Klient kontra bank o ustalenie i zapłatę, 203 tys. zł. Sąd zasądził

Wyrokiem z 20 lipca 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie ustalił, że umowa

kredytu na cele mieszkaniowe numer […], zawarta 27 sierpnia 2008 r., pomiędzy

J.M. a Bank2 Spółką Akcyjną w W., jest nieważna (pkt 1); zasądził od pozwanego

Bank1 Spółki Akcyjnej w W. (obecnie Bank S.A. w W.) na rzecz powódki

203 427,59 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 20 listopada 2018 r.

I CSK 3362/25

2

do dnia zapłaty (pkt 2); oddalił powództwo w pozostałej części (pkt 3) i orzekł o

kosztach postępowania (pkt 4)

Wyrokiem z 3 lipca 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie uchylił zaskarżony

wyrok w pkt 1 i w tym zakresie umorzył postępowanie (pkt 1); zmienił zaskarżony

wyrok w pkt 2 częściowo w ten sposób, że w miejsce daty początkowej odsetek

„20 listopada 2018 r.” wpisał „18 listopada 2021 r.”, a po słowach „do dnia zapłaty”

dodał: „i oddala powództwo o zapłatę odsetek za wcześniejszy okres” (pkt 2);

oddalił apelację w pozostałej części (pkt 3) i orzekł o kosztach postępowania

w instancji odwoławczej (pkt 4).

Pozwany wniósł skargę kasacyjną, w której zaskarżył wyrok Sądu

Apelacyjnego częściowo w punkcie 2 i w całości co do punktów 3 i 4. We wniosku

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał szereg istotnych

zagadnień prawnych oraz wskazał na potrzebę wykładni przepisów prawnych

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie. Wątpliwości skarżącego dotyczyły

oceny i skutków stwierdzenia abuzywności postanowień wzorca umowy oraz

dotychczasowej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego na tle kredytów

waloryzowanych do waluty obcej.

W odpowiedzi powódka wniosła o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania i zasądzenie na jej rzecz od pozwanego zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego przed Sądem Najwyższym według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do

zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia

prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi

I CSK 3362/25

3

kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych

sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga

kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego

wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,

przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się

w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń

(postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01),

a jednocześnie zostać przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby

umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,

niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu

(postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02;

z 22 października 2002 r., III CZP 64/02; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).

Z kolei oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

na potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.)

wymaga wykazania jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie,

jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność

ta polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych

lub istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis

prawa, zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu

Najwyższego, z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy

dorobek doktryny i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne

jest ponadto, podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej

w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu

Najwyższego wykładnią prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego

(postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02;

z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14; z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).

Bliższa analiza skargi kasacyjnej wykazała, że w sprawie nie zachodzą

powołane wyżej przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Przedstawione przez

I CSK 3362/25

4

skarżącego kwestie były w ostatnim czasie przedmiotem wielu wypowiedzi Sądu

Najwyższego, który szczegółowo i wyczerpująco rozstrzygnął analogiczne

zagadnienia.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że zawarte w umowie

kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej klauzule ryzyka walutowego

(rozumianego jako ryzyko zmiany kursu waluty w trakcie obowiązywania umowy)

oraz klauzule kursowe (rozumiane jako wynikające z umowy uprawnienie do

ustalania kursu przeliczeniowego waluty z odwołaniem się do tabel kursowych

banku) określają główne świadczenia stron w rozumieniu art. 3851 § 1 zd. 2 k.c.

(por. np. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18,

OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z 30 września 2020 r., I CSK 556/18, z 24 lutego

2022 r., II CSKP 45/22 oraz z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22 i tam przywoływane

orzecznictwo krajowe i unijne; por. też co do klauzuli ryzyka kursowego wyrok

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 10 czerwca 2021 r.,

C-776/19-C-782/19, BNP Paribas Personal Finance, pkt 56). Nie budzi wątpliwości,

że klauzule indeksacyjne mogą być kontrolowane pod kątem abuzywności, przy

czym jednolicie uznaje się, iż określenie wysokości należności obciążającej

konsumenta z odwołaniem do tabel kursów ustalanych jednostronnie przez bank,

bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do

arbitralnego działania banku, obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem

i narusza równorzędność stron (zob. np. wyroki SN: z 26 maja 2022 r.,

II CSKP 650/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 48; z 13 października 2022 r.,

II CSKP 864/22, OSNC 2023, nr 5, poz. 50, i z 5 lutego 2025 r., II CSKP 1973/22).

