Kurator małoletniego po zmianie przepisów w apelacji. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sąd Apelacyjnego w Łodzi

z 2 września 2024 r., I ACa 1681/23, I ACa 1682/23, w sprawie z powództwa A.K. -

Syndyka masy upadłości M.P. przeciwko B.B. o uznanie czynności prawnej za

bezskuteczną.

I CSK 3401/25

2

Powód wniósł o odrzucenie skargi, ewentualnie o odmowę przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do odrzucenia skargi kasacyjnej.

O ile faktycznie w treści postanowienia Sądu Rejonowego w Płocku III Nsm 676/24

znajduje się błędna sygnatura sprawy, tym niemniej treść postanowienia oraz

charakter sprawy pozwalał na przyjęcie, iż pełnomocnik został umocowany

do wniesienia skargi kasacyjnej również w sprawie I ACa 1682/23, zaś błędna

sygnatura w postanowieniu z 8 października 2024 r. jest wynikiem oczywistej

omyłki pisarskiej. Wskazane w odpowiedzi na skargę wadliwości nie mają

w okolicznościach sprawy takiego charakteru, że mogłyby skutkować jej

odrzuceniem.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej

funkcje publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być

przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową

i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem

zaskarżenia. W judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie

obowiązywania kasacji zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności

i dopuszczalności kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi

Polskę postanowieniami konwencji międzynarodowych (zob. uzasadnienie uchwały

składu siedmiu sędziów SN z 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, nr 4,

poz. 53).

I CSK 3401/25

3

Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu

publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego

w rozwój prawa i jurysprudencji (zob. postanowienie SN z 4 lutego 2000 r.,

II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł

na przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. oraz na przesłance

nieważności postępowania. Przesłanki te nie zostały jednak spełnione.

Według ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, przedstawienie

okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu

na przesłankę istotnego zagadnienia prawnego polega na sformułowaniu tego

zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi

przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze,

które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz

innych podobnych spraw (zob. postanowienia SN: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01,

OSNC 2002, nr 1, poz.11, z 11 stycznia 2002, III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12,

poz. 151, z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, z 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16).

Istotnego zagadnienia prawnego pozwany upatruje w konieczności

rozstrzygnięcia: czy zgodnie z art. 12 ustawy z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie

ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. z 2023 r., poz. 1606) w zw. § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 29 lipca 2024 r. w sprawie sposobu zapewnienia

reprezentacji dziecka (Dz.U., poz. 1159) można było stosować przepisy poprzednio

obowiązujące, na podstawie których wyznaczony został kurator dla małoletniego do

czasu zakończenia postępowania w drugiej instancji; czy zgodnie z art. 12 ustawy

z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz

niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r., poz. 1606) przy rozpoznaniu apelacji

kuratora sąd powinien stosować przepisy ustawy nowej, a w konsekwencji do

reprezentowania małoletniego na rozprawie apelacyjnej powinien zostać

ustanowiony we właściwym postępowaniu przez sąd opiekuńczy reprezentant

małoletniego; czy na podstawie art. 991 k.r.o. w brzmieniu nadanym ustawą

nowelizującą w związku z § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

I CSK 3401/25

4

z dnia 29 lipca 2024 r. w sprawie sposobu zapewnienia reprezentacji dziecka

(Dz.U. poz. 1159), należy przyjąć, że po zmianie przepisów oraz wejściu w życie

przepisów wykonawczych zawartych w rozporządzeniu, wyłączną legitymację do

reprezentowania małoletniego ma ustanowiony w tym celu przez sąd reprezentant;

czy reprezentowanie małoletniego w postępowaniu apelacyjnym przez kuratora

zamiast przez reprezentanta małoletniego, którego funkcje i zasady ustanawiania

różnią się od zasad ustanawiania kuratora pod rządem starych przepisów stanowi

reprezentację przez podmiot do tego uprawniony przez ustawę, a w konsekwencji

czy działanie kuratora wypełnia przesłankę reprezentacji zgodnej z ustawą, co ma

wpływ na ocenę ważności postępowania z udziałem takiego reprezentanta; czy Sąd

Apelacyjny rozpoznający apelację, wiedząc o zmianach legislacyjnych powinien

wstrzymać się z rozpoznaniem apelacji do czasu wyznaczenia dla małoletniego

reprezentanta, zgodnie z obwiązującymi w dacie rozpoznania sprawy przepisami;

czy Sąd Apelacyjny mógł rozpoznać sprawę bez narażenia się na zarzut

nieważności postępowania z udziałem kuratora, zamiast reprezentanta

małoletniego, chociaż w dacie orzekania instytucja kuratora dla małoletniego już nie

funkcjonowała w porządku prawnym.

