Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej klienta banku w sporze o zapłatę

W związku ze skargą kasacyjną pozwanego P.K. od wyroku Sądu

Okręgowego w Częstochowie z 18 czerwca 2025 r. Sąd Najwyższy zważył, co

następuje:

I CSK 3563/25

2

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakteru

skargi kasacyjnej (zob. np. postanowienia SN: z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18;

z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 43/21; z 25 sierpnia 2021 r., II CSK 216/21;

z 23 maja 2024 r., I CSK 364/24). Wskazano m.in., że skarga kasacyjna została

ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny

środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez

zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni,

a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu

dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny

środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej

instancji sądowej.

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja

tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem

Najwyższym jest ograniczony – co należy podkreślić – wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej

oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek,

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł

na przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Przesłanki te

nie zostały jednak spełnione.

W tym kontekście Sąd Najwyższy wskazuje, że skarga kasacyjna stanowi

nadzwyczajny środek zaskarżenia. Jego rozpoznanie nie ma charakteru

postępowania w ramach trzeciej instancji. Służy realizacji konstytucyjnych

I CSK 3563/25

3

i ustawowych zadań Sądu Najwyższego, wśród których pozostają przede

wszystkim nadzór nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie

orzekania (art. 183 ust. 1 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o Sądzie Najwyższym jego obowiązki obejmują zapewnienie jednolitości

orzecznictwa i rozstrzyganie zagadnień prawnych. Tym właśnie celom wypada

podporządkować także rozstrzyganie skarg kasacyjnych.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Odwołanie się do tej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga – jak wynika z orzecznictwa –

sformułowania tego zagadnienia z przytoczeniem wiążących się z nim konkretnych

przepisów prawnych oraz przedstawienia argumentów świadczących o rozbieżnych

ocenach prawnych (zob. np. postanowienia SN: z 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05;

z 25 maja 2021 r., II CSK 96/21; z 20 sierpnia 2024 r., I CSK 981/24). Ponadto

w judykaturze utrwalił się pogląd, że wskazanie przyczyny określonej w powołanym

przepisie nakłada na skarżącego obowiązek przedstawienia zagadnienia

o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami prowadzącymi do rozbieżnych

ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono rozstrzygnięte w dotychczasowym

orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej

konkretnej sprawy, ale także innych podobnych spraw, przyczyniając się

do rozwoju prawa. Nie może mieć charakteru kazuistycznego i służyć uzyskaniu

przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do kwalifikacji prawnej szczegółowych

elementów podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia (zob. m.in.

postanowienia SN: z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12,

poz. 151; z 30 kwietnia 2015 r., V CSK 598/14; z 15 kwietnia 2021 r., I CSK

720/20). Występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego w zasadzie

powinno spełniać wymagania stawiane zapytaniu przedstawianego przez

sąd drugiej instancji w razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c.),

których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł wykładni

prawa (zob. np. postanowienia SN: z 24 października 2012 r., I PK 129/12; z 8 maja

2015 r., III CZP 16/15). Zagadnienie to nie może być przy tym pozorne, czyli m.in.

I CSK 3563/25

4

nie może stanowić próby obejścia dokonanych przez sądy ustaleń faktycznych

i oceny dowodów (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.).

Powołanie się na przesłankę przedsądu przewidzianą w art. 3989 § 1

pkt 2 k.p.c. wymaga natomiast wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi

wątpliwości, określenia zakresu koniecznej wykładni, wykazania, że wątpliwości

interpretacyjne mają poważny charakter i wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd

Najwyższy, a jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie

o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających

z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie

rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika

z różnej wykładni przepisu (zob. np. postanowienia SN: z 15 października 2002 r.,

II CZ 102/02; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07; z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08;

z 24 lutego 2012 r., II PK 274/11; z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20). Nie może

stanowić przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania jedynie przekonanie

skarżącego o „istotności” czy „ważności” problemu, który pojawia się na tle

konkretnego rozstrzygnięcia w postępowaniu przed sądem drugiej instancji ani nie

może sprowadzać się jedynie do polemiki ze stanowiskiem co do wykładni prawa

przyjętym przez ten sąd. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie

o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających

z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie

rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika

z różnej wykładni przepisu (zob. np. postanowienia SN: z 15 października 2002 r.,

II CZ 102/02; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07; z 8 lipca 2008 r., I CSK 111/08).

