I CSK 356/25 oraz wyrok SN z 29 kwietnia

2025 r., II CSKP 1138/24).

Ponadto, skarżący w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie określił, jakie konkretnie wnioski dowodowe zostały pominięte

przez Sąd odwoławczy oraz jakie konkretnie działania wnioskodawcy zmierzające

do wykonywania współposiadania spornej nieruchomości miałaby zostać wykazane

za pomocą tych dowodów. Nie jest rolą Sądu Najwyższego zastępowanie

skarżącego w tym zakresie.

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego

orzeczono na podstawie art. 520 § 1 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 391 § 1 w zw.

z art. 39821 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

I CSK 3327/25

6

Kamil Zaradkiewicz

[M.O.]

[SOP]