Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi banku, kredytobiorcy dostaną 2700 zł kosztów

Wyrokiem z 25 stycznia 2023 r., II C 1736/21, Sąd Rejonowy dla Warszawy-

Woli w Warszawie zasądził od pozwanego banku na rzecz powodowych

kredytobiorców 68 927,04 zł z odsetkami i oddalił powództwo w pozostałym

zakresie.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Okręgowy w Warszawie

oddalił apelację banku.

I CSK 3514/24

2

Sąd drugiej instancji ustalił, że 20 lipca 2007 r. powodowie zawarli

z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu w wysokości 76 000

zł, indeksowanego o franka szwajcarskiego (CHF). Okres kredytowania został

określony na 240 miesięcy. Integralną częścią umowy kredytu stanowił regulamin,

zgodnie z którym kredyt indeksowany do waluty obcej to kredyt oprocentowany

według stopy procentowej opartej na stopie referencyjnej dotyczącej waluty innej

niż złote, którego wypłata oraz spłata odbywa się w złotych, w oparciu o kurs waluty

obcej według tabeli banku. Od września 2007 roku do 23 lutego 2016 r. tytułem rat

kapitałowo-odsetkowych spłacono 144 927,04 zł.

Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy kredytu dotyczące

indeksacji mogą być uznane za abuzywne, o ile nie zostały sformułowane w sposób

jednoznaczny (art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c.), czyli nie zostały wyrażone prostym

i zrozumiałym językiem. Brak jest podstaw, aby uznać, że klauzule waloryzacyjne

zostały wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny i precyzyjny. Przede

wszystkim kredytobiorcy, jako konsumenci nie zostali przed zawarciem umowy

poinformowani przez przedsiębiorcę o ryzyku kursowym w sposób, który mógłby

uzasadniać przyjęcie, że główne świadczenie zostało sformułowane w sposób

jednoznaczny. Bez znaczenia jest fakt złożenia przez kredytobiorców

oświadczenia, iż są świadomi ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu

waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego, w całym okresie kredytowania i

akceptuje to ryzyko. Formalne poinformowanie strony powodowej o ryzyku

kursowym nie jest wystarczające dla uznania postanowień umowy dotyczących

mechanizmu indeksacji za transparentne. Skutkiem zawarcia w umowie klauzul

indeksacyjnych jest ryzyko kursowe, ponoszone przez obie strony umowy, przy

czym ryzyko ponoszone przez przedsiębiorcę jest ograniczone, zaś ryzyko

konsumenta nie jest niczym ograniczone.

Sąd drugiej instancji przyjął, że za niedozwolone postanowienia umowne

należy uznać te klauzule zawarte w umowie z konsumentem, które uzależniają

wysokość sumy, w jakiej kredyt ma być wypłacony i zwrócony, od decyzji tylko

jednej ze stron, w dodatku strony silniejszej. Wobec konkluzji, że umowa kredytu

zawierająca abuzywne klauzule obejmujące główne świadczenia stron jako

nieważna (bezskuteczna) ex lege nie wiąże stron ze skutkiem ex tunc, roszczenie

I CSK 3514/24

3

kredytobiorców o zwrot spełnionego świadczenia było zasadne w świetle art. 410

k.c.

Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na potrzebę wykładni art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65,

354, 358 § 2, art. 3851 § 1 i 2 i art. 3852 k.c., art. 69 ust. 3 pr.bank. oraz wystąpienie

w sprawie istotnych zagadnień prawnych:

1) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych,

nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)

warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro

klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie

stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych;;

2) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do

indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki

umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako konsekwencji

wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania

umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej

i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku

nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do

podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych

w walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR.

3) czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania

spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej

lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie art. 69 ust. 3

pr.bank., wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności krajowego ustawodawcy,

uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub indeksowane do waluty

innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych polskich;

I CSK 3514/24

4

4) czy przedumowny obowiązek informacyjny wobec konsumenta stanowi

element postanowienia umownego.

5) czy wobec dokonania przez kredytobiorcę spłaty kredytu indeksowanego

do waluty obcej przed wytoczeniem powództwa i wygaśnięciem tym samym umowy

łączącej strony, uzasadnione jest przyjęcie, że w związku z dobrowolnym

wykonaniem umowy przez strony nie można dokonywać kontroli incydentalnej

obecnych w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących

się do indeksacji kredytu kursem waluty obcej, a tym samym niedopuszczalnym jest

uznanie ich za niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Bank nie objął wnioskiem o przyjęcie skargi do rozpoznania zagadnienia

abuzywności postanowień umowy przewidujących dokonywanie przeliczeń złotych

na CHF i odwrotnie kursami ustalanymi jednostronnie przez bank. Natomiast

uchwałą całego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do

rangi zasady prawnej podniesiono tezy:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

przyjęcie skargi kasacyjnej w oparciu o powyższe podstawy, gdyż wykluczają

istnienie stosunku prawnego po usunięciu z treści umowy kredytu indeksowanego

źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu drugiej instancji

I CSK 3514/24

5

o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych ustanowionych w umowie lub

zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej.

Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania

art. 3851 k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN

z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r., III

CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany

nieważnej umowy lub stanu prawnego (jak wejście w życie art. 69 ust. 3 pr.bank.),

chyba że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Dariusz Pawłyszcze

(G.G.)

[SOP]