Dom kupiony przez powiernika bez przeniesienia własności. SN nie przyjął skargi pozwanej

1. Wyrokiem z 30 maja 2023 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie zasądził

od pozwanej A.F. na rzecz powoda D.O. kwotę 135 650 zł wraz z odsetkami

ustawowymi za opóźnienie od kwoty 126 200 zł od 4 sierpnia 2016 roku do dnia

zapłaty i od kwoty 9 450 zł od 26 czerwca 2019 roku do dnia zapłaty, oddalił

powództwo w pozostałym zakresie i orzekł o kosztach procesu.

2. Na skutek apelacji strony pozwanej Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem

z 28 lutego 2025 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od pozwanej

A.F. na rzecz powoda D.O. kwotę 115 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za

opóźnienie od 4 sierpnia 2016 r. do dnia zapłaty i oddalił powództwo w pozostałym

zakresie oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania apelacyjnego.

3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona pozwana.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się

na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

4. Strona powodowa wniosła o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej,

ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już

wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej

(zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,

że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu

publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz

prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie

I CSK 3421/25

3

zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie

sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji

tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach

której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap

postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś merytorycznej

ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek,

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas usprawiedliwione.

6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna

nie zawiera argumentów wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona

została przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., uzasadniająca przyjęcie skargi

do rozpoznania.

7. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że istotnym

zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie

objęte podstawami kasacyjnymi, doniosłe z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy

i nierozstrzygnięte dotąd w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może się przyczynić

do rozwoju prawa. Powołanie się przez skarżącego na takie zagadnienie wymaga

jego sformułowania oraz uzasadnienia twierdzenia, że występuje ono w danej

sprawie (zob. postanowienia SN z 28 listopada 2003 r., II CK 324/03; z 7 czerwca

2005 r., V CSK 3/05; z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07; z 22 listopada 2007 r., I CSK

326/07; z 26 września 2005 r., II PK 98/05; z 10 maja 2019 r., I CSK 627/18). Mimo

formalnego przywołania art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. w skardze kasacyjnej w ogóle

nie zostało przedstawione zagadnienie prawne w przedstawionym rozumieniu.

8. W kwestii oczywistej zasadności skargi jako przyczyny kasacyjnej należy

zwrócić uwagę, że uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania w tym

zakresie wymaga powołania się na kwalifikowaną postać naruszenia zaskarżonym

orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego oraz przeprowadzenia

wywodu zmierzającego do jego wykazania. Oczywistość naruszenia ma miejsce

wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej

wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania

pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich

znaczenia. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje przy tym samo

oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego

I CSK 3421/25

4

przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której spowodowało

ono wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet

oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. postanowienie SN z 6 listopada

2012 r., III SK 16/12). Tymczasem skarżący nie sprostał temu wymaganiu.

9. Skarżący podkreśla, że stopień komplikacji relacji stron oraz fakt, iż

dotyczyły one więcej niż dwóch osób i rozciągały się na wiele innych płaszczyzn niż

tylko nabycie domu wskazuje, iż dla rozliczenia tego węzła koniecznym było

sięgnięcie po konstrukcje rozliczenia spółki cywilnej zgodnie z art. 875 k.c. Takie

ujęcie jednak istotnie koliduje z okolicznościami faktycznymi sprawy i podstawą

prawną uwzględnienia żądania pozwu. Sąd Apelacyjny przyjął bowiem, że w sprawie

zawarto umowę fiducjarnego nabycia nieruchomości, zaś na pozwanej jako na

powierniku ciążył względem powoda obowiązek przeniesienia własności, który nie

został zrealizowany, co stanowiło przyczynę wypowiedzenia umowy i rodziło

obowiązek zwrotu wpłaconej przez powoda kwoty. Stąd też brak jest podstaw

do zastosowania przepisów o podziale majątku spółki cywilnej, skoro nieruchomość

stanowiła wyłączną własność pozwanej. W konsekwencji należy uznać, że

stanowisko Sądu meriti było trafne i nie stanowi żadnej postaci naruszenia przepisów

prawa materialnego.

10. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

11. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

12. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108

§ 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

(Ł.W.)

[SOP]