Skarżący podniósł, że w sprawie istnieje potrzeba wykładni art. 61 § 1 k.c.

w kontekście odpowiedzi na pytanie, czy dopuszczalne jest umowne wyłączenie

zastosowania powyższego przepisu, w przypadku doręczenia oświadczenia woli

dorosłemu domownikowi, a nie bezpośrednio stronie umowy.

Po pierwsze, zauważenia wymaga, iż skarżący potraktował zamiennie dwie

powołane przesłanki przedsądu zawarte w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., do czego

nie ma podstaw, szczególnie w sytuacji, gdy istnienie przesłanki przewidzianej

w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. zostałoby uzasadnione rozbieżnościami w orzecznictwie.

I CSK 3563/25

5

Skoro bowiem na tle wykładni przepisu powstały rozbieżności w orzecznictwie

Sądu Najwyższego, to znaczy, że zajął on już stanowisko w tej kwestii i to nie jeden

raz. Nie można zatem budować w oparciu o te same wątpliwości istotnego

zagadnienia prawnego, które charakteryzuje się tym, że jest nowe, jeszcze

nierozstrzygnięte przez Sąd Najwyższy (zob. np. postanowienie SN z dnia

15 grudnia 2016 r., I CSK 315/16). Zatem już tylko z tej przyczyny te przesłanki nie

mogły zostać uwzględnione.

Po drugie, skarżący w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania nie powołał żadnych wypowiedzi Sądu Najwyższego i nie odniósł

się do przedstawionych w nich zapatrywań. Pozwany ograniczył się do wskazania

wątpliwości interpretacyjnych jedynie na gruncie procedowanej sprawy.

Nie wskazał i nie wykazał, aby istniały poważne wątpliwości co do wykładni

powołanego przepisu. Wszystkie podane wątpliwości są osadzone w realiach tej

sprawy i zmierzają do uzyskania stanowiska w odniesieniu do trafności

zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Po trzecie, Sąd Najwyższy wyjaśnił już, że art. 61 § 1 k.c. określa chwilę

skutecznego złożenia oświadczenia woli składanego innej osobie. Następuje to, jak

tylko dotrze ono do tej osoby, w taki sposób, że mogła się z nim zapoznać. Jeżeli

treść oświadczenia woli składanego innej osobie zawarta jest w piśmie

przesyłanym pocztą, a przesyłka – wobec niemożności doręczenia – zostanie

pozostawiona w urzędzie pocztowym z powiadomieniem o tym adresata, dojście

oświadczenia do wiadomości tej osoby, w rozumieniu art. 61 § 1 k.c., następuje

najpóźniej w następnym dniu po dokonaniu awizo z uwzględnieniem dni i godzin

pracy placówki operatora pocztowego. W typowych bowiem przypadkach

awizowanie przesyłki stwarza adresatowi realną możliwość zapoznania się

z oświadczeniem woli. W sytuacji prawidłowego skierowania oświadczenia woli,

a więc wysłania go na właściwy adres, nieodebranie przesyłki obciąża adresata.

Osoba składająca oświadczenie woli musi udowodnić, że to oświadczenie doszło

do adresata w sposób umożliwiający mu zapoznanie się z jego treścią.

Na adresacie spoczywa natomiast ciężar dowodu (art. 6 k.c.) co do wykazania, że

nie miał on obiektywnie możliwości odebrania przesyłki w dniu następnym

po awizacji, a więc zapoznania się z treścią składanego oświadczenia, co podlega

I CSK 3563/25

6

ocenie sądu w realiach konkretnej sprawy (bez znaczenia pozostaje zatem

subiektywne przekonanie adresata co do niemożności odebrania awizowanej

przesyłki). Jeżeli adresat taką okoliczność wykaże, momentem złożenia

oświadczenia woli w rozumieniu art. 61 § 1 zd. 1 k.c. będzie dzień, w którym,

obiektywnie rzecz ujmując, miał on możliwość zapoznania się z treścią złożonego

mu oświadczenia (wyrok SN z 2 czerwca 2021 r., IV CSKP 74/21; zob. też uchwałę

składu siedmiu sędziów SN z 31 marca 2016 r., III CZP 89/15, OSNC 2016, nr 9,

poz. 97; wyrok SN z 16 marca 2022, r., II CSKP 239/22).

