Sąd Najwyższy nie przyjął skargi spółki P. w sprawie służebności przesyłu za gazociąg

I CSK 3488/24

2

Sąd Rejonowy w Pruszkowie postanowieniem z 23 marca 2022 r., ustanowił

na rzecz P. sp. z o.o. służebności przesyłu na nieruchomościach położonych w S.,

obejmujące korzystanie z gazociągu DN 300 i dostęp do urządzeń w celu ich obsługi,

inspekcji oraz remontów. Ustalił szerokość pasa eksploatacyjnego na 6 m i przyznał

właścicielom jednorazowe wynagrodzenia w kwotach 43 687 zł, 10 692 zł oraz 411

zł. Nie uwzględnił zarzutu zasiedzenia, uznając, że objęcie służebności w posiadanie

nastąpiło w złej wierze, a wymagany termin zasiedzenia nie upłynął.

Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z 27 lutego 2024 r. oddalił

apelację uczestnika – P. sp. z o.o. Podzielił ustalenia, według których gazociąg został

wybudowany w 1994 r. na podstawie decyzji Wójta Gminy R. z 16 maja 1994 r. o

zatwierdzeniu planu inwestycji. Ówczesny właściciel nieruchomości M.P. 20 sierpnia

1994 r. wyraził na piśmie zgodę na przeprowadzenie robót związanych z budową

gazociągu, pod warunkiem naprawienia szkód i doprowadzenia gruntu oraz

urządzeń do stanu pierwotnego. Sąd drugiej instancji uznał, że okoliczności te nie

uzasadniały przyjęcia dobrej wiary poprzednika prawnego uczestnika postępowania

– P. sp. z o.o. Uwzględnił również przerwanie biegu zasiedzenia przez wszczęcie

niniejszego postępowania.

P. sp. z o.o. wniosła skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego w

Warszawie zaskarżając orzeczenie sądu drugiej instancji w całości. Skargę

kasacyjną oparto na podstawach naruszenia prawa materialnego tj. art. 3051 k.c. w

związku z art. 3052 k.c.; art. 7 k.c. w związku z art. 6 k.c. oraz art. 172 k.c. w związku

z art. 292 k.c. oraz art. 3054 k.c. Wobec powyższy zarzutów strona skarżąca wniosła

o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania, zasądzenie od wnioskodawców na rzecz P. sp. z o.o. kosztów

postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania strona

skarżąca powołała się na występowanie istotnego zagadnienia prawnego oraz

oczywistą zasadność skargi. Zagadnienie ujęła jako pytanie, czy zgoda właściciela

na przeprowadzenie prac budowlanych polegających na budowie gazociągu, za

odszkodowaniem za spowodowane straty i przywróceniem gruntu oraz urządzeń do

stanu pierwotnego, jest zgodą na posadowienie gazociągu, uzasadniającą dobrą

wiarę przedsiębiorstwa przesyłowego. Wywodziła, że wyrażona zgoda, w powiązaniu

I CSK 3488/24

3

z decyzją administracyjną dotyczącą inwestycji, usprawiedliwiała przekonanie

o uzyskaniu tytułu do korzystania z nieruchomości.

M.P., Z.P. oraz Ł.P. w odpowiedzi na skargę wnieśli o jej odrzucenie z powodu

nieoznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia, ewentualnie o odmowę przyjęcia do

rozpoznania, a w dalszej kolejności o jej oddalenie, oraz o zasądzenie kosztów

postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia do rozpoznania.

Stosownie do art. 398⁹ § 1 k.p.c. przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

następuje, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania albo

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Postępowanie na tym etapie służy

ocenie przesłanek przedsądu, nie zaś rozpoznaniu podstaw kasacyjnych. To

skarżący powinien przedstawić argumentację wykazującą wystąpienie powołanej

przesłanki.

Istotne zagadnienie prawne powinno wykraczać poza potrzebę

rozstrzygnięcia indywidualnej sprawy. Wymaga wskazania problemu wykładni

o znaczeniu ogólnym oraz argumentów uzasadniających potrzebę wypowiedzi Sądu

Najwyższego. Zagadnienia tego nie stanowi sama wątpliwość skarżącego co do

zastosowania utrwalonych reguł prawnych do ustalonego stanu faktycznego (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z 5 października 2023 r., I CSK 1873/23, LEX nr

3720468).

Przedstawione pytanie nie spełnia tych wymagań. Znaczenie zgody

właściciela nieruchomości na wybudowanie urządzeń przesyłowych, wyrażonej bez

zachowania formy aktu notarialnego, dla dobrej wiary posiadacza służebności

zostało wyjaśnione w uchwale Sądu Najwyższego z 16 maja 2019 r., III CZP 110/18,

OSNC 2020, Nr 1, poz. 9. Przyjęto w niej, że wybudowanie urządzeń za taką zgodą

świadczy o złej wierze posiadacza służebności. Skarżąca nie przedstawiła

argumentów uzasadniających odstąpienie od tego stanowiska.