Skarżący sformułował szereg pytań dotyczących skutków nowelizacji

kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z dnia 28 lipca 2023 r. Pytania te koncentrują

się na tym, czy po wejściu w życie nowych regulacji konieczne było ustanowienie

reprezentanta dziecka, czy też możliwe było zakończenie postępowania

apelacyjnego z udziałem dotychczasowego kuratora. Tak zakreślone wątpliwości

nie tworzą istotnego zagadnienia prawnego. Skarżący w istocie zmierza do

zakwestionowania prawidłowości ustaleń w jego konkretnej sprawie. W wyroku

Sądu Najwyższego z 30 lipca 2024 r., II CSKP 520/24, wyjaśniono, że kurator

(obecnie reprezentant dziecka), o którym mowa w art. 99 k.r. i o., jest z mocy

ustawy reprezentantem małoletniego, którego interesy mogą być w danej sprawie

sprzeczne z interesami rodziców. W takiej sytuacji kurator działa jako

przedstawiciel ustawowy małoletniego i tym samym wyłącza w stosunku do

małoletniego wynikające z władzy rodzicielskiej rodziców uprawnienie określone

w art. 98 § 1 k.r. i o

I CSK 3401/25

5

Z kolei oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym,

że istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że

określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się

wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez

skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia SN:

z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, z 26 czerwca 2015 r., III CSK 77/15,

z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15).

Potrzebę wykładni skarżący łączył ze stosowaniem przepisów ustawy nowej

odnośnie reprezentacji, czy możliwości stosowania przepisów starych, aby

umożliwić zakończenie postępowania w danej instancji dotychczasowemu

przedstawicielowi małoletniego. Skarżący twierdzi, że przepisy ustawy

nowelizującej budzą poważne wątpliwości co do możliwości dalszego stosowania

„starych” regulacji dotyczących kuratora reprezentującego dziecko. Wątpliwości te

mają jednak charakter wyłącznie polemiczny wobec rozstrzygnięcia sądu drugiej

instancji. Skarżący nie wykazał, aby przedstawione zagadnienie było dotychczas

nierozstrzygnięcie lub aby wywołały rozbieżności w orzecznictwie sądów. Samo

powoływanie się na zmianę stanu prawnego nie jest wystarczające do przyjęcia, że

zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawa.

Pozwany powoływał się również na nieważność postępowania. Skarżący

upatrywał nieważności postępowania w rzekomym braku należytej reprezentacji

małoletniego, podnosząc, że po wejście w życie przepisów o reprezentancie

dziecka, Sąd Apelacyjny powinien był doprowadzić do ustanowienia nowego

podmiotu, a nie procedować z udziałem kuratora. Tymczasem z akt sprawy wynika,

że małoletni był cały czas reprezentowany przez tę samą osobę, ustanowioną

przez sąd w celu ochrony jego interesów, posiadającą odpowiednie kwalifikacje

zawodowe. Nieważność postępowania z powodu braku należytej reprezentacji

zachodzi wówczas, gdy strona w ogóle nie miała przedstawiciela ustawowego lub

była reprezentowana przez osobę nieuprawnioną. W niniejszej sprawie skarżący

nie wykazał, aby małoletni pozbawiony został realnej ochrony procesowej. Przez

całe postępowanie od momentu wejścia w życie ustawy z dnia 28 lipca 2023 r.-

I CSK 3401/25

6

o zmianie ustawy- kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw,

małoletni był reprezentowany przez tę samą osobę, która obecnie na skutek

postanowienia Sądu Rejonowego w Płocku z 8 października 2024 r.,

III Nsm 676/24, wniosła skargę kasacyjną.

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Na podstawie art. 102 k.p.c., biorąc

pod uwagę charakter sprawy, sąd nie obciążył pozwanego obowiązkiem zwrotu

kosztów procesu na rzecz strony powodowej.

O wynagrodzeniu kuratora adw. J.G. ustanowionego dla małoletniego B.B.,

orzeczono na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków

poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U.

z 2018 r„ poz. 536) w zw. z § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za

czynności adwokackie.

Ewa Stefańska

(M.T.)

[SOP]