Z powyższego wynika, że należy zapewnić realną możliwość zapoznania się

z oświadczeniem woli. Niezasadne byłoby, w każdym przypadku, oczekiwanie aż

zaistnieje możliwość bezpośredniego i osobistego doręczenia korespondencji

stronie, należy bowiem zważyć, że mogłaby ona unikać ich odbioru, co zostało

dokładnie wyjaśnione m.in. w powołanym wyroku Sądu Najwyższego. Jeżeli

bowiem adresat nie otrzymał skierowanej do niego przesyłki, w tym również gdy

została ona przekazana dorosłemu domownikowi, ma możliwość tę okoliczność

udowodnić. Jak wynika z ustalonego stanu faktycznego, którym Sąd Najwyższy był

związany, w umowie uzgodniono, że skutek doręczenia wywołuje doręczenie pisma

w taki sposób, żeby kredytobiorca mógł zapoznać się z jego treścią, w tym gdy

doręczenie nastąpiło dorosłemu domownikowi. Takie postanowienie nie jest

sprzeczne z art. 61 § 1 k.c.

Wykazanie przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania zawartej

w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga przedstawienia, w czym wyraża się „oczywista

zasadność” skargi, oraz argumentacji wykazującej, że rzeczywiście skarga jest

oczywiście uzasadniona (zob. np. postanowienia SN: z 26 kwietnia 2006 r., II CZ

28/06; z 5 września 2008 r., I CZ 64/08; z 11 grudnia 2024 r., I CSK 2993/24).

Niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa

materialnego lub procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima

facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby

wchodzenia w szczegóły, czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu

wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia (zob. np.

postanowienia SN: z 16 września 2003 r., IV CZ 100/03; z 9 czerwca 2008 r., II UK

38/08; z 28 października 2024 r., I CSK 2131/24). W judykaturze podkreśla się, że

I CSK 3563/25

7

przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste

naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz

sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego

orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu

(przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona (zob. postanowienia SN: z 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07;

z 3 października 2013 r., III SK 11/13; z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 720/20;

z 26 listopada 2024 r., I CSK 2630/24).

Skarżący podnosił, że Sąd Okręgowy ocenił zarzuty pozwanego w oparciu

o przepisy uchylonego już rozporządzenia. Odnosząc się do tego twierdzenia,

zauważenia wymaga, że kwestia przywołania przez ten Sąd przepisów

rozporządzenia wskazanego w motywach rozstrzygnięcia w realiach

i okolicznościach procedowanej sprawy nie ma istotnego znaczenia. Powód

przedstawił bowiem na poparcie swoich twierdzeń materiał dowodowy, który dał

podstawę do uznania przez Sądy meriti, że jego roszczenie zasługuje

na uwzględnienie. Jak wyjaśnił bowiem Sąd Okręgowy, pozwany nie wskazał,

z jakich przyczyn uważa oświadczenia przedstawione przez bank za nieprawdziwe,

ograniczając się jedynie do wskazania, że je kwestionuje. Okoliczność zaś m.in.

wypłaty przez powoda na rzecz pozwanego kapitału określonego w umowie kredytu

wynika z całokształtu materiału dowodowego przedstawionego przez powoda, m.in.

historii rachunku bankowego. Poza tym takie zarzuty dotyczą oceny materiału

dowodowego (chociaż nie powołano wprost art. 233 § 1 k.p.c.), co w postępowaniu

kasacyjnym nie może mieć miejsca.

Analiza wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, na tle

podstaw skargi oraz motywów zaskarżonego orzeczenia, nie prowadzi zatem

do oceny, że wydając zaskarżony wyrok, Sąd Okręgowy dopuścił się kardynalnych

błędów w stopniu przemawiającym za oczywistą zasadnością skargi.

Na marginesie należy wskazać, w odniesieniu do pisma strony powodowej

z 26 listopada 2025 r., że niezależnie od tego, iż nie zostało wykazane (pomimo

zobowiązania) zbycie wierzytelności objętej pozwem, to mógłby mieć zastosowanie

art. 192 pkt 3 k.p.c., a nie powołany przez stronę art. 196 § 1 k.p.c., przy czym nie

I CSK 3563/25

8

można zapominać, że w postępowaniu kasacyjnym przepisy dotyczące

postępowania przed sądem powszechnym stosuje się „odpowiednio”, a nie „wprost”

(art. 391 § 1 zd. 1 i art. 39821 k.p.c.).

Z przytoczonych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności,

które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.

O wynagrodzeniu za sprawowanie funkcji kuratora Sąd Najwyższy orzekł

na podstawie § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie, uwzględniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 kwietnia 2025 r.,

SK 89/22.

Tomasz Szanciło

[P.L.]

[SOP]