Zgoda na wykonanie robót budowlanych oraz zgoda na pozostawienie ich

rezultatu na nieruchomości nie są równoznaczne z ustanowieniem ograniczonego

I CSK 3488/24

4

prawa rzeczowego. Nie wystarcza zatem wykazanie, że właściciel wiedział

o budowie gazociągu i akceptował jej przeprowadzenie. Postawione pytanie pomija

odmienność uprawnienia do realizacji inwestycji i prawa do trwałego korzystania

z cudzej nieruchomości w zakresie służebności. Zastrzeżenie odszkodowania za

szkody budowlane oraz obowiązku przywrócenia gruntu do poprzedniego stanu nie

tworzy nowego problemu wykładni dotyczącego wymaganej formy oświadczenia

ustanawiającego prawo rzeczowe.

Również znaczenie decyzji wydawanych w procesie inwestycyjnym zostało

wyjaśnione w orzecznictwie. W uchwale z 20 listopada 2015 r., III CZP 76/15 (OSNC

2016, Nr 12, poz. 138), Sąd Najwyższy wskazał, że uzyskanie decyzji budowlanych

nie rozstrzyga o dobrej wierze posiadacza nieruchomości wykorzystywanej na

potrzeby urządzeń przesyłowych. Decyzje te nie zastępują tytułu

prawnorzeczowego. W uzasadnieniu tej uchwały odniesiono się krytycznie do

odmiennego zapatrywania wyrażonego w postanowieniu z 14 listopada 2012 r., II

CSK 120/12 (LEX nr 1267161), na które powołuje się skarżąca. Samo przywołanie

tego wcześniejszego orzeczenia nie wykazuje zatem potrzeby ponownego

rozstrzygnięcia zagadnienia.

Nie wspiera stanowiska skarżącej także powołanie orzeczenia z 7 maja 2014

r., II CSK 472/13 (LEX nr 1476956). W postanowieniu tym Sąd Najwyższy odróżnił

prawidłowość przeprowadzenia inwestycji z punktu widzenia prawa budowlanego od

kwalifikacji posiadania jako wykonywanego w dobrej albo złej wierze. Nie wynika

z niego reguła, że uzyskanie decyzji inwestycyjnej i brak sprzeciwu właściciela

przesądzają o dobrej wierze przedsiębiorstwa.

Skarżąca nie wykazała również przesłanki określonej w art. 398⁹ § 1 pkt 4

k.p.c. Oczywista zasadność skargi wymaga wskazania kwalifikowanego naruszenia

prawa, dostrzegalnego bez pogłębionej analizy, prowadzącego do oczywiście

wadliwego rozstrzygnięcia. Nie wystarcza powtórzenie zarzutów ani przekonanie

skarżącego o zasadności odmiennej oceny prawnej (por. m.in. postanowienia Sądu

Najwyższego z 6 lipca 2023 r., I CSK 5904/22, LEX nr 3578908 i z 5 października

2023 r., I CSK 1873/23, LEX nr 3720468).

Wywód strony skarżącej przedstawia stanowisko co do skutków zgody

właściciela, lecz nie wykazuje oczywistej wadliwości orzeczenia. Także przy

uwzględnieniu argumentacji dotyczącej art. 7 k.c. nie można uznać, aby przesłanka

I CSK 3488/24

5

ta została wykazana w wymagany sposób. Domniemanie dobrej wiary jest

wzruszalne, a jego obalenie może wynikać z oceny okoliczności towarzyszących

objęciu służebności w posiadanie. Znaczenie ma wiedza posiadacza albo możliwość

uzyskania wiedzy przy zachowaniu wymaganej staranności, że służebność mu nie

przysługuje (postanowienie Sądu Najwyższego z 27 listopada 2020 r., III CSK

112/18, LEX nr 3094982).

Sąd Okręgowy nie poprzestał na stwierdzeniu niewykazania dobrej wiary.

Rozważał obalenie domniemania, odnosząc się do treści zgody właściciela,

charakteru decyzji administracyjnej i okoliczności rozpoczęcia korzystania z cudzej

nieruchomości. Strona skarżąca nie wyjaśnia, dlaczego na tle tych ustaleń

rozstrzygnięcie miałoby pozostawać w oczywistej sprzeczności z prawem.

Nieprecyzyjne sformułowania uzasadnienia dotyczące ciężaru dowodu nie

wystarczają do wykazania oczywistej zasadności skargi, jeżeli nie wykazano ich

przełożenia na oczywiście nieprawidłowy wynik sprawy. W zakresie, w którym strona

skarżąca domaga się odmiennego odczytania ustalonych okoliczności faktycznych

i wyprowadzenia z dokumentów innych wniosków co do świadomości posiadacza, jej

argumentacja nie może zastąpić uzasadnienia przesłanek przyjęcia skargi. Należy

przy tym uwzględnić ograniczenia wynikające z art. 398³ § 3 i art. 398¹³ § 2 k.p.c. Nie

wyłącza to prawnej kontroli kwalifikacji dobrej wiary, wymaga jednak oparcia

argumentacji na stanie faktycznym przyjętym przez sąd drugiej instancji.

Wobec niewykazania powołanych przesłanek Sąd Najwyższy, na podstawie

art. 398⁹ § 2 k.p.c. w związku z art. 398⁹ § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. oraz art. 13 § 2 k.p.c.,

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 3

k.p.c.

[a.ł]