Sąd Najwyższy nie przyjął skargi spółki o służebność przesyłu i zasądził 240 zł kosztów

Postanowieniem z 23 maja 2024 r. Sąd Okręgowy w Toruniu oddalił apelację

wnioskodawcy O. spółki akcyjnej w W. od postanowienia Sądu Rejonowego w

Grudziądzu z 31 maja 2023 r., w którym Sąd ten stwierdził, że wnioskodawca nabył

przez zasiedzenie w dniu 31 grudnia 2007 r. służebność gruntową o treści

I CSK 3533/24

2

odpowiadającej służebności przesyłu uprawniającą do korzystania z części gruntu -

działki numer […] położonej w […] , dla której prowadzona jest księga wieczysta

[…] , wzdłuż gazociągu wysokiego ciśnienia […] .

Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez wnioskodawcę.

Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na przesłanki

z art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c.

Jego zdaniem istnieje potrzeba dokonania wykładni przepisów prawa, tj. art.

287 w zw. z art. 288 k.c. w zw. z art. 292 k.c. w zw. z art. 3051 w zw. z art. 285 § 1 i

2 k.c. oraz art. 3054 k.c. celem umożliwienia ich jednolitego stosowania odnośnie

do wykładni wymogu określenia zakresu służebności gruntowej i sposobu jej

wykonywania jako elementu stwierdzenia zasiedzenia służebności gruntowej

o treści odpowiadającej służebności przesyłu z uwzględnieniem takich aspektów tej

instytucji jak liniowy charakter oraz nieodwracalny w wielu przypadkach stan

faktyczny ukształtowany posadowieniem urządzeń przesyłowych.

Ponadto w ocenie skarżącego skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona w zakresie zarzutów wskazanych w podstawach skargi kasacyjnej

(ponownie przytoczonych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania).

Uczestnicy K.K. i B.K. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę

przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej

doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi

swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd

I CSK 3533/24

3

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej

okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne

i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją

sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania

prawa w każdej indywidualnej sprawie.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że

określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się

wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez

skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć. Przez rozbieżność

w orzecznictwie sądów uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania należy

rozumieć istnienie zróżnicowanych lub sprzecznych rozstrzygnięć, w sprawach

o takich samych lub bardzo podobnych stanach faktycznych, w których mają

zastosowanie te same przepisy prawne, wyłożone lub zastosowane w sposób

prowadzący do wydania odmiennych orzeczeń lub innych decyzji procesowych.

Wielokierunkowość stosowania prawa oraz różnorodność orzecznictwa nie

stanowią podstawy kasacyjnej przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. (zob. m.in.

postanowienie Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2015 r., III CSK 59/15, OSNC

2016, nr 2, poz. 29).

Przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. nie została w sposób właściwy

uzasadniona. Skarżący prezentując silnie kazuistyczne wątpliwości na tle specyfiki

stanu faktycznego sprawy, nie wykazał rozbieżnych poglądów judykatury i doktryny

dotyczących wykładni art. 287 k.c. w zw. z art. 288 k.c. w zw. z art. 292 k.c. w zw. z

art. 3051 k.c. w zw. z art. 285 § 1 i 2 k.c. oraz art. 3054 k.c., ani potrzeby

wypowiedzi Sądu Najwyższego w tym przedmiocie.

Ponadto Sąd Najwyższy wielokrotnie wypowiadał się w przedmiocie zakresu

służebności przesyłu (służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności

I CSK 3533/24

4

przesyłu) w kontekście instytucji zasiedzenia a uzasadnienie wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania nie dostarcza podstaw do ponownej wypowiedzi

Sądu Najwyższego w tym przedmiocie. Analiza wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania wskazuje, że skarżący nie formułuje wątpliwości

orzeczniczych o istotnym znaczeniu wymagających zaangażowania Sądu

Najwyższego i mogących mieć wpływ na rozwój prawa a zmierza do dokonania

przez Sąd Najwyższy oceny trafności zaskarżonego orzeczenia.

Nie ma żadnych wątpliwości, że zasiedzenie służebności następuje w takich

granicach przestrzennych w których przedsiębiorca przesyłowy manifestował, że

korzysta z cudzej nieruchomości przy wykorzystaniu trwałego i widocznego

urządzenia (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 18 kwietnia 2012 r., V CSK

190/11 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2012r., II CSK 218/12;

z 28 sierpnia 2013 r., V CSK 421/12; z 29 listopada 2013 r., I CSK 253/13; z 11

czerwca 2015 r., V CSK 468/14; z 9 lipca 2015 r., I CSK 629/14 i z 18 maja

2016 r., V CSK 531/15, OSNC–ZD 2018, nr A, poz.14).

