Sąd Najwyższy nie przyjął skargi byłej żony w sporze o nierówne udziały w majątku

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten

odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od

orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania

sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w

zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w

skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o

I CSK 3359/25

2

charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod

kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uczestniczka L.J.

zarzuciła, że Sądy pierwszej i drugiej instancji rażąco naruszyły

art. 43 § 1 i 2 k.r.o., uznawszy, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki w postaci

ważnych powodów i znaczącej dysproporcji w przyczynianiu się do powstania

majątku wspólnego, uzasadniające ustalenie nierównych udziałów w majątku

wspólnym, podczas gdy takie ustalenie i ocena ustaleń faktycznych godzi w zasady

doświadczenia życiowego i logiki.

Wykazanie oczywistej zasadności skargi kasacyjnej stawia skarżącemu

szczególnie wysokie wymagania. Jak przyjmuje się w utrwalonej judykaturze Sądu

Najwyższego, oczywista zasadność skargi kasacyjnej oznacza, że dla przeciętnego

prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie.

Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec bez potrzeby głębszej analizy,

czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań. Zarzucane uchybienia muszą

zatem mieć kwalifikowany charakter, odnosić się do konkretnych, powołanych

przez skarżącego przepisów prawa i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka (por.

m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00,

OSNC 2001, nr 3, poz. 52, z dnia 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr

10, poz. 156 i z dnia 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18).

Rozważając zasadność żądania ustalenia nierównych udziałów w majątku

wspólnym Sąd Okręgowy przyjął, że ocena „ważnych powodów” musi obejmować

szeroki przekrój zachowań stron podejmowanych na przestrzeni lat, w trakcie

których gromadzony był wspólny majątek. Stwierdził m.in., że wnioskodawca jako

jedyny z małżonków pracował zawodowo i uzyskiwał wynagrodzenie stosowne do

doświadczenia, umiejętności i świadczonej pracy. Zanegował tym samym

twierdzenia uczestniczki co do „lenistwa” wnioskodawcy i braku staranności w

osiąganiu wyższych dochodów. Sąd Okręgowy stwierdził również, że

wnioskodawca zajmował się niepełnosprawnym synem, a zarazem w sprawie nie

wykazano, jakoby trwonił środki z majątku wspólnego z pokrzywdzeniem

pozostałych członków rodziny. Z zaaprobowanych przez Sąd Okręgowy ustaleń

I CSK 3359/25

3

Sądu Rejonowego wynikało natomiast m.in, że wnioskodawca pracował zawodowo

od zawarcia małżeństwa w roku 1985 do roku 2001, następnie przebywał na

zasiłku i przyznano mu rentę, w latach 2011-2014 pracował zawodowo, a od 2016

r. powrócił do pracy w mleczarni, gdzie pracował zawodowo aż do rozwodu.

Na tym tle – w zestawieniu z lakonicznym i ogólnikowym stanowiskiem

wyrażonym we wniosku – pogląd Sądu Okręgowego o bezzasadności wniosku o

ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym nie mógł być uznany za

bezzasadny w stopniu elementarnym i widocznym prima vista, czego wymaga

przyczyna kasacyjna uregulowana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Z wywodów skargi wynikało jednocześnie, że uczestniczka skupiła się na

postępowaniu wnioskodawcy wobec niej i niepełnosprawnego syna byłych

małżonków, w tym fakcie prawomocnego skazania za przestępstwo znęcania, oraz

stwierdzeniu winy wnioskodawcy w zakresie rozkładu pożycia. Nie negując, że tego

rodzaju naganne okoliczności muszą podlegać rozważeniu w płaszczyźnie oceny

ważnych powodów w rozumieniu art. 43 § 2 k.r.o., nie można ich jednak

poczytywać za wyłączne, jedyne i rozstrzygające, ponieważ ewentualne ustalenie

nierównych udziałów w majątku wspólnym musi wiązać się również ze

stwierdzeniem, że małżonek, przeciwko któremu kieruje się żądanie ustalenia

nierównych udziałów, przyczynił się mniejszym – w uchwytnym zakresie – stopniu

do powstania majątku wspólnego (arg. ex art. 43 § 2 zdanie pierwsze in fine k.r.o.)

(por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2018 r., II CSK 203/17,

z dnia 4 stycznia 2020 r., II CSK 451/19, z dnia 3 marca 2026 r., I CSK 3265/25 i z

dnia 26 czerwca 2025 r., I CSK 189/24 oraz powołane tam dalsze orzecznictwo). W

zakresie, w jakim w skardze kasacyjnej kwestionowano fakt pracy zawodowej

wnioskodawcy w okresie następującym po urodzeniu niepełnosprawnego syna,

względnie fakt zajmowania się synem, należało natomiast przypomnieć, że skarga

kasacyjna nie stanowi kolejnej odsłony sporu co do oceny dowodów i prawidłowości

ustaleń faktycznych, lecz służy kontroli legalności zaskarżonego orzeczenia przy

związaniu Sądu Najwyższego jego podstawą faktyczną (art. 39813 § 2 k.p.c.).

Ubocznie trzeba też zauważyć, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania i jego uzasadnienie, stanowi – obok podstaw skargi kasacyjnej i ich

I CSK 3359/25

4

uzasadnienia (art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c.) – odrębne i samodzielne wymaganie

konstrukcyjne skargi kasacyjnej (art. 3984 § 2 k.p.c.), co wynika z jego odmiennej

funkcji, która polega na przekonaniu Sądu Najwyższego, że merytoryczne

rozpoznanie skargi kasacyjnej jest uzasadnione z punktu widzenia jej

publicznoprawnych celów. Niedopuszczalne jest tym samym odsyłanie do

uzasadnienia podstaw kasacyjnych w celu umotywowania okoliczności mających

przemawiać za przyjęciem skargi kasacyjnej do rozpoznania. In casu sposób

sformułowania wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie czynił

zadość tym wymaganiom, ponieważ w istocie, poprzestawszy na ogólnikowym

twierdzeniu o rażącym naruszeniu prawa materialnego, odsyłał do argumentacji

zawartej w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.,

Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

Paweł Grzegorczyk

(K.G.)

[SOP]