Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi o opłatę likwidacyjną, powód zapłaci 2700 zł

Wyrokiem z 2 lutego 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo

D.S. przeciwko U. S.A. w W. o zapłatę 104 685,53 zł wraz z ustawowymi odsetkami

za opóźnienie liczonymi od 7 stycznia 2022 r. do dnia zapłaty z tytułu nienależnie

pobranej opłaty likwidacyjnej w związku z rozwiązaniem przez powoda umowy

I CSK 3469/25

2

ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi, którą

powód zawarł z poprzednikiem prawnym pozwanego A. S.A.

Wyrokiem z 18 grudnia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił apelację

powoda i orzekł o kosztach postępowania.

Powód wniósł skargę kasacyjną, w której zaskarżył wyrok Sądu

Apelacyjnego w całości. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący powołał się na jej oczywistą zasadność wynikającą w szczególności

z naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 3851 § 1 k.c. w zw. z § 36 OWU

poprzez błędną ocenę istoty opłaty likwidacyjnej, a także art. 3851 § 1 k.c.

w zw. z art. 5 dyrektywy 93/13/EWG w zw. z art. 36 ust. 2 i 3 OWU przez przyjęcie,

że w ustalonym stanie faktycznym postanowienia umowy w zakresie kształtującym

opłatę likwidacyjną nie stanowią niedozwolonych klauzul umownych.

Skarżący podniósł także, że Sąd Apelacyjny naruszył art. 13 ust. 4 ustawy

z dnia 22 maja 2003 r. o działalności, ubezpieczeniowej w zw. z art. 36

ust. 1 Dyrektywy 2002/83 przez uznanie, że sporne postanowienie miało charakter

jednoznaczny i że nie doszło do naruszenia obowiązków informacyjnych przez

pozwanego, a także naruszenie art. 3851 § 1 w zw. z art. 3853 pkt 4 k.c., przez

nieuzasadnione pominięcie okoliczności, że wysokość opłaty likwidacyjnej

przewidzianej w umowie była rażąco nieproporcjonalna względem rzeczywistych

kosztów ponoszonych przez ubezpieczyciela.

W odpowiedzi pozwana wniosła o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania i zasądzenie na jej rzecz od powoda zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego przed Sądem Najwyższym według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do

I CSK 3469/25

3

zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia

prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych

sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga

kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

Oczywista zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) zachodzi

wówczas, gdy z treści skargi bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych

rozważań wynika, że wadliwości przytoczone w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania, uzasadniają uwzględnienie skargi. W wypadku,

gdy strona skarżąca twierdzi, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona,

powinna przedstawić argumentację prawną wyjaśniającą w czym ta oczywistość się

wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie. Konieczne jest w związku z tym wykazanie

kwalifikowanej postaci naruszenia prawa materialnego i procesowego, polegającej

na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2003 r.,

V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49; postanowienie Sądu Najwyższego

z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 r., nr 4, poz. 75; postanowienie Sądu

Najwyższego z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06). Wymaga przy tym podkreślenia,

że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia

(zob. postanowienie SN z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15). Wynikająca

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka oczywistej zasadności skargi kasacyjnej ma

charakter wyjątkowy. W konsekwencji, w judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje

się, że skarga kasacyjna jest zasadna w stopniu „oczywistym”, jeżeli można ją

stwierdzić „na pierwszy rzut oka”, bez potrzeby pogłębionego badania okoliczności

sprawy (zob. postanowienie SN z 2 sierpnia 2007 r., III UK 45/07).

Bliższa analiza wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

pozwala przyjąć, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w przyjętym

wyżej rozumieniu. W celu wykazania przesłanki oczywistej zasadności należy

wykazać, że zachodzi niewątpliwa, widoczna bez konieczności głębszej analizy,

I CSK 3469/25

4

sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni

i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji orzeczenie

oczywiście wadliwe. Tymczasem uzasadnienie wniosku stanowi w istocie polemikę

z oceną prawną Sądu drugiej instancji oraz próbę weryfikacji prawidłowości

dokonania przez Sąd drugiej instancji ustaleń faktycznych i oceny prawnej

w sprawie, co nie jest celem postępowania kasacyjnego i nie może skutecznie

uzasadniać wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na

przesłankę przedsądu przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

W judykaturze wskazuje się, że za uznaniem za abuzywne zapisów ogólnych

warunków umowy (OWU) regulujących sposób naliczenia opłaty likwidacyjnej

w przypadku przedterminowego rozwiązania umowy przemawiają takie okoliczności

jak wysokość opłaty likwidacyjnej w stosunku do kwoty zgromadzonej przez

ubezpieczonego (np. ponad 50% wartości), sposób naliczania opłaty

wprowadzający konsumenta w błąd (np. niejasny z uwagi na skomplikowany

algorytm), powiązany z niezdefiniowanymi i niedającymi się zweryfikować kosztami

(por. wyrok Sądu Najwyższego z 18 grudnia 2013 r., I CSK 149/13).

W okolicznościach sprawy nie można uznać, że kwestionowane przez powoda

postanowienia kształtowały jego prawa w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami,

rażąco naruszając jego prawa jako konsumenta. Powód w wykonaniu zawartej

umowy dokonał wpłaty całej składki jednorazowo w wysokości 3 000 000 zł.

Z zapisów „Tabeli opłat i limitów” jednoznacznie wynikało, iż opłata likwidacyjna

przy wysokości składki powyżej 250 000 zł wynosi 5% za pierwszy rok polisy oraz

2% za drugi rok polisy. Z kolei w § 36 OWU umowy wskazano precyzyjnie

okoliczności, w których opłata likwidacyjna jest pobierana. Zapisy te są

jednoznaczne i zrozumiałe. Opłata likwidacyjna zastrzeżona na poziomie 5% za

pierwszy rok oraz 2% za drugi rok, nie może być uznana za nadmierną

i wygórowaną. Pobrana przez pozwanego kwota w wysokości ponad 104 000 zł jest

konsekwencją znacznych środków zgromadzonych na polisie. Pozwany wykazał

racjonalne i dające się zaakceptować powiązanie kosztów i ryzyka ubezpieczyciela

z wysokością opłaty likwidacyjnej. Stosowanie opłat likwidacyjnych w początkowym

okresie trwania umowy ma na celu zabezpieczenie się ubezpieczyciela przed

I CSK 3469/25

5

wypowiedzeniem umowy przez ubezpieczającego, zanim poniesione koszty nie

zostaną ubezpieczycielowi zwrócone.

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1,

11 i 3 w związku z art. 99 k.p.c. i § 2 pkt 6, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych.

A.G.

[a.ł]