Sąd w sprawie o stwierdzenie zasiedzenia nie ma zatem możliwości

konkretyzowania treści służebności – tak, jak to jest zobligowany czynić przy jej

ustanowieniu (art. 3051 k.c.) - w taki sposób by powierzchnia nieruchomości zajęta

pod służebność zabezpieczała potrzeby eksploatowania urządzeń przez

przedsiębiorcę przesyłowego zapewniając mu możliwość prawidłowego korzystania

z nich, ale także, ich konserwacji, naprawy, modernizacji, usuwania awarii. Inaczej

rzecz ujmując o zakresie nabytego w drodze zasiedzenia prawa decyduje

wyłącznie faktyczna ingerencja przedsiębiorcy przesyłowego w nieruchomość

w okresie istotnym dla stwierdzenia zasiedzenia.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy natomiast rozumieć

sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na

rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do

stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań.

Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu

drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną

wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym

I CSK 3533/24

5

– a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako

nadzwyczajnego środka zaskarżenia (zob. m.in. Sąd Najwyższy w postanowieniach

z 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK

162/17, niepubl.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest

oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego,

lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego

z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15, niepubl. i przywołane tam orzecznictwo).

Bliższa analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie pozwala przyjąć, by skarga była – w powyższym rozumieniu –

oczywiście uzasadniona.

Po pierwsze, nie można jednocześnie twierdzić, że rozstrzygnięcie sądu jest

oczywiście wadliwe i sugerować, że przepisy, na których oparł się sąd wywołują

rozbieżności w orzecznictwie sądów (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego

z 9 stycznia 2012 r., III UK 60/11, niepubl.).

Po drugie, sposób sformułowania wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania

powiela podstawy skargi, a skarżący domaga się w istocie dokonania przez Sąd

Najwyższy oceny podstaw skargi na etapie przedsądu, a nie wykazuje istnienia

przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę

oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Taki sposób

sformułowania wniosku sprowadzający się do powtórzenia argumentacji podstaw

skargi, choćby w nieco zmodyfikowanej formie nie spełnia wymogów art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c. Ocena wniosku nie mogłaby bowiem nastąpić bez szczegółowej analizy

sprawy, co na tym etapie postępowania jest niedopuszczalne, podstawy skargi

podlegają bowiem badaniu dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania (zob. m.in.

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 maja 2018 r., IV CSK 618/17, niepubl.).

Po trzecie, analiza uzasadnienia sporządzonego przez Sąd Okręgowy nie

pozwala stwierdzić żadnych oczywistych uchybień w wykładni i stosowaniu prawa

odpowiadających przesłance oczywistej zasadności skargi w przyjętym

w orzecznictwie Sądu Najwyższego rozumieniu tego pojęcia. Prezentując

stanowisko przeciwne skarżący pomija, że ustalenie zakresu korzystania przez

niego z nieruchomości wynika z podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Sądy meriti

I CSK 3533/24

6

ustaliły bowiem w oparciu o całokształt zgromadzonego w sprawie materiału

dowodowego, że na nieruchomości uczestników przez którą przebiega część

gazociągu poza przesyłem gazu nie były wykonywane w okresie istotnym dla

stwierdzenia zasiedzenia żadne czynności związane z jego konserwacją,

przeglądami i naprawami. Skarżący nie wykazał zatem, że jego zakres korzystania

z nieruchomości uczestników był większy niż określony przez Sądy obu instancji.

Jeżeli potrzeba korzystania przez skarżącego w przyszłości z nieruchomości

uczestników będzie przekraczała wykazany przez niego zakres pasa służebności

określony w sentencji rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego może ubiegać się

dodatkowo o ustanowienie służebności przesyłu za odpowiednim wynagrodzeniem

(art. 3052 § 1 k.p.c.).

Po czwarte, skarżący formułując wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania

nie uwzględnia także, że skarga kasacyjna jest instrumentem prawidłowości

stosowania prawa przez sądy, a nie instrumentem kontroli ustaleń faktycznych

przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia. Nie można zatem przenosić do

postępowania kasacyjnego sporów dotyczących stanu faktycznego, gdyż jego

ustalenie należy do sądów meriti, a Sąd Najwyższy nie ma w tym zakresie żadnych,

ustrojowych ani procesowych kompetencji (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego

z 14 stycznia 2000 r., I CKN 1169/99, OSNC 1169/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz.

139 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2014 r., IV CSK 671/13,

niepubl.). Zasady te nie są w skardze respektowane skarżący wprost bowiem

zarzuca Sądowi Okręgowemu naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. budując podstawy

skargi na alternatywnym stanie faktycznym, co uchyla się od kontroli Sądu

Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym.

W konsekwencji argumentacja przytoczona we wniosku nie wykazuje tezy,

że zaskarżone orzeczenie stanowi konsekwencję kardynalnych błędów w zakresie

stosowania prawa, których efektem jest orzeczenie oczywiście wadliwe.

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które

w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 520 § 3 oraz art. 98 § 3, art. 98 § 11 k.p.c., art. 99 w zw. z art. 391 § 1 i w zw.

I CSK 3533/24

7

z art. 39821 k.p.c., a także § 5 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za

czynności radców prawnych (tekst. jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935, ze zm.).

[A.T.]

[a.ł]