Takie postanowienia umowne, kształtując prawa i obowiązki konsumenta w sposób

sprzeczny z dobrymi obyczajami, są niedozwolone i nie wiążą konsumenta

w świetle art. 3851 k.c. (zob. np. wyroki SN: z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22;

z 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22; z 9 września 2022 r., II CSKP 794/22;

z 28 października 2022 r., II CSKP 902/22, i z 20 września 2024 r.,

II CSKP 1094/23). Postanowienia te należy uznać za niedozwolone niezależnie od

tego, czy swoboda banku w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób

ograniczona (tak np. SN w wyroku: z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14,

OSNC 2016, nr 11, poz. 134; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17; z 4 kwietnia

I CSK 3362/25

5

2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 2 czerwca 2021 r.,

I CSKP 55/21; z 30 maja 2023 r., II CSKP 1536/22; z 22 czerwca 2023 r.,

II CSKP 1484/22; z 23 czerwca 2023 r., II CSKP 1464/22, i z 12 grudnia 2023 r.,

II CSKP 1549/22).

Sąd Najwyższy wielokrotnie zwracał uwagę na ścisłe powiązanie klauzuli

ryzyka walutowego i klauzuli spreadowej oraz wskazywał na przesłanki

stwierdzenia abuzywności klauzul ryzyka walutowego (por. wyroki Sądu

Najwyższego z: 28 października 2022 r., II CSKP 902/22 i II CSKP 910/22,

z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22,

z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22, z dnia

12 kwietnia 2023 r., II CSKP 1531/22, z 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22).

Konsekwencją stwierdzenia, że dane postanowienie umowne ma charakter

niedozwolony w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c., jest działająca ex lege sankcja

bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z przewidzianą

w art. 3851 § 2 k.c. zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie

(zob. m.in uchwałę SN z 29 czerwca 2007 r., III CZP 62/07, OSNC 2008, nr 7-8,

poz. 87, oraz uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21,

OSNC 2021, nr 9, poz. 56, a także m.in. wyroki SN: z 30 maja 2014 r.,

III CSK 204/13; z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; z 24 października 2018 r.,

II CSK 632/17, i z 8 lutego 2023 r., II CSKP 978/22). Uznanie bowiem, że

postanowienia dotyczące przeliczania kwoty kredytu i uiszczanych spłat na walutę

obcą są niedozwolonymi postanowieniami umownymi oznacza, że zgodnie

z art. 3851 § 1 zd. 1 k.c., nie wiążą one kredytobiorców.

W uchwale składu całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia

2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), rozstrzygnięto, że w razie

uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego

odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone

postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie

można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia

kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów (pkt 1), a ponadto

w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie

I CSK 3362/25

6

kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie (pkt 2). Sankcje będące konsekwencją abuzywności

postanowień umownych działają ze skutkiem ex tunc, co oznacza, że zdarzenia

o charakterze następczym w stosunku do daty zawarcia umowy zawierającej

klauzule abuzywne pozostają bez znaczenia dla takiego charakteru tych

postanowień umownych (wyjątek stanowi wola konsumenta).

Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy stoi na stanowisku,

że najistotniejsze dla rozstrzyganej sprawy problemy prawne zostały już

wszechstronnie rozstrzygnięte w ugruntowanym orzecznictwie sądów krajowych

i unijnych. W związku z tym przedstawione w skardze kasacyjnej zagadnienia

prawne i wątpliwości interpretacyjne nie mają waloru nowości i nie mogą przyczynić

się do rozwoju prawa.

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1,

11 i 3 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. oraz w zw. z § 2 pkt 7, § 10 ust. 4 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie.

A.G.

[SOP]